Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

10 grudnia 2018

NR 97 (Grudzień 2018)

Nowa rola i zadania opiekuna stażu w procesie awansu zawodowego 2018

0 1088

Droga rozwoju zawodowego każdego nauczyciela jest bardzo spersonalizowana, także pod względem formalnym. Należy przy tym pamiętać, że dopiero nauczyciel mianowany znajduje się na etapie rozwoju profesjonalnego, określanego mianem dojrzałości zawodowej, czyli osiąga poziom pełnej samodzielności zawodowej jako nauczyciel. Dlatego na wcześniejszych etapach kariery zawodowej każdy awansujący nauczyciel powinien mieć takiego osobistego przewodnika zawodowego, który będzie go wspierał w radzeniu sobie z meandrami awansowymi. Rolę takiego przewodnika ma do spełnienia specjalnie przydzielony każdemu nauczycielowi stażyście i nauczycielowi kontraktowemu przez dyrektora przedszkola osobisty opiekun stażu.

Należy pamiętać, że skoro opiekun stażu jest przydzielany zarówno nauczycielowi stażyście, jak i kontraktowemu (w dalszej części dla uproszczenia będę ich określał mianem podopiecznych), a każdy z nich znajduje się przecież na innym etapie rozwoju zawodowego, to i rola, jaką ma odgrywać taki opiekun stażu wobec każdego z nich, będzie odmienna. W przypadku nauczyciela stażysty opiekun winien przyjąć postawę mentora dla nowego adepta zawodu nauczycielskiego, którego należy dokładnie przeprowadzić po zawiłościach zawodowych – a jest ich niemało. Natomiast w przypadku nauczyciela kontraktowego powinien on przyjąć formułę coacha1. W tym przypadku jego zadaniem jest prawidłowe kierowanie rozwojem zawodowym młodego, ale już wdrożonego w rzeczywistość przedszkolną nauczyciela i wspomaganie go w tym bardzo zindywidualizowanym rozwoju. Opiekunem stażu może być nauczyciel mianowany lub dyplomowany wyznaczony spośród nauczycieli danego przedszkola. W wyjątkowych przypadkach może to być również nauczyciel zajmujący stanowisko kierownicze w placówce. Zmienione ustawą o finansowaniu zadań oświatowych2 zasady awansu zawodowego wymusiły dokonanie zmian w zadaniach i obowiązkach opiekuna stażu, które zostały na nowo sformułowane w rozporządzeniu z dnia 26 lipca 2018 r. w sprawie awansu zawodowego nauczycieli3.

POLECAMY

Zadania opiekuna stażu

Zgodnie z nową treścią art. 9c ust. 5 Karty Nauczyciela zadaniem opiekuna stażu jest teraz udzielanie nauczycielowi pomocy, w szczególności w przygotowaniu i realizacji w okresie stażu planu rozwoju zawodowego awansującego nauczyciela, oraz opracowanie opinii o dorobku zawodowym tego nauczyciela wypracowanym przez niego w okresie odbywania stażu. Opiekun stażu nie przygotowuje już projektu oceny dorobku zawodowego, gdyż ta została zniesiona i zastąpiona nową oceną pracy. W myśl nowych regulacji nastąpiło bowiem powiązanie ścieżki awansu zawodowego z oceną pracy nauczycieli w nowej formule4 oraz uzależnienie jej długości od jakości pracy nauczyciela. W obecnie obowiązującym stanie prawnym w ramach podstawowych nowych zadań opiekun stażu obowiązkowo5

  • współpracuje z nauczycielem odbywającym staż i wspiera go w procesie wdrażania do pracy w zawodzie, a w przypadku stażu nauczyciela stażysty zapoznaje z dokumentami obowiązującymi w danym przedszkolu, w szczególności z dokumentacją przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej;
  • współpracuje z nauczycielem odbywającym staż w opracowaniu planu rozwoju zawodowego, w szczególności udziela mu pomocy w doborze właściwych form doskonalenia zawodowego; 
  • wspiera nauczyciela odbywającego staż w realizacji obowiązków zawodowych;
  • umożliwia nauczycielowi odbywającemu staż obserwowanie prowadzonych przez siebie zajęć; 
  • obserwuje zajęcia prowadzone przez nauczyciela odbywającego staż (w tym przypadku musi każdą obserwację udokumentować odpowiednim arkuszem obserwacyjnym zawierającym konkretne spostrzeżenia wnioski do dalszej pracy); 
  • dzieli się z nauczycielem odbywającym staż swoją wiedzą i doświadczeniem, w szczególności omawia z nauczycielem zajęcia prowadzone przez siebie oraz przez niego;
  • inspiruje i zachęca nauczyciela odbywającego staż do podejmowania wyzwań zawodowych;
  • doskonali swoją wiedzę i umiejętności w zakresie niezbędnym do pełnienia funkcji opiekuna stażu; 
  • przedstawia dyrektorowi przedszkola opinię o dorobku zawodowym nauczyciela za okres stażu, ze szczególnym uwzględnieniem obserwowanych zajęć prowadzonych przez nauczyciela (właśnie na podstawie arkuszy obserwacyjnych z całego okresu stażu) oraz stopnia zaangażowania w realizację wymagań niezbędnych do uzyskania odpowiednio stopnia nauczyciela kontraktowego albo nauczyciela mianowanego (czyli w praktyce rzetelnej realizacji zadań przyjętych w planie rozwoju zawodowego), w terminie 7 dni (było: 14) od dnia zakończenia stażu przez nauczyciela.

Wspomniane wsparcie powinno polegać na:

  • ułatwianiu nauczycielowi odnalezienia się w nowym miejscu pracy, adaptacji do nowego środowiska zawodowego i aktywnego uczestnictwa w życiu przedszkola;
  • wspomaganiu w budowaniu i doskonaleniu własnego warsztatu pracy wychowawczej i edukacyjnej (dydaktycznej, metodycznej), opiekuńczej, diagnostyczno-terapeutycznej lub innej wynikającej ze specyfiki przedszkola;
  • budowaniu współpracy z innymi nauczycielami, m.in. w zakresie realizacji zestawu programów wychowania przedszkolnego, zasad dokonywania diagnozy gotowości szkolnej dziecka przedszkolnego;
  • stymulowaniu kształtowania się tożsamości zawodowej nauczyciela i jego postawy pedagogicznej.

Do typowych form pomocy udzielanej, które opiekun stażu powinien opanować w stopniu bardzo dobrym, zaliczane są na ogół:

  • obserwacja reakcji zwrotnej;
  • pomoc przy określaniu celów;
  • informacja na temat postępów w określaniu celów;
  • kontakt ze specjalistami;
  • pomoc w efektywnym planowaniu zajęć, stały monitoring;
  • drukowane materiały źródłowe i wskazywanie właściwych źródeł;
  • sugestie na temat poprawy atmosfery w grupie;
  • sesje odgrywania ról w celu zilustrowania pozytywnych interakcji;
  • możliwości obserwacji zajęć innych nauczycieli;
  • aranżowanie nagrywania przebiegu zajęć na wideo lub audio, ich obserwacja i omówienie;
  • sugestie na temat pomocnych warsztatów, programów pomocowych i kursów doskonalących.

Ze wskazanych form pomocy wynika jednoznacznie, iż opiekun musi przyjmować co najmniej kilka istotnych ról, takich jak: osoba wspierająca emocjonalnie, doradca i osoba wspomagająca podopiecznego w pokonywaniu wszelkich trudności zawodowych, osoba oceniająca praktykę nauczyciela oraz członek komisji egzaminacyjnej (dla nauczycieli stażystów ubiegających się o awans na stopień nauczyciela kontraktowego). Aby role te mogły być właściwie wypełniane, opiekun stażu powinien bardzo umiejętnie dobierać odpowiednie metody do pracy ze swoim podopiecznym. Z tego względu w ramach doskonalenia swojej wiedzy opiekun stażu powinien nauczyć się realizować w praktyce następujące metody pracy:

  • spotkania informacyjne, np. na temat procedury awansu, regulaminu i statutu przedszkola, programów wychowania przedszkolnego, prowadzenia dokumentacji;
  • spotkania diagnostyczne, poświęcone określeniu potrzeb i trudności nauczyciela;
  • spotkania problemowe, poświęcone rozwiązaniu konkretnego problemu nauczyciela;
  • spotkania warsztatowe, poświęcone treningowi wybranych umiejętności w warunkach symulowanych, np. pisaniu konspektów zajęć, prowadzeniu rozmowy indywidualnej z rodzicami ucznia;
  • spotkania wsparciowe, poświęcone wyłącznie emocjonalnemu wsparciu nauczyciela, dające mu okazję do podzielenia się swoimi sukcesami i porażkami, „wygadania się” i odreagowania emocji;
  • modelowanie – nauczyciel uczy się przez obserwację pracy bardziej doświadczonych kolegów i koleżanek;
  • współprowadzenie zajęć – wspólne prowadzenie zajęć przez „młodego” nauczyciela z nauczycielem bardziej doświadczonym – oczywiście jeżeli jest to możliwe;
  • superwizja uczestnicząca – obserwowanie zajęć prowadzonych przez nauczyciela i udzielanie na ten temat informacji zwrotnej przez opiekuna lub innych doświadczonych nauczycieli;
  • omawianie literatury fachowej – metodycznej, pedagogicznej, psychologicznej – tzw. studia literaturowe.

Opiekun jako przewodnik

W tym miejscu należy jeszcze zwrócić uwagę na obszary naszej aktualnej rzeczywistości przedszkolnej, w których dobry opiekun powinien być przewodnikiem dla swojego podopiecznego, a są to:

  • przestrzeń – rozkład pomieszczeń, pokoje zajmowane przez specjalistów, szafki i miejsca w pokoju nauczycielskim;
  • organizacja – kontakty z administracją i dyrekcją, droga służbowa, zasady wyliczania godzin nadliczbowych itp.;
  • programy – wychowania przedszkolnego, innowacji;
  • diagnozowanie dziecka przedszkolnego – w poszczególnych grupach wiekowych oraz gotowości szkolnej; 
  • dokumentacja przedszkolna – dzienniki, arkusze diagnostyczne, obserwacyjne itp.;
  • przepisy zewnętrzne oraz ich implementacja do warunków przedszkolnych i wewnątrzprzedszkolne: regulaminy, statut itd.;
  • obyczaje przedszkolne – święto przedszkola, święta państwowe itp.;
  • nieformalne zwyczaje– „kultura pokoju nauczycielskiego” (wszelkie nieformalne regulacje dotyczące funkcjonowania grona pedagogicznego).

Praca opiekuna wcale nie jest taka prosta i oczywista, ale niestety nie zawsze doceniana. Dyrektorzy przedszkoli nie przykładają niekiedy właściwej wagi do wyłaniania odpowiednich kandydatów na opiekuna stażu. Ponieważ osoba taka będzie w zasadzie pracowała (a raczej współpracowała) z człowiekiem dorosłym, powinna zapoznać się przynajmniej z podstawami andragogiki. Jest to ważne chociażby ze względu na główne zadania, jakie będzie realizować z podopiecznym. 
Do podstawowych z nich można zaliczyć:

  • zawarcie kontraktu z podopiecznym;
  • wprowadzenie w społeczność przedszkolną i życie przedszkola;
  • zapoznanie podopiecznego z procedurą awansu zawodowego;
  • wspomaganie podopiecznego w tworzeniu planu rozwoju zawodowego i wyborze metod dokumentowania dorobku zawodowego;
  • udzielanie wsparcia psychologicznego;
  • pomoc w rozwiązywaniu problemów i pokonywaniu trudności w codziennej praktyce przedszkolnej;
  • omawianie z podopiecznym realizowanych przez niego zadań;
  • pomoc nauczycielowi w przygotowaniach do egzaminów;
  • przygotowanie opinii o podopiecznym po zakończeniu okresu stażu.

Zawarcie kontraktu

Pierwszym z wymienionych zadań jest zawarcie kontraktu. Zadanie to nie wynika w sposób jednoznaczny z konkretnych zapisów prawnych, ale z profesjonalnej metodologii pracy każdego opiekuna. Każdy dobrze przygotowany kontrakt ma charakter dyscyplinujący obie strony:

  • Określa jasno zadania obu stron.
  • Pozwala jasno określić relację: opiekun stażu – nauczyciel. Jest to szczególnie ważne, gdyż opiekun stażu może występować wobec podopiecznego w kilku rolach, np. jako osoba wspierająca, przygotowująca opinię o stażującym nauczycielu, kolega (koleżanka) w sytuacjach nieformalnych.
  • Zawsze można odwołać się do niego, gdy jedna ze stron nie wywiązuje się należycie ze swoich obowiązków lub nie jest zadowolona z działań drugiej osoby.
  • Może być również podstawą dalszych negocjacji i dostosowania go do zmieniających się potrzeb nauczyciela lub okoliczności. W takich sytuacjach nie trzeba się umawiać na wszystko „od nowa”, ale wystarczy zastanowić się, które z ustaleń wymaga zmiany.

Kontrakt może mieć formę zarówno pisemną, jak i ustną. Ponieważ jednak pamięć ludzka jest zawodna i bardzo często zapominamy o wcześniej podjętych ustaleniach – zwłaszcza gdy są one dla nas niezbyt wygodne – preferowana jest forma pisemna. Kontrakt wcale nie musi być obszerny, ale jednocześnie powinien dokładnie regulować sześć podstawowych elementów istotnych dla prawidłowego „przygotowania” współpracy między dwoma zawierającymi go podmiotami. Do tych elementów zaliczają się:

  • cele i zadania opiekuna stażu;
  • zadania podopiecznego;
  • metody pracy opiekuna stażu;
  • formalna strona współpracy (czas, miejsce, częstotliwość itp.);
  • zasady i normy obowiązujące we współpracy, w tym wzajemne zobowiązania obu stron;
  • kryteria przygotowania opinii.

Ważne jest, aby na samym początku współpracy zostały jasno wyartykułowane kryteria opinii przygotowywanej na końcu stażu przez opiekuna. Sam kontrakt w jednoznaczny sposób porządkuje cały proces doskonalenia zawodowego, daje możliwość odwołania się do za...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy