Dołącz do czytelników
Brak wyników

Przedszkole a dziecko ze SPE

10 kwietnia 2019

NR 101 (Kwiecień 2019)

Przedszkolak z rodziny zastępczej

0 177

Dzieci umieszczone w rodzinach zastępczych mają pierwszeństwo przyjęcia do przedszkoli publicznych i oddziałów przedszkolnych zorganizowanych w publicznych szkołach podstawowych. Co jeszcze jest istotne, gdy mamy takie dziecko w przedszkolu?

Piecza zastępcza jest instytucją prawa rodzinnego ustanawianą w przypadku niemożliwości sprawowania opieki nad dziećmi przez rodziców. Ustanowienie rodziny zastępczej musi być poprzedzone ingerencją sądu we władzę rodzicielską w stosunku do obojga rodziców (pozbawienie, ograniczenie lub zawieszenie władzy rodzicielskiej). Utworzenie rodziny zastępczej nie powoduje powstania więzi rodzinno-prawnej pomiędzy nowymi opiekunami a dzieckiem. Dziecko przyjęte do rodziny nie staje się bowiem dzieckiem tej rodziny, nie powstają też obowiązki i uprawnienia alimentacyjne lub dotyczące dziedziczenia. Stan cywilny dziecka nie ulega zmianie, nie przyjmuje ono obowiązkowo nazwiska opiekunów, a rodzina zastępcza nie przejmuje pełni władzy rodzicielskiej nad dziećmi. Jej funkcja ustaje z dniem uregulowania w inny sposób sytuacji opiekuńczej dziecka (powrót dziecka do rodziny, umieszczenie w placówce, adopcja) lub z dniem uzyskania pełnoletności. 

Z chwilą umieszczenia w rodzinie zastępczej dziecko prawnie jest dalej dzieckiem swoich rodziców. W sytuacji ograniczenia władzy rodzicielskiej rodzina zastępcza sprawuje pieczę nad dzieckiem wspólnie z rodzicami (piecza podzielona). Sąd może również powierzyć rodzinie zastępczej funkcję opiekuna prawnego. Opiekunem prawnym wobec dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej może być także inna osoba dorosła, najczęściej ktoś z krewnych dziecka.

Przyjmując dziecko, rodzina zastępcza nabywa prawo i obowiązek wykonywania nad nim bieżącej pieczy, czyli rzeczywistej, codziennej troski o stan zdrowia dziecka, jego edukację, wypoczynek, sposób spędzania wolnego czasu, zapewnienie mu poczucia bezpieczeństwa, stabilizacji i pozostawanie z nim we wspólnocie rodzinnej. Ta forma opieki podlega kontroli tak ze strony sądu, jak i powiatowego centrum pomocy rodzinie.
Wśród rodzin zastępczych wyróżnia się: 

  • rodziny spokrewnione – jak sama nazwa wskazuje, tworzone są przez bliskich krewnych dziecka, wstępnych (dziadkowie) oraz rodzeństwo;
  • rodziny niezawodowe – tworzą je osoby spokrewnione w dalszej kolejności (ciotka, wujek, brat stryjeczny) lub osoby w ogóle niespokrewnione;
  • rodziny zawodowe – tworzone przez osoby, które zawodowo zajmują się sprawowaniem opieki i pobierają z tego tytułu odpowiednie wynagrodzenie;
  • zawodowe pełniące funkcję pogotowia rodzinnego – wyspecjalizowane rodziny, w których umieszcza się dzieci w trybie natychmiastowym i pilnym, np. w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia dziecka.

Bez względu na typ rodziny zastępczej jest ona zobowiązana do sprawowania osobistej opieki nad powierzonym jej dzieckiem w miejscu swojego stałego zamieszkania, zapewnienia dziecku warunków bytowych oraz warunków rozwoju i wychowania odpowiednich do jego stanu zdrowia i poziomu rozwoju (dostęp do przysługujących świadczeń zdrowotnych), realizacji jego indywidualnych potrzeb, zapewnienia możliwości właściwej edukacji, rozwoju uzdolnień i zainteresowań, warunków do wypoczynku i organizacji czasu wolnego oraz zapewnienia kontaktu z rodzicami biologicznymi i innymi osobami bliskimi, chyba że sąd postanowił inaczej.

Z raportu „Postępy deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej”, przygotowanego przez WiseEuropa, Fundację Przyjaciółka i Koalicję na rzecz Rodzinnej Opieki Zastępczej, wynika, że w pierwszej połowie 2017 r. blisko 75 tys. dzieci wychowywało się w pieczy zastępczej, z czego 78% (58 441) w pieczy rodzinnej. Najwięcej, bo 41,7% dzieci zostało odebranych z powodu uzależnienia rodziców, a 28,1% w efekcie bezradności opiekunów w sprawach opiekuńczo-wychowawczych. Zdarza się także, że dziecko opuszcza rodziców z powodu ich choroby (2,8%) lub niepełnosprawności (2,9%), a także stosowania przez nich przemocy 
(3,8%). Przypadki odbierania dzieci z powodu biedy w domu w zasadzie już nie występują1.

Przedszkolak w rodzinie zastępczej 

Dzieci przebywające w rodzinie zastępczej stanowią tak samo zróżnicowaną grupę jak pozostałe dzieci. Są wśród nich zarówno maluchy zalęknione i wycofane w kontakcie, jak i bardziej aktywne, pobudzone czy agresywne. Trzeba mieć świadomość, że dziecko objęte pieczą zastępczą ma ogromny bagaż negatywnych doświadczeń, przejawia wiele zaburzeń w funkcjonowaniu psychicznym, emocjonalne obciążenia, brak poczucia bezpieczeństwa, problemy z tożsamością, poczuciem przynależności, doświadcza konfliktu lojalności. Dziecko to nie miało szczęścia w swojej rodzinie biologicznej, choć jego więź z nią jest bardzo silna. Tracąc osoby najbliższe, utraciło wszystko to, co dotychczas było jego światem: grupę rówieśników, swoje podwórko, a także znane mu zwyczaje, nawyki i sposób życia. Często nie rozumie sytuacji, w której się znalazło, dlatego dominuje u niego poczucie zagubienia i przerażenia, pojawia się smutek, złość lub wyparcie bolesnego problemu. Czasem występuje poczucie krzywdy, gdyż obwinia się ono za zaistniałą sytuację, np. myśląc, że było mniej wartościowe, lub jawny bunt („Ja cię nie chcę! Ty nie jesteś moją mamą!”). Sytuacja psychologiczna, w której znajduje się dziecko „przekazane” rodzinie zastępczej – nawet blisko spokrewnionej – często porównywana bywa ze stanem żałoby, co oznacza, że należy je otoczyć szczególnym zrozumieniem i opieką.

Dzieci przebywające w pieczy zastępczej zwykle mają za sobą wiele dotkliwych strat. Najczęściej dotyczą one:

  • ważnych osób (rodziców, rodzeństwa, innych krewnych, sąsiadów, znajomych, kolegów itp.),
  • zdrowia (związane z zaniedbaniem i przemocą),
  • poczucia własnej wartości (często obwiniają siebie, że były złe, słabe, niegrzeczne, nieważne itp.),
  • rzeczy materialnych (pamiątki, zabawki itp.).

Doznana strata rozpoczyna bolesny proces przeżywania żalu. Jest on trudny, rozłożony w czasie, wieloetapowy, służy pogodzeniu się i odnalezieniu na nowo w rzeczywistości.

Co może zrobić przedszkole? 

Przedszkole jako instytucja oświatowo-wychowawcza mająca na celu dobro dziecka musi wykazać się pełnym profesjonalizmem, podjąć wszelkie możliwe działania pomocowe – tak wobec dziecka, jak rodziny zastępczej oraz rodziców biologicznych, o ile ci mają kontakt z przedszkolem. Na działania te składają się przede wszystkim:

  1. Diagnoza sytuacji dziecka, bieżąca weryfikacja danych. Jednym z jej elementów jest baczna obserwacja dziecka, analiza sygnałów werbalnych i pozawerbalnych, wytworów jego pracy, zabaw i kontaktów z ró...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy