Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

8 kwietnia 2022

NR 129 (Kwiecień 2022)

Rozwiązania dotyczące oświaty wprowadzone w specustawie o pomocy obywatelom Ukrainy

0 138

Trwająca na terytorium Ukrainy wojna oraz związane z nią pojawienie się w Polsce dużej liczby uchodźców to z pewnością spore wyzwanie organizacyjne nie tylko dla rządu, lecz także dla całego społeczeństwa. Dotyczy to także jednostek oświaty, które w krótkim czasie muszą zapewnić edukację i opiekę dzieciom z doświadczeniem uchodźczym. W celu usprawnienia udzielania pomocy wprowadzono kilka nowych rozwiązań legislacyjnych istotnych z punktu widzenia przedszkoli.

Nowe akty prawne

Głównym aktem prawnym przyjętym w związku z pojawianiem się ukraińskich uchodźców jest ustawa z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (dalej: ustawa o pomocy). Wprowadza ona rozwiązania szczególne w zakresie wielu dziedzin prawa, w tym również prawa oświatowego. Nie jest to jednak jedyny akt prawny, który wydano w związku z koniecznością zapewnienia ukraińskim dzieciom opieki w polskich przedszkolach. Należy zwrócić uwagę zwłaszcza na: 

POLECAMY

  • niedawną zmianę rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli – w zakresie zwiększenia liczebności oddziałów przedszkolnych,
  • rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z 25 lutego 2022 r. w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z sytuacją na granicy państwowej Rzeczypospolitej Polskiej z Ukrainą,
  • rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z 21 marca 2022 r. w sprawie organizacji kształcenia, wychowania i opieki dzieci i młodzieży będących obywatelami Ukrainy.

Bardzo prawdopodobne, że resort edukacji zdecyduje się w najbliższym czasie wydać dodatkowe akty prawne mające na celu uregulowanie sytuacji ukraińskich uczniów. Możliwość taką daje art. 59 ustawy o pomocy, zgodnie z którym minister właściwy do spraw oświaty i wychowania może – w drodze rozporządzenia – określić organizację kształcenia, wychowania i opieki dzieci i młodzieży będących ukraińskimi uchodźcami, w szczególności w zakresie: 

  • oceniania, klasyfikowania i promowania, 
  • przeprowadzania egzaminów, 
  • organizacji pracy jednostek systemu oświaty, 
  • przeprowadzania postępowania rekrutacyjnego 
  • oraz wprowadzić w tym zakresie odrębne unormowania uwzględniające dostosowanie procesu kształcenia, wychowania i opieki do potrzeb i możliwości dzieci i młodzieży będących obywatelami Ukrainy.

W artykule omówiono dotychczas przyjęte rozwiązania prawne mające ułatwić jednostkom oświaty objęcie dzieci i uczniów ukraińskich opieką i kształceniem.

Dodatkowe lokalizacje prowadzenia zajęć edukacyjnych

Jeden z istotnych problemów, z którymi z pewnością będą borykać się jednostki oświaty, stanowi brak odpowiedniej przestrzeni, w której możliwe będzie prowadzenie z ukraińskimi dziećmi zajęć. W związku z tym dzięki ustawie o pomocy wprowadzono uproszczony tryb tworzenia dodatkowych lokalizacji prowadzenia zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, które byłyby podporządkowane organizacyjnie przedszkolom (w ramach dodatkowych lokalizacji podporządkowanych szkołom podstawowym będą mogły funkcjonować również oddziały przedszkolne). Wyjątkowo nowe regulacje nie znajdą zastosowania w przypadku szkół artystycznych.
Utworzenie innej lokalizacji prowadzenia zajęć edukacyjnych będzie zadaniem organu prowadzącego, np. odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego (JST), która będzie musiała podjąć w tym celu stosowną uchwałę. Wcześniej jednak będzie też musiała uzyskać pozytywną opinię kuratora oświaty (wydawaną w ciągu 7 dni od dnia zawnioskowania przez JST). 
Wydana przez organ prowadzący uchwała określi podstawowe kwestie związane z funkcjonowaniem dodatkowej lokalizacji prowadzenia zajęć, w tym:

  • okres funkcjonowania,
  • nazwę i adres siedziby placówki, której będzie podporządkowana organizacyjnie,
  • adres,
  • w razie podporządkowania organizacyjnie szkole podstawowej – informację o funkcjonowaniu oddziałów przedszkolnych.

Co istotne, dodatkowe lokalizacje prowadzenia zajęć będą również mogły być tworzone przez osoby prawne inne niż JST lub osoby fizyczne prowadzące przedszkola publiczne, a także podmioty prowadzące przedszkola niepubliczne, pod warunkiem zawarcia porozumienia z JST będącą dla tej jednostki organem rejestrującym. Porozumienie w sprawie utworzenia dodatkowej lokalizacji prowadzenia zajęć powinno określać kwestie podobne co uchwała opisana wyżej.
Aby móc utworzyć inną lokalizację prowadzenia zajęć w zależności od rodzaju organu prowadzącego trzeba będzie zastosować odpowiednio:

  • przepisy art. 90a ust. 1 i 4 ustawy Prawo oświatowe (w zakresie zmiany zezwolenia na założenie placówki publicznej przez osobę prawną inną niż jednostka samorządu terytorialnego lub osobę fizyczną,
  • przepisy art. 168 ust. 13 ustawy Prawo oświatowe (w zakresie zgłaszania przez podmioty prowadzące przedszkola niepubliczne zmian do ewidencji niepublicznych jednostek oświaty prowadzonej przez JST).

Wyjątkowo niezbędne opinie kuratora oświaty oraz komendanta powiatowego (miejskiego) PSP i państwowego powiatowego inspektora sanitarnego powinny zostać wydane w ciągu 7 dni od dnia otrzymania wniosku o ich wydanie. Przepisy wskazują ponadto, że w związku z tworzeniem innej lokalizacji prowadzenia zajęć na wspomnianych zasadach zgłoszenie wniosku o zmianę zezwolenia na założenie publicznej szkoły oraz zmiany wpisu do ewidencji szkół i placówek niepublicznych będzie mogło nastąpić w każdej chwili.
Utworzenie dodatkowej lokalizacji prowadzenia zajęć będzie wiązało się z koniecznością wprowadzenia niezbędnych zmian dostosowujących w statucie przedszkola. W przypadku publicznych jednostek oświaty zmiany organizacyjne będą wiązały się również z koniecznością wprowadzenia zmian w arkuszu organizacji.
Warunki lokalowe, jakie musi spełnić inna lokalizacja prowadzenia zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych podporządkowana organizacyjnie przedszkolu, określono w § 16 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z 21 marca 2022 r.

Możliwość organizowania bezpłatnego transportu dzieci i uczniów

Chociaż przyjęcie do przedszkoli dzieci ukraińskich będzie równoznaczne z objęciem ich tymi samymi regulacjami prawa oświatowego, co w przypadku dzieci polskich – również w zakresie ich dowożenia (art. 32 ustawy Prawo oświatowe) – ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie dodatkowej podstawy prawnej umożliwiającej organizację bezpłatnego dowozu. Bezpłatny transport, organizowany na podstawie art. 52 ustawy o pomocy, będzie jednak leżał w gestii danej JST. W przypadku zdecydowania się na takie rozwiązanie (podobnie jak w przypadku dowozu uczniów na podstawie innych regulacji prawa oświatowego) konieczne będzie zapewnienie uczniom opieki w trakcie przewozu.

Wyłączenie zezwolenia na spełnianie przez dziecko obowiązku szkolnego poza placówką

Co ciekawe, w przypadku dzieci ukraińskich, które przybyły do Polski w związku z trwającą wojną, ustawodawca wprost wyłączył możliwość realizowania odpowiednio obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego lub obowiązku szkolnego i nauki poza jednostką oświatową (z reguły – w domu). Oznacza to, że w razie złożenia takiego wniosku do dyrektora przedszkola, które przyjęło ukraińskich uchodźców, dyrektor powinien wydać decyzję odmowną, powołując się na treść art. 54 ustawy o pomocy.

Przydzielenie godzin ponadwymiarowych powyżej limitu z Karty Nauczyciela

Zgodnie z art. 35 ust. 1 Karty Nauczyciela (dalej: KN) w szczególnych wypadkach, podyktowanych wyłącznie koniecznością realizacji programu nauczania, nauczyciel może być obowiązany do odpłatnej pracy w godzinach ponadwymiarowych zgodnie z posiadaną specjalnością. Liczba ta nie może przekroczyć 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć. Przydzielenie nauczycielowi większej liczby godzin ponadwymiarowych może nastąpić wyłącznie za jego zgodą, jednak w wymiarze nieprzekraczającym 1/2 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć. Ustawa o pomocy, w związku z koniecznością zapewnienia obsady kadrowej dla zwiększonej liczby uczniów, wprowadza przepis przejściowy (art. 56), zgodnie z którym w roku szkolnym 2021/2022 w szkole, w której dla ukraińskich uczniów utworzono dodatkowy oddział w celu zapewnienia kształcenia, wychowania i opieki, nauczycielowi mogą zostać przydzielone godziny ponadwymiarowe w wymiarze przekraczającym limit z art. 35 ust. 1 KN. Co jednak istotne, w związku z tym dyrektor będzie musiał uzyskać zgodę nauczyciela. Należy jednak pamiętać, aby pomimo udzielenia dodatkowych godzin ponadwymiarowych nie naruszyć ogólnych regulacji prawa pracy, gwarantujących pracownikowi 11-godzinny dobowy odpoczynek oraz 35-godzinny nieprzerwany odpoczynek w tygodniu (art. 133 k.p.).

Zmiana kwalifikacji w przypadku zatrudniania na stanowisku pomocy nauczyciela

Obecnie obowiązujące przepisy wskazują, że uczeń nieznający języka polskiego bądź władający nim w stopniu niewystarczającym do korzystania z nauki oprócz dodatkowych lekcji języka polskiego może skorzystać z pomocy udzielanej przez osobę posługującą się językiem kraju pochodzenia, zatrudnioną w charakterze pomocy nauczyciela (nie dłużej niż przez 12 miesięcy). Pomoc nauczyciela to stanowisko należące do pomocniczych i obsługi w rozumieniu przepisów o zatrudnianiu pracowników samorządowych. 
W art. 57 ustawy o pomocy wprowadzono łagodniejsze wymagania kwalifikacyjne do zatrudniania pracowników na wskazanym stanowisku, przewidziawszy, że w roku szkolnym 2021/2022 można na nim zatrudniać również osoby nieposiadające obywatelstwa polskiego, jeżeli znają język polski w mowie i piśmie w stopniu umożliwiającym pomoc uczniowi. W takim przypadku nie stosuje się przepisu art. 11 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych, który w sytuacjach zatrudniania obcokrajowców na stanowiskach samorządowych nakłada obowiązek udokumentowania znajomości języka polskiego odpowiednim dokumentem. Oznacza to, że dyrektor będzie podejmował decyzję o tym, czy według niego znajomość języka polskiego przez kandydata na stanowisko pomocy nauczyciela jest wystarczająca. Należy również wskazać, że w dalszym ciągu obowiązuje wymóg, zgodnie z którym osoby zatrudniane na stanowisku pomocy nauczyciela powinny legitymować się co najmniej podstawowym wykształceniem.

Wsparcie ze strony nauczycieli pobierających świadczenie kompensacyjne

Konieczność uzupełnienia braków kadrowych ustawodawca próbuje rozwiązać m.in. wyłączając stosowanie przepisu co do obligatoryjnego zawieszenia wypłaty nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego w przypadku ponownego zatrudnienia pobierających je nauczycieli w jednostce oświaty (art. 58 ustawy o pomocy). 
Warunkiem jest jednak to, aby nauczyciel pobierający to świadczenie został zatrudniony na stanowisku:

  • pomocy nauczyciela – udzielającego wsparcia uczniom nieznającym (lub słabo znającym) język polski (zgodnie z art. 165 ust. 8 ustawy Prawo oświatowe),
  • nauczyciela, jeżeli w szkole utworzono dodatkowy oddział w celu zapewnienia kształcenia, wychowania i opieki dzieciom i uczniom będącym ukraińskimi uchodźcami.

Należy jednak zwrócić uwagę na to, że w dalszym ciągu obowiązuje przepis art. 9 ust. 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, zgodnie z którym prawo do świadczenia ulega zawieszeniu, lub też świadczenie to ulega zmniejszeniu na zasadach określonych m.in. w art. 104–106 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (przepisy te przewidują zmniejszenie lub zawieszenie świadczenia w przypadku osiągania przez osobę je pobierającą zbyt dużego przychodu).

Możliwość składania oświadczeń woli przez opiekunów uczniów

W rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 23 sierpnia 2017 r. wprowadzono modyfikację polegającą na tym, że obecnie różnego rodzaju wnioski i oświadczenia woli składane przez rodziców w imieniu uczniów mogą być przekazywane przez inną osobę sprawującą faktyczną opiekę nad dzieckiem. Wynika to oczywiście z faktu, że wielu ukraińskich uczniów trafiło do Polski nie z rodzicami, lecz z innymi osobami, będącymi lub niebędącymi członkami ich rodzin. Brak takiego rozwiązania mógłby utrudniać przyjmowanie ich do polskich szkół.

Zwiększenie liczebności oddziałów

Zwiększona liczba uczniów stanowi istotny problem zwłaszcza w przypadku oddziałów przedszkolnych. W związku z tym początkowo w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 28 lutego 2019 r. wprowadzono przepis przejściowy § 21a, mający na celu ominięcie tego problemu, a obecnie obowiązującą regulację szczególną – w rozporządzeniu Ministra Edukacji i Nauki z 21 mar...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy