Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor we współpracy

11 lutego 2022

NR 127 (Luty 2022)

Zarządzanie partycypacyjne w placówkach oświatowych

0 217

Placówka oświatowa, jak żadna inna organizacja, szczególnie potrzebuje współpracy. Myślenie o tym, że można uczyć skutecznie, ograniczając się do potrzeb pracy w ramach swojego zakresu obowiązków, jest błędem. Podobnie błędne jest myślenie, że przedszkolem można zarządzać jednoosobowo. Tu również potrzebne są zespół i współpraca. Optymalny jest model kierowania nazywany zarządzaniem partycypacyjnym.

Współczesne modele zarządzania w coraz szerszym zakresie podkreślają rolę zespołów pracowniczych w każdym z czterech aspektów sprawstwa kierowniczego: planowaniu, realizacji, motywacji oraz kontroli. Kluczem wydaje się planowanie – to tu rozgrywa się dyskurs na temat celów oraz harmonogramu działań, ale też idei, wartości oraz zakładanych korzyści. Brak uczestnictwa osób zatrudnionych w planowaniu pozbawia ich w gruncie rzeczy wpływu, ale też możliwości utożsamiania się z założonymi rozwiązaniami. W placówkach oświatowych to zjawisko praktycznie niemożliwe, a nawet prawnie niedopuszczalne. Dzieje się tak na skutek praktyki zarządzania szkołami i placówkami – w każdej z nich rolę uchwałodawczą pełnią nauczyciele skupieni w radach pedagogicznych. Zgodnie bowiem z art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r., poz. 1082) do kompetencji stanowiących rady pedagogicznej należą: 

POLECAMY

  • zatwierdzanie planów pracy szkoły lub placówki;
  • podejmowanie uchwał w sprawie wyników klasyfikacji i promocji uczniów;
  • podejmowanie uchwał w sprawie eksperymentów pedagogicznych w szkole lub placówce;
  • ustalanie organizacji doskonalenia zawodowego nauczycieli szkoły lub placówki;
  • podejmowanie uchwał w sprawach skreślenia z listy uczniów;
  • ustalanie sposobu wykorzystania wyników nadzoru pedagogicznego w celu doskonalenia pracy szkoły lub placówki.

Z przytoczonych zapisów wynika, że miejsce nauczycieli w zarządzaniu placówką jest w istocie bardzo wysokie. Pytanie, na ile wymienione zapisy funkcjonują jako sformułowania formalne i rzeczywiście sprzyjają współzarządzaniu jednostką, a na ile są tylko nic nieznaczącą rutyną. Zarządzanie partycypacyjne jest w gruncie rzeczy jedną z technik zarządzania, która ma na celu aktywizowanie i motywowanie do działania osób zatrudnionych w danej organizacji. 

Wszystko dlatego, że włącza ono osoby zatrudnione w proces zarządzania poprzez uwzględnienie ich wpływu na podejmowane w placówce decyzje. 

W zależności od przyjętego kryterium wyróżnia się partycypację:

  • formalną i nieformalną, 
  • bezpośrednią i pośrednią, 
  • czynną i bierną. 

Plan pracy przedszkola

Kwestie uzgodnień i przyjmowania uchwał mają, rzecz jasna, wymiar bezpośredni, czynny i formalny. Warto wzmacniać go elementami dyskusji, wspólnym poszukiwaniem rozwiązań, uwzględnianiem indywidualnych aspektów funkcjonowania placówki dotyczących przestrzeni, zasobów, kompetencji zatrudnionych osób oraz wymagań stawianych przez prawo. Dobrze jest też poszerzyć kontekst decyzji o potrzeby, możliwości i oczekiwania dzieci oraz rodziców. 

Weźmy przykładowo plan pracy przedszkola i podejmowanie uchwał w sprawie eksperymentów pedagogicznych. W obu przypadkach decyzji powinno się dokonywać po zaopiniowaniu przez radę przedszkola czy radę rodziców. Standardowo plany pracy stanowią dokument o powtarzającej się strukturze i nierzadko powielanych z roku na rok treści. A przecież tak wcale być nie musi. Zważywszy na to, że z reguły co roku w planach uwzględniane są inne zapisy wynikające z treści kierunków realizacji polityki oświatowej państwa w danym roku szkolnym, warto poddać je dyskusji oraz zastanowić się nad znaczeniem poszczególnych sformułowań dla celów i wartości realizowanych w danej placówce. Warto powiązać je z wnioskami z nadzoru oraz analizą wyników egzaminu zewnętrznego. Każdy z tych czynników mógłby, a w zasadzie powinien, być elementem debaty towarzyszącej tworzeniu planu pracy placówki oświatowej.

Program profilaktyczno-wychowawczy

Szczególnym obszarem partycypacji nauczycieli oraz rodziców w planowaniu i realizacji zadań jednostki jest przyjmowanie programu wychowawczo-profilaktycznego.

Działanie to – zgodnie z zapisami art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe – należy do kompetencji rady rodziców oraz rady pedagogicznej. Program wychowawczo-profilaktyczny powinno się opracowywać na podstawie wyników corocznej diagnozy występujących w środowisku przedszkolnym potrzeb rozwojowych dzieci, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka. W sposób oczywisty część danych niezbędnych do właściwego opracowania planu pozostaje w gestii nauczycieli, a niekiedy wręcz specjalistów – pedagoga albo psychologa; część jest natomiast konsekwencją podejmowanych w przedszkolu badań, w których rodzice byli co najwyżej respondentami. 
 

Schemat 1. Diagram przyczyn


Ze względu na to, że istota ukierunkowanego współdziałania rodziców i placówki sprowadza się do tworzenia korzystnych warunków do wielostronnego rozwoju dzieci i młodzieży, dobrze byłoby, gdyby rodzina i placówka oświatowa wypracowały wspólny obszar dialogu oparty na możliwie jednolitym świecie wartości, wzajemnym otwarciu i porozumiewaniu się rodziców, dzieci i nauczycieli. Chodzi o to, by doprowadzić proces formowania młodego człowieka do relacji, w której następowałoby oddziaływanie dorosłych na dziecko. Właśnie: dorosłych – nie rodziców ani nauczycieli. Podstawą takiego dialogu powinno być przede wszystkim uświadomienie zarówno rodzicom, jak i nauczycielom obszaru oraz celowości jego podjęcia. Dlatego też tym, co wydaje się kluczowe do wypracowania pola porozumienia dorosłych w kontekście wspólnych działań wspierających rozwój wychowanków, jest projektowanie skutecznych form komunikowania się oraz wypracowywania wspólnych stanowisk i rozwiązań.
 

Tabela 1. Arkusz potrzeb i możliwości kreowania działań
Potrzeby Możliwości
  • podjęcie działań umożliwiających przełamanie oporu rodziców i dzieci wobec przedszkola,
  • konsekwentne przestrzeganie zapisów statutowych i regulaminowych wzmacniających oczekiwane walory przedszkola, np.: poczucie bezpieczeństwa, współpracę dorosłych, wyróżnianie, a nawet nagradzanie szczególnie zasłużonych (nie tylko dzieci, lecz także nauczycieli i rodziców) itd., 
  • konieczność opracowania i wdrożenia w przedszkolu formalnych zasad funkcjonowania różnych grup zadaniowych zorientowanych na rozwiązywanie konkretnych sytuacji i składających się zarówno z nauczycieli, jak i nauczycieli i rodziców,
  • potrzeba organizacji społecznych debat z udziałem podmiotów spoza placówki na temat szczególnych wartości oferowanych przez przedszkole,
  • praktyka przeprowadzania wspólnych debat z rodzicami
  • korzystanie ze środków umożliwiających popularyzację wiedzy o przedszkolu,
  • zaa...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy