Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

4 października 2019

NR 105 (Październik 2019)

Urlop dla poratowania zdrowia

0 15

Urlop dla poratowania zdrowia i związane z nim świadczenie jest szczególnego rodzaju prawem, które ustawodawca przyznał między innymi nauczycielom. Praca nauczyciela i związane z nią warunki mogą być przyczyną pogorszenia stanu zdrowia, stanowią wysokie ryzyko zapadalności tej grupy zawodowej na choroby stricte związane ze świadczeniem pracy. Szczególny nacisk w tej kwestii kładziony jest na prewencję chorób zawodowych.

Problematykę urlopu dla poratowania zdrowia regulują dwa akty prawne: ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela – w art. 73 (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 967 z późn. zm.) oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 stycznia 2018 r. w sprawie orzekania o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia (Dz. U. z 2018 r., poz. 190). 
Z dniem 1 września 2018 r. (ustawa z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych – Dz. U. z 2017 r., poz. 2203 z późn. zm.) zaczęła obowiązywać duża nowelizacja Karty Nauczyciela, która objęła przepisy dotyczące urlopu dla poratowania zdrowia. W ramach tej nowelizacji uregulowano wiele niejasności i nieścisłości. 

Warunki niezbędne do nabycia prawa do urlopu dla poratowania zdrowia 

Nauczyciel nie może starać się o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia z początkiem swojej kariery zawodowej. Prawo to nabywa się wraz ze stażem pracy nauczycielskiej. 
W dniu złożenia wniosku nauczyciel musi spełnić następujące warunki:

  • zatrudnienie w pełnym wymiarze zajęć, 
  • zatrudnienie na czas nieokreślony, 
  • przepracowanie nieprzerwanie co najmniej siedmiu lat w wymiarze nie niższym niż połowa obowiązkowego wymiaru zajęć. 

Wszystkie powyższe przesłanki muszą zostać spełnione kumulatywnie. 
Pamiętać należy, że zatrudnienie na czas nieokreślony jest jedną z przesłanek ubiegania się o urlop dla poratowania zdrowia. Wyznacznikiem tego prawa jest czasowość umowy, nie zaś stopień awansu nauczyciela. Jednak nauczyciele, którzy są zatrudnieni w kilku placówkach w niepełnym wymiarze czasu zajęć, nie będą mogli skorzystać z prawa do urlopu dla poratowania zdrowia, bowiem nie spełniają wymogu zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy nawet po zsumowaniu godzin z każdej ze szkół. Wynika to z faktu, że omawiane przepisy dotyczą tylko jednego zatrudnienia, a więc jednego stosunku pracy, w jednej szkole/placówce (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2012 r., sygn. akt III PZP 1/12, OSNP 2012/15-16, poz. 187, Lex nr 1 112 776). 
Wymóg nieprzerwanego okresu pracy wynoszącego co najmniej siedem lat dotyczyć będzie udzielenia tylko i wyłącznie pierwszego urlopu dla poratowania zdrowia w karierze nauczycielskiej. Okres ten zostanie uznany za nieprzerwany w przypadku, gdy przerwy w zatrudnieniu nauczyciela nie trwały dłużej niż trzy miesiące. Do tego okresu zostaną zaliczone również okresy niezdolności do pracy oraz nieobecności inne niż urlop wypoczynkowy, np. nieobecności związane z rodzicielstwem, urlop bezpłatny czy urlop szkoleniowy, pod warunkiem że nieobecności nie trwają łącznie dłużej niż sześć miesięcy. W przypadku okresów nieobecności trwających łącznie dłużej niż sześć miesięcy siedmioletni staż ulegnie proporcjonalnie wydłużeniu. 

Przykład

Nauczyciel rozpoczął pracę 1 września 2018 r. na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony (2 lata), w pełnym wymiarze czasu zajęć, następnie od 1 września 2020 r. kontynuował pracę na podstawie umowy zawartej na czas nieokreślony również w pełnym wymiarze czasu pracy. Nauczyciel w okresie od 1 grudnia 2021 do 31 lipca 2022 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim i świadczeniu rehabilitacyjnym. Następnie chciałby skorzystać od 1 września 2025 r. z urlopu dla poratowania zdrowia. Jednak na ten dzień nie spełni on wymogu nieprzerwanej co najmniej 7-letniej pracy nauczyciela, bowiem przerwa w latach 2021/2022 była dłuższa niż sześć miesięcy. W takim przypadku okres siedmioletniej karencji wydłuży się proporcjonalnie o dwa miesiące. Tym samym nauczyciel będzie mógł uzyskać prawo do urlopu dla poratowania zdrowia od 1 listopada 2025 r. 


Cel urlopu dla poratowania zdrowia 

Zgodnie z art. 73 ust. 1 KN urlop dla poratowania zdrowia udzielany jest przez dyrektora szkoły/przedszkola w ściśle określonych sytuacjach:

  1. w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia:
    a) choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej lub
    b) choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę, lub
  2. na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową. 

Urlop udzielany jest w celu odzyskania pełnej zdolności do pracy oraz kontynuowania zatrudnienia przez nauczyciela. Jednak przepisy nie nakładają obowiązku uprzedniego korzystania przez nauczyciela ze zwolnień lekarskich w związku z niezdolnością do pracy czy świadczenia rehabilitacyjnego. 

Wymiar i termin udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia 

Urlopu dla poratowania zdrowia można udzielić jednorazowo w wymiarze nieprzekraczającym roku. Pamiętać należy, że zgodnie z regułami liczenia terminów cywilnych rok liczony jest jako 365 dni. 

Przykład

Błędem będzie udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia w okresie od 1 września do 1 września następnego roku. 

Zasada ta ma zastosowanie bez względu na fakt, czy jest to pierwszy, czy kolejny urlop. Przepisy nie przewidują ograniczeń w liczbie udzielonych nauczycielowi urlopów dla poratowania zdrowia, jednak określają ramy czasowe trwania tych urlopów. Łączny czas trwania wszystkich urlopów przez cały okres zatrudnienia nie może przekraczać trzech lat. W konsekwencji nauczyciel może skorzystać z urlopu zdrowotnego trzy razy, jeśli każdy z nich będzie udzielony w wymiarze roku, bądź więcej razy niż trzy w sytuacji, gdy urlopy będą udzielane w wymiarach poniżej roku, np. sześć miesięcy. Jeśli urlopy będą krótsze niż rok, może być ich udzielonych więcej niż trzy. 
Dyrektor udziela urlopu w terminie wskazanym w orzeczeniu lekarskim. Tym samym jest on związany decyzją lekarza. Ponadto należy pamiętać, że termin udzielenia urlopu jest niezależny od ruchu kadrowego oraz feryjności lub nieferyjności placówki oświatowej, w której zatrudniony jest nauczyciel. 
Natomiast następnego urlopu można udzielić po upływie roku kalendarzowego (365 dni) od zakończenia poprzedniego świadczenia, bez względu na jego wymiar. 

Urlop dla poratowania zdrowia a uprawnienia emerytalne

Częstym błędem w interpretacji uprawnień nauczycieli do urlopu na poratowanie zdrowia w świetle uprawnień emerytalnych nauczycieli jest powoływanie się na tzw. wiek ochronny. W wieku ochronnym (przedemerytalnym) pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż czterech lat do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku (art. 39 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy – t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1040 z późn. zm.). Jednak w tym przypadku będziemy brać pod uwagę przepisy znajdujące się w Karcie Nauczyciela – ogranicza ona jedynie czasowość korzystania z urlopu dla poratowania zdrowia od osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, a nie wieku ochronnego. 
Zgodnie z art. 73 ust. 2 KN nauczycielowi, któremu do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok, urlop dla poratowania zdrowia nie może być udzielony na okres dłuższy niż do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym nauczyciel nabywa uprawnienia emerytalne.
 

Przykład

Nauczyciel uzyskał orzeczenie lekarskie o udzieleniu mu urlopu zdrowotnego, jednak nabywa on uprawnienia emerytalne (kończy powszechny wiek emerytalny) z dniem 31 października 2019 r. Tym samym urlop dla poratowania zdrowia winien zostać udzielony do 30 września 2019 r. 


Każdy nauczyciel ma więc prawo do urlopu zdrowotnego, nawet przed osiągnięciem wieku emerytalnego, bez znaczenia jest tutaj okoliczność, o jaką emeryturę czy świadczenie kompensacyjne będzie starał się nauczyciel. 
Co do zasady, dyrektor po spełnieniu przez nauczyciela wcześniej omawianych przesłanek nie ma prawa i podstaw prawnych do odmówienia udzielenia urlopu zdrowotnego w terminie określonym przez lekarza w orzeczeniu lub zaświadczeniu. Wyjątkiem od tej zasady będzie nabycie uprawnień emerytalnych przez nauczyciela. Jak słusznie zauważył Sąd Najwyższy, jeśli ustawodawca rozróżnił i ograniczył długość trwania urlopu dla poratowania zdrowia od nabycia uprawnień emerytalnych, to tym bardziej prawo do tego urlopu jest uzależnione od posiadania statusu emeryta (uchwała SN z dnia 24 maja 1994 r., sygn. akt I PZP 24/94, OSNP 1994/5, poz. 82, //www.sn.pl/sites/orzecznictwo/Orzeczenia1/I%20PZP%2024-95.pdf). W takim wypadku dyrektor może odmówić nauczycielowi – emerytowi pobierającemu jednocześnie świadczenie emerytalne i pracującemu w pełnym wymiarze zajęć – udzielenia urlopu zdrowotnego. 

Urlop dla poratowania zdrowia a stan nieczynny 

Wielu problemów praktycznych nastręcza analiza uprawnień nauczycieli, w tym prawa do urlopu dla poratowania zdrowia, w zderzeniu z innym szczególnym prawem, jakim jest stan nieczynny. Ostatnia nowelizacja Karty Nauczyciela nie przyniosła żadnego rozwiązania w tej materii. Tym samym należy sięgnąć do orzecznictwa sądowego, które niestety jest rozbieżne. Urlop dla poratowania zdrowia jest świadczeniem wynikającym ze stosunku pracy, a więc przysługuje on nauczycielowi, z którym stosunek pracy trwa. Jednak stan nieczynny nie powoduje wygaśnięcia stosunku pracy, a jedynie jego „zamrożenie”, bowiem w trakcie jego trwania ulegają zmianie lub przekształceniu treści obowiązków i uprawnień pracowniczych nauczyciela. 
Istnieją dwie linie orzecznicze dotyczące problematyki udzielania urlopu dla poratowania zdrowia w trakcie trwania stanu nieczynnego. 
Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 1999 r. (sygn. akt I PKN 16/99, //www.saos.org.pl/judgments/79 155): „(…) urlop dla poratowania zdrowia jest bezwzględnym prawem nauczyciela. Uzasadnia go jednak potrzeba powstrzymania się od pracy w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia. Udzielenie wobec tego urlopu dla poratowania zdrowia na czas wykraczający poza okres stanu nieczynnego, a zatem i poza trwanie stosunku pracy, nie jest ani możliwe, ani funkcjonalnie i racjonalnie uzasadnione. Osoba niepozostająca w stosunku pracy nie ma bowiem obowiązku świadczenia pracy (…). Oznacza to, że długość urlopu dla poratowania zdrowia jest ograniczona długością trwania stanu nieczynnego aż do rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem”.
Jednak z późniejszego wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2001 r. (sygn. akt I PKN 656/00, //www.saos.org.pl/judgments/80 872) wynika brak uprawnień nauczycieli w stanie spoczynku do możliwości z korzystania z urlopu dla poratowania zdrowia. Jak wskazał Sąd Najwyższy: „Niesporne jest też, że zgodnie z art. 73 ust. 1 Karty Nauczyciela prawo do płatnego urlopu dla poratowania zdrowia na okres do jednego roku w celu przeprowadzenia leczenia zaleconego przez komisję lekarską ma nauczyciel z co najmniej pięcioletnim stażem pracy i zatrudniony w szkole na czas nieokreślony oraz w pełnym wymiarze zajęć. Możemy wywnioskować, iż nauczyciel przeniesiony w stan spoczynku nie może «z natury» rzeczy korzystać z tego prawa”.

Ważne: Nie można przenieść w stan nieczynny nauczyciela, który przebywa na urlopie dla poratowania zdrowia (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2001 r., sygn. akt I PKN 377/00, //www.saos.org.pl/judgments/80 529). 

Procedura udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia w celu prze-prowadzenia zalecanego leczenia

Nauczycielowi udziela się urlopu dla poratowania zdrowia na jego wyraźny pisemny wniosek oraz na podstawie orzeczenia lekarza. 
 

Ważne

Badania należy przeprowadzić w jednostce służby medycyny pracy, z którą dana placówka oświatowa ma zawartą pisemną umowę zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1175), ponieważ koszty tych badań pokrywa przedszkole. 


Procedura udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia: 

  1. Nauczyciel powinien złożyć pisemny wniosek o skierowanie na badania lekarskie. 
  2. Dyrektor niezwłocznie powinien wydać skierowanie na badanie. Wzór skierowania stanowi załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 19 stycznia 2018 r. w sprawie orzekania o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia (Dz. U. z 2019 r., poz. 190). 
  3. W skierowaniu obowiązkowo należy określić czynniki szkodliwe i uciążliwe dla zdrowia nauczyciela. Opis czynników powinien być tożsamy z tym, który został opisany w skierowaniu na badania wstępne, okresowe lub kontrolne. 
  4. Nauczyciel obowiązany jest w ciągu 30 dni od dnia otrzymania skierowania stawić się na badanie wraz z dokumentem tożsamości oraz dokumentacją medyczną z przebiegu dotychczasowego leczenia danego schorzenia lub choroby. 
  5. Przeprowadzane jest badanie przez uprawnionego lekarza (w rozumieniu art. 73 ust. 10 KN jest to lekarz medycyny pracy). Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia: badanie lekarskie przeprowadza uprawniony lekarz i obejmuje ono badanie podmiotowe oraz przedmiotowe, z uwzględnieniem ogólnego stanu zdrowia, oceny układu krążenia, układu ruchu, układu nerwowego, układu oddechowego oraz narządu mowy. 
  6. Na podstawie wyników przeprowadzonych przez siebie badań wyniki ewentualnych dodatkowych badań, konsultacji oraz dokumentacji przedłożonej przez nauczyciela lekarz medycyny pracy wydaje orzeczenie o potrzebie korzystania z urlopu dla poratowania zdrowia. Orzeczenie zostało także unormowane w sposób formalny i stanowi załącznik do omawianego rozporządzenia.
  7. Dyrektor przedszkola na podstawie przedłożonego przez nauczyciela orzeczenia lekarskiego udziela mu urlopu dla poratowania zdrowia na okres wskazany w orzeczeniu.
  8. Jeśli nauczyciel lub dyrektor przedszkola nie zgadza się z okresem, na jaki lekarz orzekł potrzebę udzielenia urlopu zdrowotnego bądź z samym rozstrzygnięciem, przysługuje mu odwołanie. 
  9. Postępowanie odwoławcze zostało omówione osobno. 
     

Ważne

Lekarz medycyny pracy nie tylko ocenia stan zdrowia w związku z zagrożeniem lub wystąpieniem choroby zawodowej, ale także choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę. 


Procedura udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową

Procedura udzielenia urlopu zdrowotnego na leczenie uzdrowiskowe wygląda trochę inaczej. Przede wszystkim nauczyciel nie składa do dyrektora wniosku o skierowanie go na badanie w celu uzyskania właściwego orzeczenia lekarskiego. 
Nauczyciel w celu uzyskania urlopu dla poratowania zdrowia na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację przedstawia dyrektorowi potwierdzone skierowanie lekarza leczącego (rodzinnego). 
Zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2004 r. nr 210, poz. 2135) leczenie uzdrowiskowe przysługuje świadczeniobiorcy na podstawie skierowania wystawionego przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego. Skierowanie to musi zostać potwierdzone przez oddział wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia właściwy ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobio...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy