Dołącz do czytelników
Brak wyników

Przedszkole a dziecko ze SPE

12 lutego 2019

NR 99 (Luty 2019)

Przedszkolak – ryzyko dysleksji

0 137

Nauczycielom przedszkoli i rodzicom dysleksja rozwojowa kojarzy się głównie z nauką, a więc z dziećmi w wieku szkolnym. Niesłusznie, gdyż pierwsze symptomy zapowiadające ewentualne trudności dziecka w czytaniu i pisaniu zaobserwować możemy już w wieku 3–7 lat. Chodzi o objawy dysharmonii rozwoju psychoruchowego, czyli opóźnienia rozwoju niektórych funkcji poznawczych i ruchowych leżących właśnie u podstaw uczenia się czynności czytania i pisania. Istnieje też szereg objawów w zachowaniu przedszkolaka, których przeoczenie może przyczynić się do rozwoju dysleksji w późniejszym okresie jego życia.

Za prawidłowe rozumienie i zapamiętywanie czytanego tekstu oraz pisanie odpowiadają funkcje wzrokowe, słuchowo-językowe i motoryczne. Jeśli któraś z nich rozwija się u przedszkolaka wyraźnie wolniej w stosunku do pozostałych, możemy mówić o ryzyku dysleksji, czyli o możliwości wystąpienia specyficznych trudności w uczeniu się, ale pod warunkiem że:

  • wykryte dysfunkcje są zaburzeniami parcjalnymi lub fragmentarycznymi, a więc nie wynikają z globalnego opóźnienia w rozwoju; 
  • wykluczone są: niepełnosprawność intelektualna, zaniedbanie środowiskowe oraz zaburzenia w zakresie funkcjonowania narządów zmysłu.

Symptomy ryzyka dysleksji u przedszkolaka

Rozpoznanie ryzyka specyficznych trudności w uczeniu się jest obligatoryjnym zadaniem nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej. Zgodnie z przyjętymi w Polsce przepisami specjalistyczną diagnozę dysleksji można przeprowadzić dopiero u dziecka po skończeniu przez nie dziesiątego roku życia (przełom klasy III/IV). Niemniej istnieją pewne objawy, których znajomość jest bardzo ważna, ponieważ pozwala na wczesne zdiagnozowanie ryzyka dysleksji rozwojowej i objęcie już przedszkolaka specjalistyczną opieką. Nie trzeba więc czekać aż do chwili, kiedy rozpocznie on szkolną edukację. To bardzo ważne. Profesor Marta Bogdanowicz kilka lat temu skompletowała listę objawów charakterystycznych dla kolejnych etapów rozwoju dziecka, które zapowiadają możliwość wystąpienia specyficznych trudności w uczeniu się. 
Baczniejszej obserwacji pod tym kątem potrzebuje więc każdy przedszkolak, którego zachowanie w poszczególnych sferach charakteryzuje poniższa tabela.
Im więcej nauczyciele stwierdzą u przedszkolaka symptomów ryzyka dysleksji, tym jest bardziej prawdopodobne, że jest on w grupie dzieci zagrożonych specyficznymi trudnościami w nauce. Warto jednak zaznaczyć, że ujawnienie nawet kilku objawów nie musi od razu świadczyć o takim 
zaburzeniu.
Według badaczy i znawców problematyki w polskich przedszkolach dzieci dyslektyczne stanowią 5–10% ogółu wszystkich przedszkolaków, z czego większy odsetek stanowią chłopcy.
Ryzyko dysleksji u dziecka rośnie, jeśli w rodzinie występowały wcześniej takie zaburzenia. Jeżeli jedno z rodziców miało takie trudności, to ryzyko ich odziedziczenia wynosi do 60%. 
W przypadku dysleksji w dalszej rodzinie, ryzyko maleje nawet do kilku procent.

Jak pomóc dziecku z ryzykiem dysleksji?

To, czy dziecko z ryzykiem dysleksji stanie się uczniem dyslektycznym, zależy od tego, jak szybko rozpoznane zostaną jego potrzeby i jak szybko nastąpi reakcja, a także od tego, czy uda się wyrównać dysharmonię w rozwoju psychomotorycznym, zanim dziecko zacznie doświadczać niepowodzeń w nauce1. 
1 Krok
Ukierunkowana obserwacja funkcjonowania dziecka
– zbieranie informacji podczas codziennych zajęć edukacyjno-wychowawczych w grupie i podczas zabawy dowolnej, z analizy wytworów plastycznych, wywiadu i rozmów z rodzicami, wykonanego pomiaru pedagogicznego (Skala ryzyka dysleksji oraz Skala gotowości szkolnej) po to, by: 

  • określić, jak dziecko funkcjonuje w przedszkolu i w domu, oraz postawić wstępną diagnozę co do ujawnionych trudności i dysharmonii rozwoju psychoruchowego, stwarzających możliwość wystąpienia ryzyka dysleksji;
  • na bieżąco informować/edukować rodziców w tej kwestii, w tym motywować ich do konsultacji ze specjalistą (pedagogiem, psychologiem lub logopedą).

2 Krok
Opracowanie strategii wspomagania dziecka,
czyli planu działań i wskazań do pracy profilaktycznej i terapeutycznej, z uwzględnieniem zarówno zajęć w grupie przedszkolnej, jak i oddziaływań pomocowych, takich jak terapia logopedyczna i pedagogiczna (zajęcia korekcyjno-kompensacyjne), ćwiczenia ogólnorozwojowe oraz indywidualnie dobrane ćwiczenia do wykonywania w domu. Każda nauczycielka powinna znać różnorodne zabawy usprawniające rozwój funkcji poznawczych i motorycznych, także metodę dobrego startu wspomnianej już Marty Bogdanowicz, która wspomaga przede wszystkim ich współdziałanie (integrację percepcyjno-motoryczną). Zajęcia można organizować wokół określonej piosenki (lub wierszyka) i dobranego do niej wzoru (figury geometrycznej, litery, cyfry). Dziecko uczy się danego wzoru wielozmysłowo (wzrokiem, słuchem, dotykiem, kinestetycznie), dotykając wzorów o różnej fakturze, wodząc po wzorze palcem i jednocześnie śpiewając lub wypowiadając rymowankę, a następnie odtwarza go wieloma technikami. W trakcie kolejnych etapów ma możliwość rozwijać mowę, funkcje słuchowo-językowe, myślenie pojęciowo-słowne – gdy uczy się piosenki, omawia jej treść, wyjaśnia trudne pojęcia, wykonuje zadania rozwijające funkcje językowe, kształcące umiejętności fonologiczne, morfologiczno-syntaktyczne, semantyczne. Funkcje wzrokowo-przestrzenne, koordynację wzrokowo-ruchową i sprawność manualną dziecko kształci, ucząc się wielozmysłowo wzorów i następnie odtwarzając je różnymi technikami. Motoryka duża, równowaga ciała, koordynacja ruchów ćwiczone są podczas zabaw ruchowych. Podczas takich zajęć rozwija się też świadomość schematu ciała i przestrzeni.

3 Krok
Świadoma praca terapeutyczna nad usprawnianiem analizatora wzrokowego,
słuchowego i kinestetycznego (ruchowego), która minimalizuje ryzyko dysleksji. Szczególną wartość mają zajęcia korekcyjno-kompensacyjne organizowane na terenie przedszkola w ramach udzielanej pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Dzieci mogą na nich wyrównać swoje opóźnienia, co zwiększa szansę na zapobieżenie wystąpienia dysleksji lub osłabienia jej objawów. W pracy terapeutycznej najbardziej skuteczne jest uczenie polisensoryczne. Należy maksymalnie wykorzystać te zmysły, które funkcjonują u dziecka prawidłowo, z jednoczesnym ćwiczeniem tych słabych. Warunkiem skuteczności są także ścisła współpraca rodziców i kontynuowanie ćwiczeń w ciągu tygodnia. Jeżeli zawodzi pomoc ze strony domu, nawet najlepiej prowadzone zajęcia nie przyniosą oczekiwanych efektów. 
Warto też pamiętać, że każde dziecko jest inne, co dotyczy również dzieci z ryzykiem dysleksji. Chociaż z powodu swoich trudności wyróżniają się one na tle rówieśników, to stanowią niejednorodną grupę, a każde z nich jest indywidualną, niepowtarzalną osobą. Planowanie pracy z takim przedszkolakiem i przygotowywanie programu wsparcia psychopedagogicznego wymaga indywidualnego podejścia, dlatego trudno o podanie „uniwersalnych” sposobów działania, skutecznych dla wszystkich dzieci z grupy ryzyka dysleksji. Nie ulega jednak wątpliwości, że przede wszystkim trzeba zadbać o sukces takiego przedszkolaka, chwalić go za najdrobniejsze osiągnięcia, bo każde dobrze wykonane zadanie jest dla ni...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy