Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor we współpracy

26 lutego 2018

NR 78 (Styczeń 2017)

Zajęcia rewalidacyjne w przedszkolu

0 391

Każde dziecko ma prawo do rozwoju i jego wspomagania, a szczególnie dzieci niepełnosprawne, które powinny być otaczane większą troską zarówno przez swoich rodziców, jak i nauczycieli, terapeutów, z którymi spotykają się w ciągu swojego życia.

 

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 lipca 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z 2015 r., poz. 1113) określone zostały warunki organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży:

  1. niepełnosprawnych: niesłyszących, słabosłyszących, niewidomych, słabowidzących, z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym, z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, i z niepełnosprawnościami sprzężonymi, zwanych dalej „uczniami niepełnosprawnymi”,
  2. niedostosowanych społecznie,
  3. zagrożonych niedostosowaniem społecznym – wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy.

Dziecko niepełnosprawne to takie, które ma specjalne potrzeby zdrowotne i edukacyjne z powodu choroby, uszkodzenia i dysfunkcji niektórych organów ciała czy zaburzenia jednej lub więcej sfer rozwoju. Ze względu na specjalne potrzeby zdrowotne należy dziecko objąć odpowiednio sprofilowaną rehabilitacją, natomiast ze względu na jego specjalne potrzeby edukacyjne trzeba zapewnić mu warunki i metody edukacji specjalnej.

Podstawa prawna organizacji zajęć specjalistycznych oraz innych zajęć dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego:

  1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia  24 lipca 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z 2015 r., poz. 1113).
  2. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia  30 kwietnia 2013 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2013 r., poz. 532).
  3. Rozporządzenie MENiS z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (Dz. U. Nr 61, poz. 624 z późn. zm.).

W przypadku dzieci niepełnosprawnych podejmuje się działania o charakterze rewalidacyjnym, czyli zintegrowane działania nauczycieli i specjalistów, prowadzących zajęcia z dzieckiem.
Rewalidacja oznacza przywrócenie człowiekowi pełnej sprawności. Jest procesem wychowawczym:

  • z zaplanowanymi celami,
  • uwzględniającym wiedzę teoretyczną i działanie skierowane na osobę niepełnosprawną w celu usprawniania zaburzonych funkcji rozwojowych i intelektualnych.

Rewalidacja to ogół działań, które podejmuje się, aby pomóc dziecku niepełnosprawnemu osiągnąć najwyższy z możliwych dla niego poziom funkcjonowania psychicznego i fizycznego. W czasie pracy z dzieckiem niepełnosprawnym wszystkie działania mają na celu doskonalenie funkcji niezaburzonych oraz optymalne usprawnianie tych, w których wystąpiły dysfunkcje.

Przedszkole organizuje zajęcia zgodnie z zaleceniami poradni, a obowiązek zorganizowania zajęć, będących integralną częścią kształcenia specjalnego, spoczywa na dyrektorze przedszkola.

Celem rewalidacji jest wszechstronny rozwój dziecka na miarę jego indywidualnych możliwości oraz przygotowanie go do codziennego życia tak, aby było zaradne, umiało świadomie sterować własnym życiem i zachowaniem, by mogło uczestniczyć w życiu społecznym i podejmować kształcenie na kolejnym etapie edukacji.

 

Należy pamiętać, że:

  • każde dziecko posiada indywidualne możliwości rozwojowe, braki i uzdolnienia, które podlegają indywidualnej, charakterystycznej tylko dla niego stymulacji, rewalidacji i rehabilitacji,
  • wszystkie oddziaływania rewalidacyjne (stymulujące, usprawniające, korekcyjne i kompensacyjne) przynoszą poprawę rozwoju umysłowego, ruchowego, dojrzałości społecznej uwzględniającej czynniki indywidualne i społeczne,
  • nie należy negatywnie oceniać i zaprzestawać pracy rewalidacyjnej nawet wtedy, gdy nie dostrzegamy postępów dziecka lub są one niewielkie, gdyż może to być wynikiem rozległych zaburzeń i obszernych zaniedbań społeczno-środowiskowych,
  • większe szanse na rezultaty daje jak najwcześniejsze podejmowanie oddziaływań rewalidacyjnych,
  • istotne dla przebiegu i efektów działań rewalidacyjnych jest nawiązanie kontaktu emocjonalnego nauczyciela z dzieckiem,
  • ważnym warunkiem powodzenia i sukcesów rewalidacji jest nawiązanie współpracy terapeuty z rodzicami i zaangażowanie rodziny w proces edukacji i terapii dziecka, który powinni kontynuować w warunkach domowych,
  • należy przygotować środowisko do akceptacji i pomocy dziecku o specjalnych potrzebach.

Główne założenia i kierunki oddziaływań rewalidacyjnych to:

  • maksymalne rozwijanie, usprawnianie, wzmacnianie tych funkcji psychicznych i fizycznych, które są najsilniejsze i najmniej uszkodzone, zaburzone,
  • optymalne usprawnianie i korygowanie funkcji zaburzonych i uszkodzonych,
  • kompensowanie braków, czyli wyrównywanie ich przez zastępowanie,
  • stymulowanie rozwoju.

Zasady procesu rewalidacji:

  • Zasada akceptacji – akceptacja dziecka takim, jakie jest, z prawem do szczególnej opieki i pomocy.
  • Zasada pomocy – mająca na celu pomóc dziecku w aktywizacji jego sił biologicznych, w usamodzielnieniu go, w przezwyciężeniu trudności rozwojowych oraz trudności wynikających z niepełnosprawności. Zasada ta ukierunkowana jest także na kształtowanie właściwej atmosfery i odpowiednich warunków wychowawczych w środowisku dziecka.
  • Zasada indywidualizacji – polegająca na dostosowaniu treści kształcących, metod, środków i organizacji nauczania do indywidualnych możliwości dziecka.
  • Zasada terapii pedagogicznej – polegająca na wspieraniu działań terapeutycznych lekarza i współdziałaniu z psychoterapeutami przy równoczesnym prowadzeniu terapii pedagogicznej niezależnej od innych form leczniczych.
  • Zasada współpracy z rodziną – zasada wspólnego, uzgodnionego działania przedszkola i domu, aby wspomagać każdy wysiłek dziecka istotny dla jego rozwoju.

Metody pracy rewalidacyjnej z dziećmi niepełnosprawnymi są różnorodne, a ich dobór zależy od:

  • celu i zadań oddziaływań,
  • sytuacji dziecka (wieku, potrzeb, rodzaju niepełnosprawności, możliwości i ograniczeń),
  • realnych warunków, w jakich odbywają się zajęcia (dom rodzinny, przedszkole).

Mimo że metody te można dzielić według wielu różnych kryteriów, na ogół wzajemnie nie wykluczają się (nie są do siebie antagonistyczne), lecz dopełniają się (przenikają).

Metody pracy rewalidacyjnej z dziećmi niepełnosprawnymi

 

Przykłady Rodzaj metody
Metody oparte na kontakcie z ciałem,praca na poziomie odruchówwrodzonych i elementarnych ruchów dowolnych   Zabawy paluszkowe, baraszkowanie
Metoda ruchu rozwijającego W. Sherborne
Programy aktywności: „Świadomość ciała, kontakt i komunikacja” M. i C. Knillów
Metoda „dwuczłowieka”  S. Kowalika
Masaże wspomagając
Metody oparte na integracjii stymulacji zmysłów  Integracja sensoryczna A.J. Ayres
Stymulacja polisensoryczna według czterech pór roku – Poranny krąg H. Abel
Metody oparte na terapii pedagogicznej  Arteterapia
Hipoterapia
Muzykoterapia
Metoda malowania 10 palcami

 

Rodzaje zajęć rewalidacyjnych:

  • zajęcia logopedyczne,
  • zajęcia korekcyjno-kompensacyjne,
  • zajęcia z psychologiem,
  • zajęcia rehabilitacyjne.

Zgodnie z § 6 ust. 2 przywoływanego rozporządzenia1:
„W ramach zajęć rewalidacyjnych w programie należy uwzględnić w szczególności:

  1. naukę orientacji przestrzennej i poruszania się oraz naukę systemu Braille’a lub innych alternatywnych metod komunikacji – w przypadku dziecka lub ucznia niewidomego;
  2. naukę języka migowego lub innych alternatywnych metod komunikacji – w przypadku dziecka lub ucznia niesłyszącego lub z afazją;
  3. zajęcia rozwijające umiejętności społeczne, w tym umiejętności komunikacyjne – w przypadku dziecka lub ucznia z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera”.

Rozporządzenie nakłada na przedszkola i szkoły obowiązek prowadzenia zajęć specjalistycznych (korekcyjno-kompensacyjnych, logopedycznych oraz innych zajęć o charakterze terapeutycznym), zajęć rewalidacyjnych oraz zajęć innego rodzaju, odpowiednich ze względu na indywidualne potrzeby edukacyjne i rozwojowe dzieci oraz ich indywidualne możliwości psychofizyczne.

Przedszkole organizuje zajęcia zgodnie z zaleceniami poradni, a obowiązek zorganizowania zajęć, będących integralną częścią kształcenia specjalnego, spoczywa na dyrektorze przedszkola, do którego uczęszcza dziecko (ogólnodostępnego, integracyjnego).

Na podstawie rozporządzenia MENiS z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół określony jest jedynie czas trwania zajęć rewalidacyjnych w przedszkolu, który powinien być dostosowany do możliwości rozwojowych dzieci i wynosić: 

  • z dziećmi w wieku 3–4 lat – ok. 15 minut,
  • z dziećmi w wieku 5–6 lat – ok. 30 minut.

 

Sposoby postępowania i formy pomocy

  1. Zajęcia rewalidacyjne dla dziecka z autyzmem, z zespołem Aspergera powinny uwzględniać m.in.:
    • wzbogacanie wiedzy na temat norm i zasad współżycia społecznego,
    • modelowanie i wzmacnianie zachowań pożądanych,
    • omawianie ewentualnych sytuacji konfliktowych z ich przeanalizowaniem, jak można zachować się inaczej,
    • wspieranie dziecka w radzeniu sobie z trudnymi uczuciami,
    • kształcenie zdolności komunikowania się werbalnego i pozawerbalnego,
    • kształcenie kompetencji społecznych.
  2. Dzieci z dysfunkcjami ruchowymi:
    • rehabilitacja ruchowa (zwykle w ramach służby zdrowia, ale również w placówkach oświatowych),
    • znoszenie barier architektonicznych,
    • usprawnianie samoobsługi,
    • ułatwienia „techniczne” podczas rysowania (dla dzieci z niedowładami spastycznymi rąk, z zaburzeniami motoryki małej, z ruchami mimowolnymi) – np. mogą rysować na większym formacie, grubszym mazakiem, używać specjalnych nakładek na ołówek,
    • gdy trudności w pisaniu są bardzo duże, posługiwanie się pomocami (komputerem, klockami literowymi, kartonikami z literami, sylabami, wyrazami),
    • niewyłączanie dziecka z tych zajęć, w których jest ono mniej sprawne czy mniej samodzielne (taniec na dyskotece, wycieczki, udział w przedstawieniach).
  3. Dzieci słabowidzące:
    • dokładne zapoznanie się z diagnozą okulistyczną, uzyskanie informacji na temat możliwego wpływu wady wzroku na funkcjonowanie dziecka i proces dydaktyczny,
    • rozwijanie na miarę możliwości dziecka percepcji wzrokowej,
    • uwzględnianie deficytów wzrokowych w procesie dydaktycznym,
    • zapewnienie odpowiedniego miejsca do zabawy, nauki,
    • przypominanie o konieczności stosowania sprzętu optycznego (okulary, lupy, lornetki),
    • przygotowywanie dla dziecka specjalnych pomocy dydaktycznych,
    • uwzględnianie wolniejszego tempa pracy,
    • organizowanie zajęć ruchowych zgodnie z zaleceniami okulisty,
    • w razie zmęczenia, bólu głowy lub oczu zapewnienie dziecku odpoczynku.
  4. Dzieci słabosłyszące:
    • Zwykle niedosłuch i głuchota współwystępują z zaburzeniami mowy, co z kolei powodować może wtórnie problemy w funkcjonowaniu emocjonalnym i społecznym, dlatego należy uwzględnić:
    • dokładne zapoznanie się z diagnozą laryngologiczną, ze szczególnym uwzględnieniem informacji na temat wpływu wady słuchu na funkcjonowanie dziecka,
    • zwracanie uwagi, czy dziecko ma włączony aparat słuchowy i czy jest on sprawny,
    • uwzględnienie trudności dziecka podczas zajęć dydaktycznych (dzieci te mogą mieć kłopoty z zadaniami wymagającymi czynnego i biernego posługiwania się mową, w czasie zajęć rytmicznych, muzycznych, nauki języków obcych),
    • stworzenie optymalnych warunków odbioru mowy,
    • pamiętanie o tym, że dziecko z wadą słuchu nie potrafi, 
    • albo jest mu bardzo trudno, robić kilka rzeczy naraz,
    • wydawanie krótkich, zwięzłych poleceń i komunikatów,
    • usprawnianie funkcji słuchowych odpowiednio do możliwości dziecka,
    • jeżeli funkcje słuchowe są trwale zaburzone, w procesie dydaktycznym stosowanie metod pracy bazujących na percepcji wzrokowej.
  5. Dzieci z niepełnosprawnością intelektualną:
    • wszechstronna stymulacja rozwoju funkcji poznawczych oraz wzbogacanie zasobu słownictwa na miarę możliwości dziecka podczas zajęć rewalidacyjnych i dydaktycznych,
    • zindywidu...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy