Dołącz do czytelników
Brak wyników

Przedszkole a dziecko ze SPE

15 listopada 2018

NR 96 (Listopad 2018)

Zagrożenie niedostosowaniem społecznym – paleta barw i odcieni

0 326

Dane z pracy orzeczeniowej poradni psychologiczno-pedagogicznych wskazują, że w ostatnich pięciu latach trzykrotnie wzrosła liczba orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego wydanych z powodu zagrożenia niedostosowaniem społecznym. Niepokojące jest zwłaszcza to, że problem dotyczy dzieci w coraz młodszym wieku, bywa nawet, że przedszkolaków.

Choć znane są takie przypadki, to w praktyce dziecko w wieku przedszkolnym nie powinno uzyskać orzeczenia z uwagi na zagrożenie niedostosowaniem społecznym. Uważa się tak z dwóch powodów określonych przepisami prawa oświatowego, jakimi są:

  • § 3 ust. 1 rozporządzenia MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym, precyzujący, że „kształcenie, wychowanie i opiekę dla dzieci i młodzieży niedostosowanych społecznie organizuje się w szkołach, oddziałach i ośrodkach”. Co więcej, w § 2 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 wskazano, że w przedszkolach organizuje się wyłącznie kształcenie, wychowanie i opiekę dla uczniów niepełnosprawnych. Nie wskazano wśród dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym.
  • Brak możliwości wykazania przywołanego orzeczenia w danych SIO, zarówno w sprawozdaniu PPP, jak i przedszkola. Dane przekazywane w bazach SIO stanowią podstawę naliczania i przekazywania części oświatowej subwencji ogólnej, m.in. dla gmin w związku z realizacją kształcenia specjalnego. Brak tej kategorii orzeczeń w SIO sprawia, że organ prowadzący przedszkole nie uzyskuje dodatkowej wagi z uwagi na wspomniane orzeczenie, a tym samym środków na realizację dla tego dziecka kształcenia specjalnego.     

Nie oznacza to jednak, że wśród przedszkolaków nie można spotkać dziecka z grupy ryzyka zagrożenia niedostosowaniem społecznym, czyli dziecka z trudnymi, zaburzonymi zachowaniami, których objawy dość poważnie naruszają normy i zasady społecznego funkcjonowania. Dziecko takie nie czuje się dobrze w grupie, nie nawiązuje w ogóle relacji interpersonalnych lub popada w częste konflikty z kolegami i nauczycielkami. 
Prawo oświatowe nie zawiera jednoznacznej definicji pojęcia „zagrożenie niedostosowaniem społecznym”. W specjalistycznej literaturze natomiast wskazuje się tylko, że w zależności od częstotliwości występowania objawów typowych dla niedostosowania społecznego: nieumiejętność odgrywania ról społecznych (roli dziecka w rodzinie, ucznia, kolegi), ucieczki, agresja, chroniczne kłamanie, aroganckie zachowanie itp. oraz ich intensywność, odróżnia się niedostosowanie społeczne od zagrożenia niedostosowaniem społecznym. Dlatego w przypadku rozważania zagrożenia niedostosowaniem społecznym tak małego dziecka, jakim jest przedszkolak, należy przede wszystkim wziąć pod uwagę jego wiek i normy zachowania (w domu, w przedszkolu) dzieci w tym samym wieku. Dopiero z tej perspektywy można ocenić zachowania wobec nauczycielek i rówieśników, pamiętając, że:

  1. Zaburzenia zachowania są pojęciem często nadużywanym, rozumianym opacznie i niejednoznacznie. Zwykle traktowane są jak trudności w funkcjonowaniu dziecka, które objawiają się w jego zakłócającym zachowaniu i w relacjach z innymi ludźmi. W literaturze nie ma jednolitej terminologii i klasyfikacji, często więc stosowane są zamienne terminy, takie jak zaburzenia zachowania, trudności wychowawcze czy niedostosowanie społeczne. Każdy z wymienionych terminów odnosi się do zachowań jednostek lub grup funkcjonujących w konkretnych sytuacjach społecznych. Przy czym chodzi tu o takie zachowania, które są nieadekwatnymi, powtarzającymi się reakcjami jednostek wyrażających się w uporczywym łamaniu lub lekceważeniu podstawowych oczekiwań i norm społecznych.
  2. Nie każdego przedszkolaka, który na co dzień sprawia problemy czy kłopoty natury wychowawczej, należy postrzegać i klasyfikować jako „przypadek zaburzeń zachowania”. Istnieje wiele przyczyn trudnych zachowań, które wcale nie świadczą o istnieniu zaburzeń zachowania kwalifikowanych jako zagrożenie niedostosowaniem społecznym. 
  3. Są jednak wśród przedszkolaków dzieci pozostające w grupie ryzyka takim zagrożeniem, które wraz z wiekiem, a co za tym idzie – nasileniem niepożądanych zachowań otrzymują „łatkę” dziecka źle wychowanego, bardzo trudnego wychowawczo, nawet chuligana. Mam na myśli dzieci określane jako:
  • Dzieci trudne we współdziałaniu – trudno im przystosować się w grupie rówieśniczej i podporządkować panującym zasadom oraz regułom. Postawa egocentryczna, infantylizm (nadmierna płaczliwość, jawnie okazywana niechęć, złość i gniew, brak wytrwałości w wykonywaniu różnych działań) utrudniają im współdziałanie z innymi dziećmi oraz nauczycielkami. Z takim wizerunkiem często nie wykorzystują swego potencjału, gdyż dorośli (rodzice i nauczyciele przedszkoli) rzadziej podejmują się działań zmierzających do korygowania ich niepożądanych postaw i zachowań, nie egzekwują wykonywania poleceń, często są gołosłowni, pozwalają na coraz więcej. 
  • Dzieci z zachowaniami nerwicowymi (fobia, mutyzm wybiórczy) – doznają chorobliwego poczucia zagrożenia, silnego lęku przed przystosowaniem się do warunków i wymagań otoczenia. Są nieufne wobec ludzi i zjawisk, unikają kontaktów społecznych z rówieśnikami czy dorosłymi, są niepewne, wyczulone na ocenę innych. Ciągły stan napięcia i lęku może sprawiać, że zachowują się nieadekwatnie do sytuacji, są niegrzeczne, wybuchowe, a nawet agresywne.
  • Dzieci zahamowane psychoruchowo – brak im samodzielności i zaradności, są bierne, ciche i wycofane, bywają też podporządkowane i uległe. Niska samoocena i małe poczucie własnej wartości powodują, że są nieufne, zrezygnowane, niepewne swoich umiejętności i możliwości. 
  • Dzieci obojętne emocjonalnie – mają problemy w nawiązywaniu kontaktów uczuciowych zarówno z rówieśnikami, jak i dorosłymi, we współodczuwaniu radości i smutków innych osób. Prezentują często wrogą i złośliwą postawę wobec otoczenia. 
  • Dzieci nadpobudliwe, w tym z rozpoznanym ADHD – cechują je wzmożona aktywność i impulsywność połączona z uporem w działaniu. Są skore do bójek, dokuczają innym dzieciom i trudno współpracują z rówieśnikami. Robią dużo zamieszania, są rozbiegane, krzykliwe i pobudzone. Bywają wrażliwe na punkcie swojej osoby. Mogą gwałtownie reagować złością lub płaczem, a w innym przypadku czują lęk...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy