Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

13 marca 2020

NR 110 (Marzec 2020)

Nietypowe nieobecności nauczyciela w pracy

85

Zgodnie z obowiązującymi przepisami do przyczyn, które usprawiedliwiają nieobecność nauczyciela w pracy, należą zdarzenia i okoliczności określone przepisami prawa pracy, uniemożliwiające stawienie się nauczyciela do pracy i jej świadczenie, a także inne przypadki niemożności wykonywania pracy wskazane przez nauczyciela i uznane przez pracodawcę za usprawiedliwiające nieobecność w pracy. W niniejszym artykule sytuacje te zostaną szczegółowo omówione.

Rodzaje nieobecności w pracy nauczyciela 

Nieobecności z natury rzeczy można podzielić na zaplanowane i losowe. 
Nieobecnościami zaplanowanymi będą m.in.:

  • urlop wypoczynkowy, 
  • urlop bezpłatny, 
  • urlop szkoleniowy, 
  • urlop macierzyński, rodzicielski, wychowawczy, ojcowski, 
  • konieczność wykonania niezbędnych badań kobiet w ciąży w godzinach pracy, 
  • szkolenie BHP (nauczyciel jest w pracy, jednak nie wykonuje jej, nie jest to stricte nieobecność),
  • wykonywanie badań profilaktycznych w medycynie pracy (nie jest to stricte nieobecność, ale nauczyciela nie ma w pracy fizycznie), 
  • w pewnym stopniu urlop okolicznościowy, na planowane zdarzenia, np. ślub, 
  • wezwanie pracownika do osobistego stawienia się, wystosowane przez organ właściwy w sprawach powszechnego obowiązku obrony, organ administracji rządowej lub samorządu terytorialnego, sąd, prokuraturę, policję, Najwyższą Izbę Kontroli lub organ prowadzący postępowanie w sprawach o wykroczenia – w charakterze strony lub świadka w postępowaniu prowadzonym przed tymi organami,
  • nieobecność związana z krwiodawstwem, 
  • nieobecność związana z pełnieniem obowiązku biegłego, wykładowcy,
  • nieobecność pracownika będącego członkiem rady nadzorczej, działającej u zatrudniającego go pracodawcy, na czas niezbędny do uczestniczenia w posiedzeniach tej rady, 
  • zwolnienie na czas niezbędny do wzięcia udziału w posiedzeniu komisji pojednawczej w charakterze członka tej komisji, dotyczy to także nauczyciela będącego stroną lub świadkiem w postępowaniu pojednawczym, 
  • świadczenie rehabilitacyjne (jest kontynuacją choroby po wyczerpaniu okresu zasiłkowego), 
  • urlop dla poratowania zdrowia, 
  • zwolnienie na poszukiwanie pracy, 
  • wykonanie badań lekarskich i szczepień ochronnych przewidzianych przepisami o zwalczaniu chorób zakaźnych, o zwalczaniu gruźlicy oraz o zwalczaniu chorób wenerycznych, 

Nieobecnościami losowymi będą m.in.:

  • zwolnienie lekarskie pracownika (L4), 
  • opieka nad chorym członkiem rodziny, 
  • opieka nad zdrowym dzieckiem do lat czternastu, 
  • opieka nad zdrowym dzieckiem do lat ośmiu z powodu nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, do których dziecko uczęszcza, 
  • urlop okolicznościowy, w przypadku nieprzewidywalnych zdarzeń, tj. zgonów, 
  • tymczasowe aresztowanie lub inne pozbawienie wolności (stawienie się do zakładu karnego, stosowanie aresztu w ramach prawa wykroczeń), 
  • konieczność odpoczynku nocnego w wymiarze ośmiu godzin po odbytej podróży służbowej, 
  • choroba niani, z którą rodzice mają zawartą umowę uaktywniającą, lub dziennego opiekuna dziecka, 
  • obowiązek stawienia się na ćwiczenia wojskowe.

Obowiązek informacyjny nauczyciela związany z nieobecnością

Zgodnie z rozporządzeniem z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (dalej: rozporządzenie w sprawie nieobecności, Dz. U. z 2014 r., poz. 1632), nauczyciel powinien uprzedzić pracodawcę o przyczynie i przewidywanym okresie nieobecności w pracy, jeżeli przyczyna tej nieobecności jest z góry wiadoma lub możliwa do przewidzenia.
W razie zaistnienia przyczyn uniemożliwiających stawienie się do pracy nauczyciel jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić pracodawcę o przyczynie swojej nieobecności i przewidywanym okresie jej trwania, nie później jednak niż w drugim dniu nieobecności w pracy. 

WAŻNE

Pomimo że zmieniły się przepisy dotyczące obowiązującej formy zaświadczeń lekarskich o niezdolności do pracy i obecnie formą urzędową jest wersja elektroniczna (e-ZLA), pracownik w dalszym ciągu ma obowiązek powiadomienia o swojej nieobecności. Warto o tym pamiętać, gdyż system teleinformatyczny, w którym przetwarzane są e-ZLA, może mieć awarię. Zdarzają się też przypadki pomyłek, np. osoba wystawiająca nie sprawdzi numeru PESEL pacjenta i wystawi e-ZLA na zupełnie inną osobę.

 

WAŻNE

Zostały uchylone przepisy ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 645), które przewidywały obniżenie wysokości zasiłku chorobowego od ósmego dnia zwolnienia lekarskiego o 25%, w przypadku gdy pracownik nie dopełnił obowiązku dostarczenia L4 w ciągu siedmiu dni od dnia jego wystawienia. 
Jeśli w dalszym ciągu takie postanowienia znajdują się w wewnątrzzakładowych przepisach prawa pracy – należy je usunąć.

W tym miejscu warto wspomnieć, że brak usprawiedliwienia nieobecności przynajmniej dwa razy w roku w przypadku nauczycieli publicznych placówek oświatowych będzie powodowało pozbawienie ich prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego – tzw. trzynastki. 

Wezwanie do sądu lub innego organu 

Pracodawca jest obowiązany zwolnić nauczyciela lub pracownika niepedagogicznego zobowiązanego do stawiennictwa przed odpowiednim organem państwowym bez względu na to, czy sprawa ma charakter służbowy, czy też osobisty. 

WAŻNE

Najczęstszym błędem popełnianym przez dyrektorów placówek oświatowych jest interpretowanie tego przepisu w ten sposób, że wezwanie do stawiennictwa musi być w sprawie pracowniczej lub w związku z obowiązkami służbowymi nauczyciela, a wezwanie musi przyjść na adres placówki oświatowej. 
TO OGROMNY BŁĄD! 
Wezwanie może być w sprawie osobistej (np. rozwód, sprawa spadkowa, podział nieruchomości, postępowanie w sprawie o wykroczenie). 

Zgodnie z § 6 pracodawca jest obowiązany zwolnić pracownika od pracy na czas niezbędny do stawienia się na wezwanie organu administracji rządowej lub samorządu terytorialnego, sądu, prokuratury, policji albo organu prowadzącego postępowanie w sprawach o wykroczenia.
Rozporządzenie przewiduje, że nieobecność jest usprawiedliwiona, ale niepłatna. Przepisy wewnątrzzakładowego prawa pracy mogą jednak przewidywać zachowanie prawa do wynagrodzenia zasadniczego i jego składników w dniu stawienia się w odpowiednim organie. Tym samym pracodawca nie może „nakazać” wybrania urlopu wypoczynkowego na ten dzień lub udzielić urlopu bezpłatnego.
Pracodawca nie może ponadto zobowiązać pracownika do odpracowania w innym terminie nieobecności, tak jak w przypadku wyjścia prywatnego, gdyż przepisy przewidują, że jest to usprawiedliwiona nieobecność. 

  1. Dowody stawiennictwa przed odpowiednim organem
    Aby dana nieobecność została potraktowana jako usprawiedliwiona z uwagi na konieczność stawiennictwa, np. przed sądem, musi zostać odpowiednio udokumentowana.
    Zgodnie z rozporządzeniem dowodem nieobecności w takim wypadku jest imienne wezwanie pracownika do osobistego stawienia się, wystosowane przez organ właściwy w sprawach powszechnego obowiązku obrony, organ administracji rządowej lub samorządu terytorialnego, sąd, prokuraturę, policję lub organ prowadzący postępowanie w sprawach o wykroczenia – w charakterze strony lub świadka w postępowaniu prowadzonym przed tymi organami, zawierające adnotację potwierdzającą stawienie się pracownika na to wezwanie.
  2. Zwrot utraconego wynagrodzenia i kosztów przyjazdu do sądu
    Świadkowi lub stronie, a więc pracownikowi zobowiązanemu do stawiennictwa przed właściwym organem, przysługuje zwrot kosztów podróży w wysokości rzeczywiście poniesionych. Przepisy przewidują, że koszty te muszą być racjonalne i celowe. 
    Należy pamiętać, że pracownikowi przysługuje także zwrot kosztów noclegu.
    Utratę zarobku lub dochodu oraz ich wysokość świadek powinien należycie wykazać. Odnosi się do sytuacji, gdy pracodawca wprost stosuje przepisy rozporządzenia o nieobecności i w ewidencji czasu pracy odnotuje nieobecność usprawiedliwioną niepłatną. Tym samym pracodawca obowiązany jest wydać zaświadczenie o utraconym zarobku za dzień stawiennictwa w sądzie lub przed innym organem.
    Prawo do żądania zwrotu utraconego zarobku, kosztów podróży, noclegu i innych służy osobie wezwanej w charakterze świadka, jeżeli się stawiła, nawet jeśli nie została przesłuchana.

Przykład:

 Świadek stawia się do sądu na rozprawę. Termin rozprawy został jednak zniesiony z wokandy wskutek ewakuacji budynku po alarmie bombowym lub przed przesłuchaniem świadka powód skutecznie cofnął pozew.

  1. Złożenie wniosku o zwrot kosztów i utraconego zarobku
    Wniosek o przyznanie należności składa się ustnie do protokołu (czyli w trakcie rozprawy, gdy świadek jest przesłuchiwany, po zwolnieniu świadka, może on złożyć jedynie wniosek pisemny) lub na piśmie w terminie trzech dni od dnia zakończenia czynności. Wniosek złożony po wskazanym terminie może zostać oddalony przez sąd. We wniosku obowiązkowo należy podać sygnaturę sprawy. Nie ma znaczenia, że sygnatura dotyczy sprawy, w której dana osoba jest świadkiem, a nie stroną. Sąd rozstrzyga sprawę o zwrot utraconego zarobku i innych należności postanowieniem, w trakcie toku postępowania. Tym samym nie trzeba czekać na prawomocne zakończenie sprawy, w której dana osoba była świadkiem. 

Na świadku ciąży obowiązek wykazania poniesionych kosztów lub utraconego zarobku. Należy do wniosku dołączyć:

  • zaświadczenie o utraconym zarobku, 
  • bilet na komunikację, 
  • rachunek/fakturę za nocleg, 
  • inne. 

WAŻNE

Wynagrodzenie za utracony zarobek lub dochód za każdy dzień udziału w czynnościach sądowych przyznaje się świadkowi w wysokości jego przeciętnego dziennego zarobku lub dochodu. W przypadku świadka pozostającego w stosunku pracy przeciętny dzienny utracony zarobek oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu należnego pracownikowi ekwiwalentu pieniężnego za urlop.
Górną granicę należności stanowi równowartość 4,6% kwoty bazowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, której wysokość, ustaloną według odrębnych zasad, określa ustawa budżetowa.
Tym samym nie zawsze świadek otrzyma dokładnie równowartość swojego utraconego zarobku. 

Urlop okolicznościowy 

Urlop okolicznościowy to nazewnictwo potoczne, którego nie znajdziemy w obowiązujacych przepisach prawa pracy. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie nieobecności pracodawca jest obowiązany zwolnić od pracy pracownika na czas obejmujący:

  • dwa dni – w razie ślubu pracownika lub urodzenia się jego dziecka albo zgonu i pogrzebu małżonka pracownika lub jego dziecka, ojca, matki, ojczyma lub macochy, 
  • jeden dzień – w razie ślubu dziecka pracownika albo zgonu i pogrzebu jego siostry, brata, teściowej, teścia, babki, dziadka, a także innej osoby pozostającej na utrzymaniu pracownika lub pod jego bezpośrednią opieką. 

Powyższe wymiary urlopu okolicznościowego są minimalne. Pracodawca może w swoich wewnątrzzakładowych przepisach prawa pracy ustalić wyższe wymiary tych zwolnień, a także udzielić zwolnienia od pracy za wynagrodzeniem na inne okoliczności życiowe (np. przeprowadzka pracownika). 

Pamiętaj!

Urlop okolicznościowy udzielany jest na wniosek nauczyciela lub pracownika niepedagogicznego. Na pracowniku ciąży obowiązek udowodnienia uprawnienia do skorzystania z tego rodzaju zwolnienia. 

 

WAŻNE

W celu skorzystania z urlopu okolicznościowego pracownik przedstawia wyłącznie do wglądu akt stanu cywilnego (urodzenia, małżeństwa, zgonu). Pracownik kadr lub osoba odbierająca wniosek o urlop okolicznościowy może jedynie przepisać numer aktu stanu cywilnego (księgi aktów stanu cywilnego są jawne). 
Tym samym nie można kserować ani przechowywać w aktach osobowych pracowników aktów stanu cywilnego w związku z korzystaniem z urlopu okolicznościowego. 

Kiedy należy udzielić urlopu okolicznościowego?

W praktyce kadrowej dyskusyjna jest kwestia dotycząca terminu udzielania urlopu okolicznościowego. Przyjmuje się, że czas wolny musi mieć bezpośredni związek ze zdarzeniem. 
Istnieje zatem możliwość udzielenia urlopu okolicznościowego przed zawarciem związku małżeńskiego, np. w celu udania się do urzędu stanu cywilnego lub udzielania czasu wolnego dla mężczyzny, który będzie odwoził swoją partnerkę do szpitala na poród. Dopuszcza się ponadto udzielenia urlopu okolicznościowego na sprawę spadkową lub stawienie się w kancelarii notarialnej w celu nabycia/odrzucenia spadku. 

WAŻNE

Jeśli pracownik korzysta już z urlopu wypoczynkowego, zdarzenie uprawniające go do urlopu okolicznościowego nie przerywa urlopu wypoczynkowego. Tym samym pracodawca nie ma obowiązku udzielenia zwolnienia od pracy w późniejszym terminie. Niewykorzystane uprawnienie w danym roku kalendarzowym nie przechodzi jako urlop zaległy lub świadczenie zaległe na następny rok kalendarzowy. 

Przykład:

Nauczyciel placówki feryjnej w trakcie urlopu wypoczynkowego przypadającego na okres ferii letnich zawiera związek małżeński. Tym samym pracodawca nie udzieli mu urlopu okolicznościowego po zakończonych feriach, gdyż bezpośredni związek zwolnienia od pracy i zdarzenia został rozerwany. 

Przepisy nie określają, w związku z jakim ślubem należy udzielić zwolnienia od pracy pracownikowi. 
Przyjmuje się, że powinien być to ślub, który wywołuje skutki cywilnoprawne w sferze pracownika (ślub cywilny lub konkordatowy). Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby udzielić urlopu okolicznościowego na ślub wyznaniowy, niezależnie od wykorzystanego już zwolnienia na ślub cywilny. 

Przykład:

Nauczycielka w 2013 r. zawarła związek małżeński przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. W związku z tym zdarzeniem został jej udzielony urlop okolicznościowy w wymiarze dwóch dni. Następnie nauczycielka ta w roku 2018 r. zawarła z tą samą osobą związek wyznaniowy. 
W tym wypadku również będzie można jej udzielić urlopu okolicznościowego. Zdarzenie zostanie udokumentowane na podstawie oświadczenia, gdyż nie będzie wydany żaden akt stanu cywilnego. 

WAŻNE

Żądanie od pracowników przedstawienia aktów stanu cywilnego w celu udokumentowania zdarzenia uprawniającego do urlopu okolicznościowego nie wynika z przepisów – jest to praktyka kadrowa. 

Opieka na zdrowe dziecko do lat czternastu – placówka publiczna (feryjna i nieferyjna) 

1 styczna 2018 r. do Karty Nauczyciela (ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r., t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2215) wprowadzono art. 67E, w którym szczegółowo unormowano uprawnienie nauczyciela do wzięcia opieki nad zdrowym dzieckiem. Regulacja ta jest bardzo podobna do opieki z Kodeksu pracy, jednak jest to przepis szczególny do Karty Nauczyciela i zawiera pewne odmienności. 
Nauczycielowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do czternastu lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze dwóch dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Zwolnienie w wymiarze dwóch dni przysługuje bez względu na liczbę dzieci. Warto podkreślić, że nie musi być to dziecko biologiczne nauczyciela, gdyż przepis wskazuje jedynie przesłankę wychowywania. Tym samym może być to dziecko drugiego małżonka nieprzysposobione, dziecko wychowywane w ramach rodzinnego domu dziecka lub zawodowej rodziny zastępczej.

WAŻNE

W przypadku nauczyciela, który pracuje w kilku placówkach oświatowych, w każdej z nich będą mu przysługiwały dwa dni zwolnienia. 

Z uwagi na fakt, że opieka nie jest dodatkowym urlopem, niewykorzystanie jej w danym roku kalendarzowym powoduje, że nie przechodzi na kolejny rok, jako opieka zaległa, lecz przepada. Co więcej, art. 67E KN pominął możliwość korzystania z opieki w godzinach, każdy nauczyciel bez względu na wymiar zajęć ma prawo do korzystania z opieki wyłącznie w wymiarze dniowym.

WAŻNE

Opieka na zdrowe dziecko jest tzw. uprawnieniem rodzicielskim dzielonym. Oznacza to w praktyce, że jeśli oboje rodzicie są pracownikami w rozumieniu przepisów prawa pracy, w tym Karty Nauczyciela, dwa dni opieki przysługują łącznie, a nie dla każdego rodzica z osobna. Tym samym każdy pracownik winien złożyć u pracodawcy oświadczenie o sposobie korzystania z tej formy zwolnienia z pracy. Oświadczenie to należy składać w formie pisemnej, jest ono umieszczane w części B akt osobowych i należy je aktualizować w każdym roku kalendarzowym, aż do osiągnięcia przez dziecko czternastego roku życia.

Opieka na zdrowe dziecko do lat czternas

...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy