Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

24 lutego 2018

NR 80 (Marzec 2017)

Staż pracy
jego wpływ na prawidłowe ustalenie ścieżki awansu zawodowego nauczycieli

Przepracowane lata stanowią przepustkę do wielu uprawnień pracowniczych, wpływają na każdy z etapów zatrudnienia, ścieżkę awansu. Dlatego tak istotne jest ustalenie, jakie okresy składają się na staż pracowniczy. Szczególną regulację w zakresie wpływu stażu na awans zawodowy zawiera Karta Nauczyciela. Poza zakresem niniejszego artykułu pozostają rozważania odnoszące się do wpływu stażu pracy nauczyciela na uprawnienia pracownicze, takie jak m.in. wysokość nagrody jubileuszowej czy dodatku za tzw. wysługę lat.

 

Staż pracy a prawo pracy

Kodeks pracy nie definiuje pojęcia „staż pracy”, przyjmuje się jednak, iż jest to okres związany z pozostawaniem w pracowniczym stosunku pracy, który jest rozumiany szeroko – jako świadczenie pracy na podstawie umowy o pracę, powołania, mianowania, wyboru bądź spółdzielczej umowy o pracę. Drugim czynnikiem wpływającym na staż pracy jest upływ czasu, który jest niezależny od woli ludzi. Współistnienie dwóch wymienionych czynników wpływających na staż pracy – okresu zatrudnienia i upływu czasu – powoduje, że nie należy go, co do zasady, zrównywać z okresem faktycznego świadczenia pracy, rozmiaru zatrudnienia czy otrzymywania wynagrodzenia. Obok okresu zatrudnienia, który powinien być podstawą stażu pracy, przepisy prawa pracy przewidują również inne okresy pozostawania poza stosunkiem pracy, wliczane do stażu pracy, tzw. okresy zaliczalne. Okresy zaliczalne podlegają wliczeniu do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze na mocy przepisów szczególnych. Mają one zróżnicowany charakter, albowiem są wśród nich okresy powszechnie zaliczane do stażu pracy w zakresie wszelkich uprawnień pracowniczych (np. okres czynnej służby wojskowej, okres służby w policji) oraz te, które dolicza się w odniesieniu do konkretnego uprawnienia pracowniczego (np. uzależnianie wymiaru urlopu wypoczynkowego oraz nagrody jubileuszowej od stażu pracy). Zaliczenie okresu nieświadczenia pracy do jej stażu możliwe jest jedynie w przypadku wyraźnego przepisu ustawy. Przepisy powszechnie obowiązujące dotyczące zasad wyliczania stażu pracy mają zastosowanie głównie do pracodawców sfery budżetowej. Pracodawcy spoza sfery budżetowej powinni w wewnątrzzakładowych przepisach określić zasady obliczania stażu pracy, w tym okresy zaliczalne. Warto również podkreślić, iż w okres pozostawania poza stosunkiem pracy, wliczany do stażu pracy, może mieć znaczenie dla zakresu uprawnień pracowniczych, ale w czasie jego trwania pracownik nie nabywa nowych uprawnień. Jak zostało wspomniane, okresem zaliczanym do stażu pracy jest okres pozostawania poza stosunkiem pracy, który mocą konkretnego przepisu prawa jest zaliczany do okresu zatrudnienia.

Do takich okresów w zakresie wszelkich uprawnień pracowniczych zalicza się m.in.:

  • okres czynnej i zawodowej służby wojskowej,
  • okres służby w Policji, Urzędzie Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej i Państwowej Straży Pożarnej,
  • okres, za który przysługuje pracownikowi odszkodowanie w związku ze skróceniem okresu wypowiedzenia w razie 
  • zwolnienia pracownika z pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy,
  • okres pozostawania bez pracy, za który przyznano wynagrodzenie pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy,
  • okres prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie prowadzonym przez współmałżonka,
  • okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych oraz stypendiów w trakcie szkoleń i stażu pracowniczego absolwentów,
  • okres pobierania stypendiów sportowych,
  • okres urlopu bezpłatnego udzielonego za zgodą pracownika w celu wykonywania pracy u innego pracodawcy przez okres ustalony w zawartym w tej sprawie porozumieniu między pracodawcami,
  • okres pozostawania na urlopie bezpłatnym w celu wykonywania mandatu posła czy senatora, 
  • okres pełnienia z wyboru funkcji związkowej poza zakładem pracy,
  • okres urlopu wychowawczego, w dniu jego zakończenia.

Okresy zaliczalne stanowią zróżnicowaną grupę z uwagi na ich charakter, zakres oraz warunki wliczania do stażu pracy. Wspólnym mianownikiem różnych typów okresów zaliczanych do stażu pracy jest okoliczność, że samodzielnie nie tworzą one stażu pracy, ale stanowią jego element po dodaniu do okresu zatrudnienia. Innymi słowy, okresy zaliczane do stażu pracy są akcesoryjne w stosunku do okresu zatrudnienia. Podczas trwania okresów zaliczanych nie nabywa się uprawnień pracowniczych związanych ze stażem pracy, natomiast po ich zsumowaniu z okresem zatrudnienia wchodzą do stażu pracy i wpływają na wzrost uprawnień pracowniczych. Wśród przepisów prawa, które wprost stanowią o zaliczaniu pewnych okresów pozostawania poza stosunkiem pracy do stażu pracy, nie znajdziemy regulacji, która pozwoliłaby na wliczenie do stażu pracy zatrudnienia na innej podstawie niż stosunek pracy. Pomimo podobnych zasad oskładkowania umowy-zlecenia jak w przypadku umowy o pracę, nie jest możliwe zaliczenie okresu zatrudnienia na tej podstawie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, np. urlop wypoczynkowy. Ponadto do stażu pracy nie zaliczymy również okresu tzw. samozatrudnienia, czyli prowadzenia działalności gospodarczej.

 

Staż w Karcie Nauczyciela

Artykuł 91c Karty Nauczyciela definiuje relację pomiędzy Kartą Nauczyciela a Kodeksem pracy, dając prymat Karcie Nauczyciela jako ustawie szczególnej. Z przepisem tym koresponduje art. 5 Kodeksu pracy, zgodnie z którym jeżeli stosunek pracy określonej kategorii pracowników regulują przepisy szczególne, przepisy kodeksu stosuje się w zakresie nieuregulowanym tymi przepisami. Znajdą one zastosowanie w takich przypadkach, jak: elementy i forma umowy o pracę, okres wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas określony, ochrona przed wypowiedzeniem, uprawnienia w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia stosunku pracy, ochrona wynagrodzenia za pracę itd. 

Współistnienie dwóch wymienionych czynników wpływających na staż pracy – okresu zatrudnienia i upływu czasu – powoduje, że nie należy go, co do zasady, zrównywać z okresem faktycznego świadczenia pracy, rozmiaru zatrudnienia czy otrzymywania wynagrodzenia.

Karta Nauczyciela zawiera przepisy, które regulują w sposób odmienny poszczególne uprawnienia pracownika będącego nauczycielem, których nabycie oraz zakres uzależniony jest od stażu pracy. W pierwszej kolejności warto zaznaczyć, że art. 3 pkt 3 Karty Nauczyciela definiuje pojęcie stażu – jest to okres zatrudnienia nauczyciela w przedszkolach, szkołach i placówkach oraz innych jednostkach organizacyjnych, o których mowa w art. 1 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 2, w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, rozpoczętego i realizowanego w trybie i na zasadach określonych w przepisach rozdziału 3a, z tym że w przypadku nauczycieli, o których mowa w art. 9e ust. 1–3, równoważny z odbywaniem stażu jest odpowiednio okres zatrudnienia na tych stanowiskach lub czas urlopowania lub zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy. Staż jest w tym przypadku czynnikiem determinującym możliwość awansu oraz wpływającym na zdobycie doświadczenia zawodowego, co zostało szczegółowo uregulowane w rozdziale 3a Karty Nauczyciela. 

Karta Nauczyciela w art. 9a reguluje ścieżkę awansu nauczyciela, która rozpoczyna się od pełnienia funkcji nauczyciela stażysty, przy uwzględnieniu wyjątków wymienionych w ust. 3 i 4 tego artykułu.

 

Zasady przedłużania stażu nauczycieli

Pomijając szczegóły awansu na kolejne stopnie nauczycielskie, dla potrzeb tematyki niniejszego artykułu, warto przypomnieć funkcjonujące od dwóch lat nowe zasady przedłużania stażu nauczycieli. Od 31 marca 2015 r. na mocy ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty i zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 357) – zmienił się art. 9d ustawy Karta Nauczyciela, który reguluje zasady przedłużania stażu. Według obowiązujących zasad nieobecność nauczyciela w pracy może trwać nawet półtora roku podczas odbywania stażu na wyższy stopień awansu zawodowego, jeśli przyczyną nieobecności jest korzystanie z urlopów związanych z rodzicielstwem. Aktualne przepisy przewidują dwie opcje przedłużania stażu w zależności od przyczyny nieobecności w pracy. Zgodnie z art. 9d ust. 5 Karty Nauczyciela staż na wyższy stopień awansu może zostać przedłużony nie więcej niż o rok w przypadku nieobecności nauczyciela w pracy z powodu czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby, zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy lub urlopu innego niż urlop wypoczynkowy oraz urlopy związane z rodzicielstwem, o których mowa w ust. 5a, trwającej nieprzerwanie dłużej niż miesiąc. Ustęp 5a  stanowi, iż staż nauczyciela na wyższy stopień awansu może zostać przedłużony o rok i sześć miesięcy – w przypadku nieobecności nauczyciela w pracy z powodu:

  • urlopu macierzyńskiego,
  • urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego,
  • dodatkowego urlopu macierzyńskiego,
  • dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego,
  • urlopu rodzicielskiego,
  • urlopu ojcowskiego.

Należy mieć na uwadze, że nauczyciel rozpoczyna staż z początkiem roku szkolnego, nie później jednak niż w ciągu 14 dni od dnia rozpoczęcia zajęć, na swój wniosek skierowany do dyrektora, z tym że nauczyciel stażysta rozpoczyna staż bez złożenia wniosku. W przypadku nawiązania stosunku pracy po upływie wskazanego terminu nauczyciel nie rozpoczyna stażu do końca tego roku szkolnego. Należy zaznaczyć, iż okres trwania stażu jest okresem ciągłym, który obejmuje okres ferii zimowych i letnich, jest jednocześnie okresem urlopu wypoczynkowego dla nauczycieli zatrudnionych w placówkach feryjnych. Co istotne, okres urlopu wypoczynkowego i urlopu wypoczynkowego uzupełniającego jest okresem odbywania stażu.

 

Obliczanie stażu

Procedurę przedłużan...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy