Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor we współpracy

10 kwietnia 2020

NR 111 (Kwiecień 2020)

Współpraca dyrektora przedszkola ze związkami zawodowymi

69

Aktem, który określa podstawowe uprawnienia organizacji związkowych, jest ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 263 ze zm.). Zgodnie z art. 4 tej ustawy związki zawodowe reprezentują pracowników, a także bronią ich godności, praw oraz interesów materialnych i moralnych, zarówno zbiorowych, jak i indywidualnych. Przepis ten upoważnia związki zawodowe do występowania i podejmowania działań w interesie pracowników, przy czym zakres spraw, którymi zajmują się organizacje związkowe zgodnie z tym przepisem, został określony szeroko, bowiem przyznana została im jednocześnie wyłączność do reprezentowania interesów i praw pracowników w negocjacjach z pracodawcami, organami władzy oraz administracji państwowej i samorządu terytorialnego.

Uzupełnieniem przywołanego przepisu jest regulacja zawarta w art. 7 ustawy o związkach zawodowych, zgodnie z którą w zakresie praw i interesów zbiorowych związki zawodowe reprezentują wszystkich pracowników, niezależnie od ich przynależności związkowej. Z ust. 2 tej regulacji wynika zasada, że w sprawach indywidualnych dotyczących wykonywania pracy zarobkowej związki zawodowe reprezentują prawa i interesy swoich członków, ale również na wniosek pracownika niezrzeszonego związek zawodowy może podjąć się obrony jego praw i interesów wobec pracodawcy. Warto nadmienić, że obrona praw pracownika niezrzeszonego nie jest obowiązkiem związków zawodowych, gdyż użyte przez ustawodawcę sformułowanie „może podjąć się obrony” wskazuje jednoznacznie, że to od wyłącznej decyzji organizacji związkowej zależy, czy obrona danego pracownika niezrzeszonego zostanie podjęta. 
Te przepisy mają oczywiście charakter dosyć ogólny, natomiast konkretne uprawnienia i obowiązki związków w poszczególnych sprawach wynikają z regulacji ustaw szczególnych, takich jak Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1040 ze zm.) czy nauczycielska pragmatyka służbowa, czyli Karta Nauczyciela (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2215). 

Regulamin pracy 

Aktem regulującym organizację pracy w przedszkolu jest regulamin pracy. Zgodnie z art. 104 § 1 Kodeksu pracy regulamin pracy ustala organizację i porządek w procesie pracy oraz związane z tym prawa i obowiązki pracodawcy i pracowników. Obowiązek wprowadzenia regulaminu pracy obejmuje pracodawców zatrudniających co najmniej pięćdziesięciu pracowników, co oznacza, że nie obejmuje on znacznej części jednostek organizacyjnych systemu oświaty. Pracodawca zatrudniający mniej niż pięćdziesięciu pracowników nie ma jednak zakazu przyjmowania regulaminu pracy, zatem jeżeli uzna, że jest to akt, który usprawni organizację procesu pracy, może go przyjąć. Zwrócić tu również należy uwagę na treść art. 104 § 3 k.p., zgodnie z którym pracodawca zatrudniający co najmniej dwudziestu i mniej niż pięćdziesięciu pracowników wprowadza regulamin pracy, jeżeli zakładowa organizacja związkowa wystąpi z wnioskiem o jego wprowadzenie, chyba że w zakresie przewidzianym w § 1 obowiązują postanowienia układu zbiorowego pracy. Jeżeli zatem przedszkole zatrudnia dwudziestu i więcej pracowników i organizacja związkowa zwróci się o wprowadzenia regulaminu, to powstaje obowiązek jego wprowadzenia tylko z jednym wyjątkiem – gdy w jednostce obowiązują postanowienie układu zbiorowego, wówczas niejako zastępuje on regulamin. Na ogół jednak jednostki organizacyjne systemu oświaty takich układów zbiorowych nie zawierają. Wniosek związków zawodowych jest zatem dla dyrektora wiążący, jeżeli zatrudnia on co najmniej dwudziestu pracowników. Co istotne, brać należy pod uwagę wszystkich pracowników jednostki organizacyjnej systemu oświaty, zarówno pedagogicznych, jak i niepedagogicznych. 
Zgodnie z treścią art. 104¹ § 1 k.p. regulamin pracy, określając prawa i obowiązki pracodawcy i pracowników związane z porządkiem w zakładzie pracy, powinien ustalać w szczególności: 

  • organizację pracy, warunki przebywania na terenie zakładu pracy w czasie pracy i po jej zakończeniu, wyposażenie pracowników w narzędzia i materiały, a także w odzież i obuwie robocze oraz w środki ochrony indywidualnej i higieny osobistej, 
  • systemy i rozkłady czasu pracy oraz przyjęte okresy rozliczeniowe czasu pracy, 
  • porę nocną,
  • termin, miejsce, czas i częstotliwość wypłaty wynagrodzenia,
  • wykazy prac wzbronionych pracownikom młodocianym oraz kobietom, 
  • rodzaje prac i wykaz stanowisk pracy dozwolonych pracownikom młodocianym w celu odbywania przygotowania zawodowego,
  • wykaz lekkich prac dozwolonych pracownikom młodocianym zatrudnionym w innym celu niż przygotowanie zawodowe,
  • obowiązki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpożarowej, w tym sposób informowania pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą, 
  • przyjęty u danego pracodawcy sposób potwierdzania przez pracowników przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy.

Regulamin pracy powinien zawierać informacje o karach stosowanych zgodnie z art. 108 z tytułu odpowiedzialności porządkowej pracowników. 
Zasadą jest wprowadzanie regulaminu w uzgodnieniu z organizacją związkową, stosownie do treści art. 104² § 1 k.p.
Dyrektor może wprowadzić regulamin bez udziału związków zawodowych w dwóch sytuacjach – w razie nieuzgodnienia treści regulaminu pracy z zakładową organizacją związkową w ustalonym przez strony terminie, a także gdy w danej szkole nie działa organizacja związkowa. 
Z powyższych regulacji wynika zatem, że związki zawodowe nie tylko mają prawo do żądania wprowadzenia regulaminu, lecz również mogą uzgadniać jego treść. Warto tu zwrócić uwagę na wyrok WSA w Opolu z dnia 16 kwietnia 2019 r. (sygn. akt II SA/Op 40/19), w którym sąd stwierdził, że zwrot „podlega uzgodnieniu” oznacza nałożenie obowiązku poddania treści uchwały procedurze uzgodnieniowej celem wypracowania wspólnego stanowiska. Ustawodawca, formułując sposób działania związków zawodowych w procesie tworzenia prawa, kładzie przy tym nacisk nie tyle na efekt uzgodnień w postaci osiągnięcia zgody, ile przede wszystkim na sam fakt uzgadniania, na sam proces dochodzenia do zgody, zbliżania czy ujednolicania stanowisk. Nie jest tym samym konieczne uzyskanie całkowitej zgody związków zawodowych na propozycje organu. Wymagane jest jednak poddanie projektu procedurze uzgodnieniowej, a tym samym uspołecznienie procesu tworzenia prawa.
Innymi słowy, uzgodnienie nie oznacza pełnej zgody na postulaty organizacji związkowych. Dyrektor i związki poddają projekt regulaminu uzgodnieniom, chcąc wypracować wspólne stanowisko. W przypadku gdy nie jest to możliwe (np. kiedy stanowisko związków jest nie do zaakceptowania przez dyrektora), dyrektor może zawrzeć w regulaminie zapisy, na które związki się nie zgodziły, o ile poddawał je uzgodnieniom, czyli przedstawił związkom, i trwała na ich temat dyskusja. Dodać należy, że przywołany wyrok dotyczy wprost regulaminu wynagradzania nauczycieli, a nie regulaminu pracy, ale w przypadku obydwu tych aktów mamy do czynienia z procedurą uzgodnienia, a więc wyrok ten ma zastosowanie również do regulaminu pracy. 
Jeżeli w przedszkolu działa więcej niż jedna organizacja związkowa, wówczas dyrektor powinien uzgodnić treść regulaminu pracy ze wspólną reprezentacją związkową. Zastosowanie w takim wypadku będzie miał art. 30 ust. 4 ustawy o związkach zawodowych, zgodnie z którym w sprawach wymagających zawarcia porozumienia lub uzgodnienia stanowiska z organizacjami związkowymi organizacje te przedstawiają wspólnie uzgodnione stanowisko. Sposób ustalania i przedstawiania tego stanowiska przez każdorazowo wyłanianą do tych spraw wspólną reprezentację związkową określa porozumienie zawarte przez organizacje 
związkowe.

Regulamin ZFŚS

Zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1352 ze zm.) zasady i warunki korzystania z ulg i świadczeń finansowanych z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych określa pracodawca w regulaminie ustalanym zgodnie z art. 27 ust. 1 albo art. 30 ust. 6 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. 
Te przepisy ustawy wskazują, że regulamin ZFŚS należy uzgodnić z organizacjami związkowymi, przez co oczywiście wszystkie powyżej przedstawione uwagi dotyczące procedury uzgadniania mają i w tej sprawie zastosowanie. Regulacja art. 30 ust. 6 wskazuje dodatkowo, że w przypadku gdy związkowe albo reprezentatywne organizacje związkowe, z których każda zrzesza co najmniej 
5% pracowników zatrudnionych u pracodawcy, nie przedstawią wspólnie uzgodnionego stanowiska w sprawie regulaminu w terminie 30 dni od dnia przekazania im przez pracodawcę tego dokumentu, decyzje w sprawie jego ustalenia podejmuje pracodawca, po rozpatrzeniu odrębnych stanowisk organizacji związkowych.

Arkusz organizacji 

Zgodnie z art. 110 ustawy Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 201...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy