Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

12 czerwca 2018

NR 93 (Czerwiec 2018)

Co dalej z awansem zawodowym nauczycieli po 1 września 2018 roku?

0 51

Od nowego roku szkolnego zaczną obowiązywać zmienione zasady dotyczące przyznawania kolejnych stopni awansu zawodowego nauczycieli. Poniżej zostaną szczegółowo omówione wszystkie nowości w tym zakresie istotne z punktu widzenia dyrektora i jego pracownika.

Wartość określonego stopnia awansu zawodowego praktycznie dla każdego nauczyciela należy rozważać w trzech równoważnych płaszczyznach. Po pierwsze – pozycjonuje on danego nauczyciela na okreś-
lonym miejscu w hierarchii zawodowej, po drugie – sankcjonuje wypracowaną przez niego w okresie wielu lat pracy (różnie to wygląda przy poszczególnych stopniach awansu) właściwą mu pozycję zawodową (poprzez oficjalne potwierdzenie wypracowanego dorobku zawodowego), po trzecie – jednoznacznie pozycjonuje nauczyciela na określonym poziomie w „tabeli wynagrodzeń”, czyli innymi słowy ma wymierny wpływ na uzyskiwane w ramach stosunku pracy wynagrodzenie zasadnicze, co w dość istotny sposób wpływa na różnego rodzaju pochodne płacowe, które liczone są poprzez określony wskaźnik procentowy od ustalonej bazy, a tę stanowi właśnie wynagrodzenie zasadnicze (takimi pochodnymi są np. dodatek stażowy, dodatek motywacyjny itp.). 

Działania dyrektora w zakresie awansu zawodowego nauczycieli są bardzo zindywidualizowane, gdyż dotyczą one konkretnego człowieka i jego autentycznego, wyjątkowego (często niepowtarzalnego) dorobku zawodowego. Między innymi z tego właśnie względu decyzje związane z awansem zawodowym wymagają niezwykłej rozwagi, trafności, a przede wszystkim doskonałej znajomości aktualnie obowiązującego prawa w tym zakresie. 

Podstawa prawna

Podstawę prawną awansu zawodowego nauczycieli do niedawna stanowiły w zasadzie tylko dwa akty prawne, ale po ostatnich zmianach należy do nich dołączyć jeszcze inne, takie jak: 

  • ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela – tekst jednolity ogłoszony w dniu 26 maja 2017 r. przez Marszałka Sejmu RP (Dz. U. z dnia 22 lutego 2017 r., poz. 1189), Rozdział 3a,
  • ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z dnia 11 stycznia 2017 r., poz. 59 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo oświatowe (Dz. U. z dnia 11 stycznia 2017 r., poz. 60),
  • ustawa z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z dnia 29 listopada 2017 r., poz. 2203),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 marca 2013 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. U. z dnia 26 marca 2013 r. Nr 58, poz. 393)1 – od pierwszego września będzie w tym względzie obowiązywało zupełnie nowe rozporządzenie (projekt z 19 marca 2018 r.), a jego wydanie jest konsekwencją zmian wprowadzonych ustawą o finansowaniu zadań oświatowych. 

Ze względu na poważny charakter wprowadzanych zmian należy pod koniec bieżącego roku szkolnego przeanalizować zasady, jakie w kwestii awansu zawodowego będą obowiązywały od początku nowego roku szkolnego. Niniejsze rozważania powstały w oparciu o zapisy ustawy wprowadzającej przepisy ustawy Prawo oświatowe oraz ustawy o finansowaniu zadań oświatowych. Ponadto uwzględnione są zapisy projektu rozporządzenia sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli, które ma wejść w życie z dniem 1 września 2018 r. 

Stopnie awansu

W obecnej sytuacji prawnej w oświacie funkcjonują cztery zhierarchizowane stopnie awansu zawodowego – trzy z nich się zdobywa (są to stopnie: nauczyciela stażysty, nauczyciela kontraktowego oraz nauczyciela dyplomowanego), natomiast jeden jest nadawany – chodzi tutaj o tytuł Honorowego Profesora Oświaty.

Z praktycznego punktu widzenia każdy stopień awansu zawodowego nauczyciela jest jego osobistym przywilejem, a nie obowiązkiem, i związany jest z jego jednoznaczną decyzją osobistą. Wyjątek jednak stanowi pierwszy ze stopni awansowych, który jest nadawany niejako ex lege2 – po spełnieniu podstawowych wymagań formalnych (w tym kwalifikacyjnych). 

Warunkiem uzyskania przez nauczycielowa kolejnego stopnia awansu zawodowego jest spełnienie określonych prawem wymagań kwalifikacyjnych, odbycie wymaganego okresu stażu na danym stanowisku zakończonego uzyskaniem (od 1 września 2018 r.) co najmniej dobrej oceny pracy oraz zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną lub uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej po dokonaniu analizy przedstawionego dorobku zawodowego i przeprowadzonej rozmowie3 (każda z formuł odpowiada ubieganiu się o wyższy stopień awansu zawodowego).

Kolejne trzy (po nauczycielu stażyście) stopnie awansu zawodowego nadawane są w drodze decyzji administracyjnej przez organ uprawniony do nadawania danego stopnia awansu zawodowego4. Sprawa decyzji administracyjnej jest niezwykle istotna, gdyż każda decyzja administracyjna ma pewne fundamentalne cechy (jest np. aktem prawnym, ale nie o charakterze normatywnym), uchybienie którym powoduje automatyczną nieważność wydanej decyzji, a ponadto podlega ścisłemu nadzorowi prawnemu (tzw. dwuinstancyjność). Oznacza to, że od każdej decyzji można się odwołać (oczywiście przy zachowaniu określonych zasad postępowania administracyjnego5) do organu wyższego rzędu. Jeżeli strona postępowania będzie niezadowolona z jego wyniku (mając konkretne uzasadnienie formalne i merytoryczne), może również wystąpić o rozstrzygnięcie sporu do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jak łatwo zauważyć, decyzja administracyjna o nadaniu lub odmowie nadania nauczycielowi stopnia awansu zawodowego nie jest od razu ostateczna i zawsze podlega kontroli odpowiednich organów administracyjnych lub sądów. Jednak w ewentualnym postępowaniu odwoławczym należy opierać się na dowodach naruszenia procedur obowiązujących w tym względzie – samo niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia decyzyjnego nie jest argumentem upoważniającym do wniesienia odwołania. Również przekroczenie wyznaczonych terminów czyni odwołanie nieskutecznym. Już z lektury powyższych zapisów można wywnioskować, że wiele elementów z obecnie obowiązujących zasad zostało utrzymanych, ale i niemało zasad ulega zmianom. 

Każde działanie wymaga określonej procedury postępowania, dlatego w pierwszej kolejności zostanie scharakteryzowana procedura postępowania awansowego, jaka będzie obowiązywała od nowego roku szkolnego. 

1. Rozpoczęcie stażu

Awansujący nauczyciel składa do dyrektora wniosek o rozpoczęcie stażu nie później niż w ciągu 14 dni od dnia rozpoczęcia zajęć szkolnych, tylko w przypadku gdy nauczyciel posiada pełne kwalifikacje (w tym pedagogiczne – stażysta może je uzupełnić w trakcie stażu) do 
nauczania określonego przedmiotu lub prowadzenia danego rodzaju zajęć w danym typie szkoły lub placówki oraz jest zatrudniony w wymiarze co najmniej ½ etatu zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami. Należy wspomnieć, że nauczyciel musi posiadać wspomniane kwalifikacje w momencie rozpoczęcia stażu i nie chodzi tutaj o uznanie dyrektora, a o jednoznaczne stwierdzenie (na podstawie odpowiednich dokumentów) posiadania wymaganych kwalifikacji. 
Natomiast w przypadku nauczyciela stażysty pierwszy element stażu uruchamiany jest automatycznie w momencie zatrudnienia, o ile zatrudnienie to nastąpiło nie później niż w ciągu 14 dni od rozpoczęcia zajęć szkolnych (niektórzy dyrektorzy błędnie to interpretują, uznając datę rozpoczęcia roku szkolnego za datę rozpoczęcia zajęć, a to nie zawsze znaczy to samo6). W sytuacji zatrudnienia nauczyciela po tym terminie jest on traktowany jak stażysta (np. w sprawach wynagrodzenia), ale absolutnie nie rozpoczyna odbywania stażu. I nie ma tu znaczenia fakt, że np. przedszkole jest placówką nieferyjną. Stosunek pracy z takim nauczycielem nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas określony, ale w taki sposób, aby mógł on do jego upływu zakończyć całe postępowanie kwalifikacyjne.
Do wniosku nauczyciel (kontraktowy i mianowany) obowiązkowo dołącza projekt planu rozwoju zawodowego. Nauczyciel stażysta, z przyczyn wyżej opisanych, ma na to 20 dni.
Uwaga: Wniosek powinien mieć datę wpływu i być zarejestrowany w księdze korespondencji wpływającej lub 
aktach sprawy. Należy przy tym pamiętać, że takiemu wnioskowi nadaje się numer sprawy, który musi być zgodny z obowiązującą w placówce instrukcją kancelaryjną i respektować wymogi narzucone przez JRWA7.

Opiekun stażu

Nauczycielowi stażyście i nauczycielowi kontraktowemu dyrektor przydziela odpowiedniego opiekuna stażu. Zadaniem opiekuna jest udzielanie awansującemu nauczycielowi wszechstronnej pomocy, w szczególności w przygotowaniu i realizacji w okresie stażu planu rozwoju zawodowego, oraz opracowanie opinii dorobku zawodowego za okres stażu. Dlatego decyzja dyrektora o wyborze opiekuna stażu powinna być starannie przemyślana. Opiekunem powinien być nauczyciel mianowany lub dyplomowany zatrudniony w tej samej placówce co nauczyciel awansujący. Dobrze byłoby, gdyby kandydaci na opiekunów wcześniej ukończyli stosowne formy doskonalenia przygotowujące do wykonywania zadań opiekuna stażu. Dyrektor musi być przygotowany do podjęcia takiej decyzji, zanim pojawi się potencjalny stażysta (patrz zarządzanie ryzykiem w ramach kontroli zarządczej).

Zgodnie z nowymi zasadami podstawowe zadania opiekuna stażu zostały opisane w następujący sposób:

  • współpracuje z nauczycielem odbywającym staż i wspiera go w procesie wdrażania do pracy w zawodzie, a w przypadku stażu nauczyciela stażysty w szczególności zapoznaje nauczyciela z dokumentami obowiązującymi w danym przedszkolu, w tym z dokumentacją przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńcze,
  • współpracuje z nauczycielem odbywającym staż w tworzeniu planu rozwoju zawodowego, w szczególności uczestniczy w doborze właściwych form doskonalenia zawodowego na podstawie: analizy słabych i mocnych stron nauczyciela oraz potrzeb przedszkola,
  • wspiera nauczyciela odbywającego staż w realizacji obowiązków zawodowych,
  • umożliwia nauczycielowi odbywającemu staż uczestniczenie w prowadzonych przez siebie zajęciach, w wymiarze co najmniej jednej godziny zajęć w miesiącu,
  • obserwuje zajęcia prowadzone przez nauczyciela odbywającego staż, w wymiarze co najmniej jednej godziny zajęć w miesiącu,
  • doskonali swoje umiejętności i wiedzę w zakresie niezbędnym do pełnienia funkcji opiekuna stażu,
  • dzieli się z nauczycielem odbywającym staż swoją wiedzą i doświadczeniem, w szczególności omawia z nauczycielem zajęcia prowadzone przez siebie oraz przez nauczyciela,
  • inspiruje i zachęca nauczyciela odbywającego staż do podejmowania nowych wyzwań zawodowych,
  • przedstawia dyrektorowi przedszkola opinię o dorobku zawodowym nauczyciela za okres stażu, ze szczególnym uwzględnieniem obserwowanych zajęć prowadzonych przez nauczyciela oraz stopnia zaangażowania w realizację wymagań koniecznych do uzyskania odpowiednio stopnia nauczyciela kontraktowego albo nauczyciela mianowanego, w terminie siedmiu dni od dnia zakończenia stażu przez nauczyciela.

2.  Plan rozwoju zawodowego

Dyrektor przedszkola przyjmuje projekt planu rozwoju zawodowego nauczyciela stażysty w terminie 20 dni od rozpoczęcia zajęć.

Dyrektor zatwierdza projekt planu rozwoju zawodowego w ciągu 30 dni od rozpoczęcia zajęć albo zwraca go nauczycielowi do poprawy ze wskazaniem, w formie pisemnej, zakresu niezbędnych zmian.

Nauczyciel jest obowiązany poprawić projekt planu rozwoju zawodowego zgodnie z zaleceniami dyrektora przedszkola i ponownie przedłożyć go dyrektorowi w terminie wskazanym przez dyrektora, nie krótszym niż trzy dni. Dyrektor przedszkola zatwierdza poprawiony projekt planu rozwoju zawodowego w terminie siedmiu dni od dnia jego przedłożenia. 

Obowiązujące prawo praktycznie nie wskazuje żadnego obligatoryjnego wzoru takiego planu. Właściwie to dyrektor przedszkola powinien nauczycielowi zasugerować jego strukturę, tak aby była przejrzysta i konkretna. Plan rozwoju – to taki szczególny harmonogram realizacji zaplanowanych zadań w okresie stażu, a nie harmonogram spełnienia przez nauczyciela wymagań kwalifikacyjnych na dany stopień awansu zawodowego. Zadania zaplanowane przez nauczyciela mają być jednoznaczne, precyzyjne i muszą być powiązane ze stanowiskiem zajmowanym przez nauczyciela w danym przedszkolu (a w konsekwencji muszą uwzględniać jej specyfikę). Dyrektor powinien to ocenić jeszcze przed zatwierdzeniem planu. Należy przy tym zwrócić uwagę na fakt, że jeżeli nauczyciel zaplanuje jakąś zewnętrzną formę doskonalenia, a dyrektor taki plan zatwierdzi, to w praktyce oznacza to zgodę na doskonalenie i zobowiązuje dyrektora do zapewnienia niezbędnych warunków umożliwiających nauczycielowi realizację tego doskonalenia, z zastępstwami i delegacją włącznie. Trzeba pamiętać o tym, że zatwierdzony plan rozwoju jest dokumentem obowiązującym i wiążącym zarówno nauczyciela, jak i dyrektora. 

3. Przebieg stażu

W okresie odbywania przez nauczyciela stażu na określony stopień awansu zawodowego dyrektor przedszkola zapewnia mu niezbędne warunki do:
obserwacji zajęć dydaktycznych, wychowawczych oraz innych zajęć prowadzonych w przedszkolu, w szczególności zajęć prowadzonych przez nauczyciela tego samego przedmiotu lub rodzaju zajęć w tym samym przedszkolu,
udziału w formach doskonalenia zawodowego określonych w zatwierdzonym planie rozwoju zawodowego,
korzystania z pomocy merytorycznej i metodycznej poradni psychologiczno-pedagogicznej lub innych placówek i instytucji oświatowych.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach w trakcie stażu dyrektor przedszkola może pisemnie zobowiązać nauczyciela do zmiany planu rozwoju zawodowego, w terminie nie krótszym niż trzy dni, lub zmienić nauczycielowi opiekuna stażu. Dodatkowo (po zmianach) w trakcie stażu dyrektor obowiązkowo dokonuje obserwacji i omówienia co najmniej...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy