Dołącz do czytelników
Brak wyników

Przedszkole a dziecko ze SPE

11 grudnia 2018

NR 97 (Grudzień 2018)

Przedszkolak zahamowany emocjonalnie

0 188

Wiek przedszkolny jest okresem bogacenia się i różnicowania życia uczuciowego, co na zewnątrz wyraża się na ogół w żywym, spontanicznym i łatwym do zauważenia zachowaniu. Dzieci nie potrafią maskować i tłumić swoich przeżyć emocjonalnych. Ich uczucia odbijają się natychmiast w zachowaniu, w ruchach i w gestach, w mimice, śmiechu i płaczu, a również – z wiekiem coraz częściej – w ekspresji werbalnej.

Procesy emocjonalne dziecka związane są z cechami układu nerwowego, układu endokrynologicznego i ogólnym stanem jego zdrowia. Także na kształtowanie się określonego typu i rodzaju reakcji emocjonalnych dzieci mają wpływ: kontakt z osobami najbliższymi, wczesne doświadczenia społeczne oraz atmosfera uczuciowa pomiędzy ludźmi stanowiącymi ich najbliższe otoczenie. Jednym z zaburzeń emocjonalności dziecka (dotyczy ok. 5% populacji) jest zahamowanie emocjonalne, orzekane przez specjalistów, gdy intensywność i rodzaj reakcji odbiegają od zachowania normalnego dla wieku życia dziecka. 
Zauważa się, że:

  • reakcje emocjonalne o charakterze negatywnym występują częściej niż pozytywne;
  • dziecko sprawia wrażenie zobojętniałego;
  • reakcje uczuciowe są niewspółmiernie słabe do siły bodźców;
  • dziecko nie kontroluje swych reakcji uczuciowych zgodnie z wymaganiami otoczenia;
  • przeważają reakcje uczuciowe prymitywne, charakterystyczne dla dzieci młodszych;
  • wytworzyły się niewłaściwe postawy emocjonalno-uczuciowe w postaci wycofywania się z aktywności w określonych sytuacjach społecznych. 

Cichy, spokojny, nie wadzi nikomu

Maluchy zahamowane psychoruchowo to dzieci lękowe, u których obserwuje się trudności w kontaktach społecznych i obniżoną aktywność. Wszystko zaczyna się już we wczesnych latach życia, kiedy małe dziecko unika kontaktów z innymi. Potem, już w przedszkolu, siedzi samo, nie ma kolegów ani koleżanek, nie przeszkadza w prowadzeniu zajęć, nie prosi o pomoc, nie wchodzi w konflikty. W każdej grupie są takie dzieci. Na pozór każde z nich to przedszkolak, o jakim marzy większość nauczycielek. Spokojne, ale i powolne, jego ekspresja ruchowa jest słaba, podobnie jak ruchy ekspresyjne, mimika i pantomimika. Często w rozmowie odwraca się bokiem, czasem nawet tyłem, unikając spojrzenia. Wiele z takich dzieci nie odpowiada na pytania nawet gestem. Są napięte, czerwienią się i pocą. Widać ich smutek, unikanie kontaktu wzrokowego, czasem złośliwość i wrogość w stosunku do otoczenia. Trudno je czymś zmartwić i bardzo ucieszyć. Bardzo rzadko wybuchają gniewem lub płaczem, nie są skłonne do zawierania bliskich przyjaźni. Nie reagują nawet wtedy, gdy cała grupa wybucha śmiechem. Bywa, że są obiektem agresji ze strony rówieśników – są wyśmiewane, poszturchiwane, zmuszane do wykonywania ośmieszających je czynności, gdyż nie potrafią się obronić, boją się o tym komukolwiek mówić. 
Dzieci zahamowane emocjonalnie swym zachowaniem nie sprawiają kłopotów wychowawczych, pozostają niezauważone, a ich cierpienie nie jest dostrzegane. 

Jak pomóc takiemu dziecku?

Postępowanie z przedszkolakiem wycofanym emocjonalnie wymaga taktu, zrozumienia specyfiki jego trudności, stwarzania poczucia bezpieczeństwa, udzielania pomocy w przezwyciężaniu poczucia społecznego zagrożenia i przywracania mu wiary we własne siły. Pozostawienie dziecka bez pomocy i wsparcia bądź niewłaściwe działania ze strony nauczycielek niosą ryzyko pogłębiania się zaburzeń emocjonalno-społecznych. Należy jednak pamiętać, że w trudniejszych przypadkach trwałego zahamowania emocjonalnego wymaga ono zastosowania specjalnych zabiegów psychoterapeutycznych, które mogą być prowadzone wyłącznie przez odpowiednio przygotowanych specjalistów.
Aby zmienić sytuację malucha zahamowanego emocjonalnie, należy pracować z nim wielotorowo. Trzeba zatem:

  • Dostrzec go pośród innych w grupie i zwrócić na jego funkcjonowanie baczniejszą uwagę. To podstawa, ponieważ problemy, z jakimi się to dziecko boryka, ze względu na trudności emocjonalne zwykle umykają uwadze zarówno jego rodziców, jak i nauczycieli.
  • Jak najlepiej poznać dziecko, jego sytuacje rodzinną, mocne i słabe strony? Niezbędna jest indywidualna analiza objawów i przyczyn jego wycofania emocjonalnego. Bez tego nie da się ustalić indywidualnego postępowania wychowawczo-terapeutycznego.
  • Otoczyć dziecko serdecznością, zaspokajać podstawowe potrzeby emocjonalne i psychiczne, nie dopuszczając jednak do nadmiernej jego zależności od osoby dorosłej. Dbać o tworzenie klimatu zaufania i poczucia bezpieczeństwa, obniżających poziom lęku i niepokoju. Dostarczać pogodnych przeżyć i pozytywnych doświadczeń. Bezwarunkowo akceptować dziecko takim, jakie jest, by czuło się aprobowane bez względu na swoje trudności i to, co samo myśli o sobie. Pamiętać o stosowaniu metody wzmocnień pozytywnych, a nie krytyki i uzmysławiania maluchowi jego niestosownych, błędnych reakcji. Niewskazane jest porównywanie go z innymi dziećmi czy zawstydzanie wobec otoczenia.
  • Opracować wspólnie z innymi nauczycielkami oraz ze specjalistami przedszkolnymi sposoby właściwego, niezbyt natarczywego wspierania dziecka w jego samodzielnej pracy podczas zajęć edukacyjnych oraz zabaw dowolnych poprzez mobilizowanie do różnych aktywności, szczególnie zabawowych, do myślenia koncepcyjnego; uczenie kreatywności, wyznaczanie coraz trudniejszych zadań do wykonania oraz mobilizowanie go do wysiłku i dostrzeganie najdrobniejszych nawet efektów jego pracy.
  • Wypracować właściwy stosunek grupy rówieśniczej do dziecka. Zapobiec wyśmiewaniu i krytyce. Włączać dziecko do zespołowych zajęć, stopniowo uaktywniać, zawsze w sytuacjach gwarantujących powodzenie. Krok po kroku przyzwyczajać dziecko do spokojnego, asertywnego przyjmowania słusznej krytyki, uczyć go udzielania informacji zwrotnych. Korygować nieprawidłowe reakcje na niepowodzenia, wdrażać do pokonywania trudności, rozwijać poczucie własnej wartości. Przy wystąpieniu trudności natychmiast zapewnić życzliwą opiekę i pomoc.
  • Aranżować sytuacje społeczne pozwalające przedszkolakowi na gromadzenie dobrych doświadczeń i realne przeżycie sukcesu. Pomoże to w wypieraniu poczucia małej wartości i niemożności sprostania wymaganiom. Proponować mu zadania możliwe do wykonania, zaczynając od łatwych i stopniowo przechodząc do trudniejszych. Częste stosowanie zachęty i pochwał (nawet za drobne osiągnięcia) skłaniających do aktywności i korzystnie wpływających na samoocenę ucznia, takich jak: brawo, wspaniale, udało ci się, zobacz – napracowałeś się i są efekty, widzę tu twoje duże zaangażowanie i spory wkład pracy, wynik jest zadowalający. 
  • Stwarzać dziecku jak najwięcej okazji do występowania przed innymi osobami (z jego akceptacją), umożliwiając stopniowe przyzwyczajanie się do takich sytuacji. Skłaniać, aby w relacjach społecznych koncentrowało uwagę na innych (pozwala to na przezwyciężanie nawyku koncentracji na sobie). Zachęcać dziecko, a nawet ćwiczyć z nim podejmowanie dialogu i kontakt twarzą w twarz, zwracając prz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy