Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

27 sierpnia 2019

NR 104 (Wrzesień 2019)

Wydawanie świadectw pracy zwalnianym pracownikom

251

Początek września to okres wręczania świadectw pracy tym nauczycielom, których stosunek pracy został rozwiązany 31 sierpnia. Konieczność wydania świadectwa pracy jest jednym z kilku obowiązków spoczywających na pracodawcy w związku z odejściem z pracy nauczyciela. Ma on jednak istotne znaczenie, bowiem w świadectwie zamieszczane są informacje dotyczące przebiegu zatrudnienia pracownika w danej placówce. Niewydanie świadectwa pracy jest wykroczeniem przeciwko prawom pracownika. 

Podstawa prawna wydania świadectwa pracy


W aktualnym stanie prawnym regulacje dotyczące zasad wydawania świadectw pracy są określone w:

POLECAMY

  1. art. 97 i 99 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1040 z późn. zm.), dalej k.p.,
  2. wydanym na podstawie art. 97 § 4 k.p. rozporządzeniu MRPiPS z dnia 30 grudnia 2016 r. w sprawie świadectwa pracy (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1289 z późn. zm.).

Warto w tym miejscu odnotować, że 29 czerwca 2019 r. weszła w życie zmiana w rozporządzeniu MRPiPS z dnia 30 grudnia 2016 r. mająca na celu skorygowanie pomocniczego wzoru świadectwa pracy pod kątem wymogów RODO. Należy bowiem zauważyć, że aktualnie pracodawcy nie mogą pozyskiwać od osób ubiegających się o zatrudnienie, a tym samym od pracowników, danych osobowych w postaci imion ich rodziców (art. 22 z ind. 1 k.p.). Dane te nie powinny być wpisywane do świadectw pracy. Jednocześnie w przypadku świadectw pracy sporządzonych w okresie od 4 maja 2019 r. do 29 czerwca 2019 r., zawierających informację o imionach rodziców pracownika, możliwe jest złożenie wniosku do pracodawcy o wydanie nowego świadectwa pracy według dotychczasowego pomocniczego wzoru świadectwa pracy z pominięciem informacji o imionach rodziców pracownika. Wniosek taki może złożyć:

  1. pracownik albo
  2. osoba upoważniona przez pracownika, albo
  3. małżonek lub inna osoba uprawniona do ubiegania się o rentę rodzinną w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a w razie braku takich osób inna osoba będąca spadkobiercą pracownika – w razie śmierci pracownika w okresie od 4 maja 2019 r. do 29 czerwca 2019 r.

Nowe świadectwo pracy powinno zostać złożone w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku.


Tryb wydania świadectwa pracy


Pracodawca, w związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku pracy, jest obowiązany niezwłocznie wydać pracownikowi świadectwo pracy, jeżeli nie zamierza nawiązać z nim kolejnego stosunku pracy w ciągu siedmiu dni od dnia rozwiązania lub wygaśnięcia poprzedniego stosunku pracy. Świadectwo pracy dotyczy okresu lub okresów zatrudnienia, za które dotychczas nie wydano świadectwa pracy (art. 97 § 1 k.p.). W obecnym stanie prawnym przez „niezwłoczne” wydanie świadectwa rozumie się konieczność jego wydania w dniu, w którym następuje rozwiązanie lub wygaśnięcie stosunku pracy (§  4 rozporządzenia MRPiPS z dnia 30 grudnia 2016 r.). Jeżeli z przyczyn obiektywnych wydanie świadectwa pracy pracownikowi albo osobie przez niego upoważnionej (na piśmie lub elektronicznie) w tym terminie nie jest możliwe, pracodawca w ciągu siedmiu dni od dnia upływu tego terminu przesyła świadectwo pracy pracownikowi lub tej osobie za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2188 z późn. zm.) albo doręcza je w inny sposób (np. za pomocą kuriera). Zasadą jest zatem, że świadectwo powinno zostać wydane nauczycielowi lub osobie przez niego upoważnionej bezpośrednio w miejscu dotychczasowego zatrudnienia. Dopiero gdyby wydanie świadectwa w sposób bezpośredni na zasadach wskazanych powyżej okazało się niemożliwe, przepisy pozwalają na przesłanie świadectwa pocztą. W aktualnym stanie prawnym świadectwo wydaje się pracownikowi bez wymogu złożenia przez niego wniosku (za wyjątkiem określonym w art. 97 § 1 z ind. 1 k.p.), a jego wydanie nie może być uzależnione od uprzedniego rozliczenia się nauczyciela z pracodawcą (art. 97 § 1 z ind. 3 k.p.).

Jeżeli aktualny adres pobytu nauczyciela albo osoby przez niego upoważnionej nie jest znany, świadectwo pracy należy złożyć do akt osobowych pracownika, a następnie doręczyć je przy pierwszej okazji (czyli już po uzyskaniu informacji na temat aktualnego miejsca pobytu pracownika albo osoby upoważnionej do odbioru świadectwa). Konieczność sporządzenia świadectwa pracy i włączenia go do akt osobowych pracownika pojawi się również w przypadku wygaśnięcia stosunku pracy z powodu śmierci pracownika. Wtedy na wniosek małżonka lub innej osoby uprawnionej do ubiegania się o rentę rodzinną, w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a w razie braku takich osób – innej osoby będącej spadkobiercą tego nauczyciela, złożony w postaci papierowej lub elektronicznej, pracodawca powinien wydać świadectwo pracy w ciągu siedmiu dni od dnia złożenia wniosku (§ 5 rozporządzenia MRPiPS z dnia 30 grudnia 2016 r.).

Z kolei regulacje dotyczące wydawania świadectwa pracy w przypadku nawiązania z tym samym pracownikiem kolejnego stosunku pracy reguluje art. 97 § 1 z ind. 1 k.p. Przepis ten wskazuje, że jeżeli do nawiązania z tym samym pracownikiem kolejnego stosunku pracy dochodzi w ciągu siedmiu dni od dnia rozwiązania lub wygaśnięcia poprzedniego stosunku pracy, pracodawca jest obowiązany wydać pracownikowi świadectwo pracy wyłącznie na wniosek pracownika złożony w postaci papierowej lub elektronicznej. Wniosek może zostać złożony w każdym czasie i może dotyczyć wydania świadectwa pracy dotyczącego poprzedniego okresu zatrudnienia albo wszystkich okresów zatrudnienia, za które dotychczas nie wydano świadectwa pracy. W takiej sytuacji pracodawca ma obowiązek wydania pracownikowi świadectwa pracy w ciągu siedmiu dni od dnia złożenia przez niego wniosku (art. 97 § 1 z ind. 2 k.p.).


Konieczność wydania świadectwa pracy jako obowiązek pracodawcy


Jak już zostało wskazane, wydanie świadectwa pracy jest jednym z obowiązków spoczywających po stronie pracodawcy, natomiast jego niewydanie w terminie może stanowić dla pracownika podstawę roszczeń odszkodowawczych (art. 99 § 1 k.p.). Przepis ten wskazuje, że pracownikowi przysługuje roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracodawcę wskutek niewydania w terminie lub wydania niewłaściwego świadectwa pracy. Odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy z powodu nieterminowego wydania świadectwa pracy lub wydania niewłaściwego świadectwa, nie dłuższy jednak niż sześciu tygodni. Natomiast obowiązek udowodnienia powstałej szkody ciąży na pracowniku. W przypadku niewydania świadectwa pracy pracodawca popełnia wykroczenie przeciwko prawom pracownika zagrożone karą grzywny (art. 282 § 1 pkt 3 k.p.).

Warto zauważyć, że od 7 września 2019 r., pracownicy zyskają kolejne narzędzie pozwalające na skuteczniejsze egzekwowanie od pracodawców obowiązku wydania świadectwa pracy. Z tym dniem wejdzie bowiem w życie nowy art. 97 z ind. 1 k.p., zgodnie z którym w przypadku niewydania przez pracodawcę świadectwa pracy pracownikowi przysługuje prawo wystąpienia do sądu pracy z żądaniem zobowiązania pracodawcy do wydania świadectwa pracy. Z żądaniem tym pracownik może wystąpić w każdym czasie przed upływem terminu przedawnienia (a więc po upływie trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagane).


Tryb dokonywania sprostowań w świadectwie pracy


Jeżeli z różnych przyczyn treść świadectwa pracy nie odpowiada rzeczywistości, w ciągu siedmiu dni od jego otrzymania pracownik może wystąpić do pracodawcy z wnioskiem o jego sprostowanie. W przypadku gdy pracodawca uwzględni wniosek pracownika, musi wystawić nauczycielowi nowe świadectwo pracy w terminie siedmiu dni od otrzymania od niego wniosku. Wystawione w wyniku sprostowania nowe świadectwo należy wpiąć do akt osobowych pracownika, a poprzednio wydane świadectwo powinno zostać zniszczone (§ 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia MRPiPS z dnia 30 grudnia 2016 r.). W przypadku negatywnego rozpatrzenia wniosku nauczyciela o sprostowanie świadectwa pracy pracodawca jest zobowiązany zawiadomić o tym pracownika (w postaci papierowej lub elektronicznej) w ciągu siedmiu dni od otrzymania wniosku w tej sprawie, pouczając go o przysługującym mu prawie odwołania do sądu pracy.

Jeżeli pracodawca odmówi nauczycielowi wydania nowego świadectwa pracy, ma on prawo wystąpienia z żądaniem sprostowania do sądu pracy – w terminie siedmiu dni od otrzymania zawiadomienia od pracodawcy o odmowie sprostowania świadectwa pracy (art. 97 § 21 k.p.). W przypadku gdy sąd pracy uwzględni powództwo, pracodawca będzie miał obowiązek niezwłocznego wydania nowego świadectwa pracy, do czego powinno dojść nie później niż w ciągu trzech dni od daty uprawomocnienia się orzeczenia sądu w tej sprawie (§ 7 ust. 2 rozporządzenia MRPiPS z dnia 30 grudnia 2016 r.). Również w przypadku uwzględnienia wniosku pracownika o sprostowanie świadectwa pracy pracodawca musi wydać nowe świadectwo pracy, a poprzednie usunąć z akt osobowych i zniszczyć.

W sytuacji gdy w wyniku wydania świadectwa pracy o niewłaściwej treści nauczyciel poniósł szkodę, przysługuje mu roszczenie o jej naprawienie (art. 99 § 1 k.p.). Odszkodowanie będzie przysługiwało w wysokości wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy z tego powodu, nie dłuższy jednak niż sześć tygodni. Orzeczenie sądu o odszkodowaniu w związku z wydaniem niewłaściwego świadectwa pracy stanowi podstawę do jego zmiany. Pracodawca powinien w takiej sytuacji wydać pracownikowi nowe świadectwo pracy, a poprzednie zniszczyć.


Informacje zawierane w świadectwie pracy


Zakres informacji przekazywanych w świadectwie pracy został określony w art. 97 § 2 k.p. oraz § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia MRPiPS z dnia 30 grudnia 2016 r. Oczywiście, informacje przekazywane w świadectwie pracy muszą być prawdziwe oraz wyczerpujące, inaczej nie będzie ono pełniło swojej funkcji, jaką jest przekazanie informacji o całkowitym przebiegu zatrudnienia nauczyciela w danej jednostce oświaty. Informacje te służą następnie do ustalenia uprawnień ze stosunku pracy i uprawnień z ubezpieczeń społecznych. Należy zauważyć, że katalog informacji przekazywanych w świadectwie pracy ma charakter zamknięty, co oznacza, że nie powinny się w nim znaleźć informacje, które wykraczają poza zakres wskazany przepisami prawa. W świadectwie pracy powinny znaleźć się informacje dotyczące:

  • okresu lub okresów zatrudnienia,
  • wymiaru czasu pracy pracownika w okresie trwania stosunku pracy,
  • rodzaju wykonywanej pracy lub zajmowanych stanowisk, lub pełnionych funkcji,
  • trybu i podstawy prawnej rozwiązania lub podstawy prawnej wygaśnięcia stosunku pracy, a w przypadku rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem – strony stosunku pracy, która dokonała wypowiedzenia,
  • okresu, za który pracownikowi przysługuje odszkodowanie w związku ze skróceniem okresu wypowiedzenia umowy o pracę na podstawie art. 36 z ind. 1 § 1 k.p.,
  • urlopu wypoczynkowego przysługującego pracownikowi w roku kalendarzowym, w którym ustał stosunek pracy i wykorzystanego w tym roku,
  • wykorzystanego urlopu bezpłatnego i podstawy prawnej jego udzielenia,
  • wykorzystanego urlopu ojcowskiego,
  • wykorzystanego urlopu rodzicielskiego i podstawy prawnej jego udzielenia,
  • wykorzystanego urlopu wychowawczego i podstawy prawnej jego udzielenia,
  • okresu, w którym pracownik korzystał z ochrony stosunku pracy, o której mowa w art. 186 z ind. 8 § 1 pkt 2 k.p.,
  • zwolnienia od pracy przewidzianego w art. 188 k.p. wykorzystanego w roku kalendarzowym, w którym ustał stosunek pracy,
  • liczby dni, za które pracownik otrzymał wynagrodzenie, zgodnie z art. 92 k.p., w roku kalendarzowym, w którym ustał stosunek pracy,
  • okresu odbytej czynnej służby wojskowej lub jej form zastępczych,
  • okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,
  • wykorzystanego dodatkowego urlopu albo innego uprawnienia lub świadczenia przewidzianego przepisami prawa pracy,
  • okresów nieskładkowych przypadających w czasie zatrudnienia, którego dotyczy świadectwo pracy, uwzględnianych przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty,
  • zajęcia wynagrodzenia za pracę w myśl przepisów o postępowaniu egzekucyjnym,
  • należności ze stosunku pracy uznanych i niezaspokojonych przez pracodawcę do dnia ustania tego stosunku z powodu braku środków finansowych,
  • wysokości i składników wynagrodzenia oraz uzyskanych kwalifikacjach – na żądanie pracownika.

 

Świadectwo pracy powinno zawierać pouczenie o prawie pracownika do wystąpienia z wnioskiem do pracodawcy o sprostowanie świadectwa pracy w ciągu siedmiu dni od otrzymania świadectwa pracy, a w razie nieuwzględnienia tego wniosku przez pracodawcę – o prawie do wystąpienia z żądaniem sprostowania świadectwa pracy do sądu pracy w ciągu 7 dni od zawiadomienia o odmowie sprostowania świadectwa pracy przez pracodawcę.

W przypadku wydania prawomocnego orzeczenia przez sąd pracy o przywróceniu pracownika do pracy lub przyznaniu mu odszkodowania z tytułu niezgodnego z przepisami prawa wypowiedzenia umowy o pracę lub jej rozwiązania bez wypowiedzenia pracodawca, na żądanie pracownika, w ciągu siedmiu dni od dnia przedłożenia przez pracownika świadectwa pracy uzupełnia treść wydanego mu uprzednio świadectwa pracy o dodatkową informację o tym orzeczeniu. Jeżeli z przyczyn obiektywnych wydanie uzupełnionego świadectwa nie może nastąpić w tym terminie, pracodawca powinien w ciągu siedmiu dni od dnia jego upływu przesłać świadectwo pracy pracownikowi za pośrednictwem poczty albo doręczyć je w inny sposób.

Kopia wydanego świadectwa pracy, a także wnioski dotyczące wydania, sprostowania lub uzupełnienia świadectwa pracy powinny zostać zamieszczone w części C dokumentacji pracowniczej nauczyciela.

Świadectwo pracy wymaga dla swej ważności wyłącznie podpisu pracodawcy lub osoby reprezentującej pracodawcę, albo osoby upoważnionej do składania oświadczeń w imieniu pracodawcy. Nie wymaga się natomiast opieczętowania wystawionego świadectwa pracy (oczywiście nie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy