Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor we współpracy

2 maja 2018

NR 69 (Luty 2016)

Dostosowanie wymagań edukacyjnych dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

0 112

Wbrew pozorom do przedszkoli ogólnodostępnych uczęszcza wiele dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Organizacja pracy i nauczanie w grupie, w której występują dzieci z takimi potrzebami, nie jest łatwe. Nauczyciel powinien tak organizować pracę i nauczanie w grupie, aby zaopiekować się i pomóc w jak najlepszym rozwoju wszystkim dzieciom, zarówno tym ze specjalnymi, jak i standardowymi potrzebami.

Każde dziecko, niezależnie od posiadania czy braku orzeczenia lub opinii, ma swoje potrzeby, zasoby i trudności. Zadaniem nauczyciela jest, aby z dzieci, które znajdą się pod jego opieką, utworzyć współpracujący i działający zespół. Główną zaletą przedszkola jako instytucji jest to, że daje dziecku możliwość zaistnienia w grupie, zbudowania relacji, poznania innych dzieci – przedszkole daje pole do ćwiczenia kompetencji społecznych, które rozwijać się mogą wyłącznie w grupie. Nie da się nauczyć interakcji z innym dzieckiem w czasie spotkań z dorosłym. Grupa daje też siłę i motywację do ćwiczeń, zachęca do aktywności, pokonywania swoich ograniczeń. Uwrażliwia na potrzeby innych, pomaga w wychodzeniu z rozwojowego egoizmu.

Edukacja przedszkolna to niezwykle ważny etap w rozwoju człowieka. Badania dowodzą, że lata między narodzinami a trzecim, czwartym rokiem życia są kluczowe dla jakości samodzielnego startu w życie społeczne poza środowiskiem rodzinnym; kształtowania się kompetencji poznawczych; rozwijania się u dzieci ciekawości świata, poczucia własnej wartości, samodzielności i wytrwałości, koncentracji, słuchania i zapamiętywania, umiejętności językowych oraz umiejętności współdziałania z innymi. Dlatego tak istotne jest, aby każde dziecko – również (a może zwłaszcza) dziecko ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi – otrzymało możliwość pełnego uczestnictwa w życiu grupy przedszkolnej.

Specjalne potrzeby edukacyjne

Pojęcie specjalnych potrzeb edukacyjnych pojawiło się na początku lat 80. Problem został wywołany w Wielkiej Brytanii dokumentem Warnock Report. Zauważono istnienie grupy dzieci, która nie potrafi odnaleźć się w powszechnym systemie nauczania i sprostać wymaganiom stawianym w masowych szkołach. Skonstatowano, że dzieci te są w stanie kontynuować naukę, ale potrzebują pomocy pedagogicznej w formie specjalnego programu nauczania, specjalnych metod nauczania dostosowanych do ich potrzeb, ograniczeń i możliwości.
Obecnie pod pojęciem specjalnych potrzeb edukacyjnych rozumie się „(…) potrzeby, które w toku rozwoju dzieci i młodzieży wynikają z ich niepełnosprawności lub powstałe z innych przyczyn trudności w uczeniu się” (Reforma Systemu Kształcenia Uczniów ze Specjalnymi Potrzebami Edukacyjnymi 1998, s. 11).
Pod pojęciem ucznia ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi kryją się zarówno dzieci, które posiadają orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, jak i te, które mają trudności w realizacji standardów wymagań programowych. Trudności te wynikać mogą ze specyfiki ich funkcjonowania poznawczo-percepcyjnego (niższe – lub znacznie wyższe – niż przeciętne możliwości intelektualne, a także dysleksja, dysgrafia, dysortografia), zdrowotnego (dzieci przewlekle chore) lub ograniczeń środowiskowych (dzieci emigrantów, dzieci z rodzin niewydolnych wychowawczo).

Idea nauczania włączającego  opiera się na założeniu, że segregacja sprzyja budowaniu uprzedzeń i dyskryminacji  w społeczeństwach oraz zmniejsza szanse edukacyjne dzieci niepełnosprawnych

Włączający model kształcenia

Dzieci z ograniczeniami lub nadmiarem w różnych sferach rozwoju funkcjonowały od zawsze. Już od początku istnienia pedagogiki szukano sposobów na pracę z nimi. Początkowo głównym pomysłem było „gettowanie”, czyli tworzenie ośrodków, klas, miejsc dedykowanych dla dziecka z określoną trudnością. To rozwiązanie miało swoje zalety, przede wszystkim dawało dzieciom dostęp do zgromadzonych w jednym miejscu specjalistów potrafiących pracować z danym typem niepełnosprawności. Dawało też szansę na spotkanie, wymianę doświadczeń i zapewnienie sobie wsparcia przez rodziców dzieci z jednym typem dysfunkcji.
Niebezpieczeństwem było jednak narastanie ryzyka wykluczenia społecznego dziecka poprzez ograniczenie kontaktu z innymi dziećmi. Drugim problemem była nieumiejętność funkcjonowania w społeczeństwie i zamykanie się w swoim środowisku.
Powoli odchodzi się od modelu wyłączającego dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi z powszechnego systemu i wprowadza się idee nauczania włączającego zakładającego, że dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych muszą mieć dostęp do zwykłych szkół znajdujących się najbliżej miejsca ich zamieszkania. Idea nauczania włączającego opiera się na założeniu, że segregacja sprzyja budowaniu uprzedzeń i dyskryminacji w społeczeństwach oraz zmniejsza szanse edukacyjne dzieci niepełnosprawnych. Polska opowiedziała się za modelem edukacji włączającej, podpisując w 1994 r. deklarację z Salamanki. Od tego czasu, konsekwentnie, nowelizowane są akty wykonawcze ustawy o systemie oświaty. W 2012 r. Polska ratyfikowała konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych i tym samym zadeklarowała, że celem polityki oświatowej państwa jest wprowadzenie włączającego modelu kształcenia. Oznacza to, że dziecko ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi pojawić może się w dowolnym masowym przedszkolu. Jakie są konsekwencje tego faktu dla organizacji procesu nauczania i wychowania?

Uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w przedszkolu – włączanie i zasady

Podstawową zasadą pracy z uczniem ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w przedszkolu – jak wskazuje sama nazwa „włączający model kształcenia” – jest właśnie włączanie. Jak praktycznie należy to rozumieć?
Im młodsze dziecko, tym mniej jest z nim pracy typowo edukacyjnej, a więcej wdrażania w codzienność i samodzielność. Trzylatek, ze względu na swoje możliwości percepcyjnie, nie skupia się długo, potrzebuje częstych zmian aktywności, jego motywacja jest zmienna i nietrwała. Tym, co pomaga mu ogarnąć codzienność przedszkolną, jest rytm, czyli powtarzalność zajęć: wejście do sali, zabawa swobodna, przywitanie grupowe, mycie rąk, śniadanie itp. Im ten rytm jest wyraźniejszy, lepiej czytel...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy