Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor we współpracy

10 maja 2019

NR 102 (Maj 2019)

Przedszkolak z rodziny wielokulturowej

436

Wystarczy spojrzeć na statystyki, by przekonać się, że w Polsce rośnie liczba cudzoziemców oraz przybywa małżeństw mieszanych etnicznie, rasowo, kulturowo i narodowościowo.

Tylko w roku 2018 aż 88% wniosków składanych przez obcokrajowców dotyczyło zezwoleń na pobyt czasowy do trzech lat, 10% pobytu stałego, a 2% pobytu rezydenta długoterminowego UE. Prawie 65% wszystkich wniosków złożyły osoby w przedziale wiekowym 20–39 lat. Najczęściej byli to obywatele Ukrainy (125 tys.), Białorusini (9,5 tys.), Hindusi (8 tys.), Wietnamczycy (6,4 tys.) oraz Chińczycy (6 tys.). W przypadku obywateli państw członkowskich UE w 2017 r. pobyt w Polsce zarejestrowało 10 tys. cudzoziemców. Przeważali wśród nich Niemcy (2,3 tys.), Włosi (1,1 tys.), Bułgarzy (0,8 tys.) oraz obywatele Rumunii i Wielkiej Brytanii (po 0,7 tys.). Ważne dokumenty uprawniające do pobytu w Polsce ma obecnie ok. 400 tys. cudzoziemców1.

POLECAMY

Wielokulturowość niejedno ma imię
 

W naszym przedszkolu są dwaj Wietnamczycy i czterej Koreańczycy urodzeni w Polsce, jest ciemnoskóra dziewczynka, dziecko Polki i Szkota oraz piątka dzieci, których matka pochodzi z Ukrainy. Mamy wyznawców prawosławia, islamu, buddyzmu i katolików – mówi nauczycielka przedszkola z 40-tysięcznego miasta w województwie podkarpackim.


Nasilające się ruchy migracyjne, dostępność polskiego rynku pracy dla cudzoziemców oraz powroty naszych obywateli z emigracji z roku na rok zwiększają szansę pojawienia się w grupach przedszkolnych dzieci:

  • imigrantów – osób, których kultura pochodzenia jest inna niż polska;
  • reemigrantów – osób narodowości polskiej, które wróciły do kraju po pewnym czasie spędzonym poza jego granicami, w tym osób z partnerem obcokrajowcem;
  • należące do mniejszości narodowych lub etnicznych z uwagi na ich dwujęzyczność i dwukulturowość, szczególnie dzieci pochodzenia romskiego z uwagi na ich specyfikę kulturową;
  • z rodzin dwukulturowych, czyli dzieci obcokrajowców pracujących w Polsce, uchodźców oraz z małżeństw dwukulturowych mieszkających na stałe w Polsce. 

Stawia to w niełatwej sytuacji zarówno dzieci, jak i nauczycielki przedszkola. Dlaczego? Dwujęzyczność i dwukulturowość mogą bowiem stać się dla malucha ciężarem utrudniającym jego socjalizację i rodzącym frustrację bądź czynnikiem stymulującym jego rozwój. Decydujący wpływ ma społeczny status rodziców oraz ich postawa wobec własnej kultury i języka, świadoma akceptacja dwukulturowości, a także bycie „pomiędzy” kulturą rodzimą i kulturą, z którą stykają się na co dzień, albo odrzucenie kultury uznanej za „gorszą” i możliwie głębokie uczestniczenie w kulturze postrzeganej jako „lepsza”. Nie bez znaczenia jest również postawa prezentowana przez personel przedszkola w stosunku do dzieci wielokulturowych i wielojęzycznych, w tym poziom zrozumienia i akceptacji barier, jakie mogą występować na poziomie indywidualnym. Takie zachowania wyraźnie utrudniają adaptację dziecka w środowisku, w różnych sytuacjach w życiu codziennym i komunikacji interpersonalnej, powodując m.in.: barierę językową (będącą konsekwencją niedostatecznego przygotowania nauczycieli do edukacji dzieci cudzoziemskich i nieznajomości języka, którym posługują się inne dzieci);

  • izolację w grupie rówieśniczej, trudności w akceptacji odmienności religijnej, kulturowej (obustronne) i z nawiązaniem kontaktu emocjonalnego, niewystarczającą znajomość innych tradycji, obyczajów; 
  • trudne relacje z rodzicami dzieci z powodu stereotypów i bariery językowej. 

Co może zrobić przedszkole?

Prawo polskie umożliwia cudzoziemcom korzystanie z nauki i opieki w publicznych szkołach i przedszkolach. Zgodnie z art. 165 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe (Dz. U. z 2018 r., poz. 996 z późn. zm.) osoby niebędące obywatelami polskimi korzystają z nauki i opieki w publicznych przedszkolach lub publicznych innych formach wychowania przedszkolnego, a także w niepublicznych przedszkolach na warunkach dotyczących obywateli polskich. Przy przyjęciu do przedszkola obowiązują więc takie same procedury jak wobec dzieci polskich. Na podstawie art. 130 ust. 1 ustawy dzieci przyjmuje się do publicznych przedszkoli po przeprowadzeniu postępowania rekrutacyjnego. Procedura przyjmowania do przedszkola wynika z art. 131, 149 i następnych ustawy Prawo oświatowe, a także rozporządzenia MEN z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie kształcenia osób niebędących obywatelami polskimi oraz osób będących obywatelami polskimi, które pobierały naukę w szkołach funkcjonujących w systemach oświaty innych państw (Dz. U. z dnia 31 sierpnia 2017 r., poz. 1655).
 

Dzieci uchodźcze, cudzoziemskie i reemigrujące to dzieci ze specjalnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi wynikającymi z trudności adaptacyjnych związanych z różnicami kulturowymi i ze zmianą środowiska edukacyjnego.


1. KROK

Wsparcie w nauce języka polskiego
Dzieci uczące się nowego języka odnoszą się do niego w różny sposób. Niektóre od razu próbują nowych słów i zwrotów, inne z kolei czekają dłużej, niekiedy wiele miesięcy, zanim zaczną porozumiewać się w nowym języku. Kiedy dziecko zaczyna chodzić do przedszkola, w którym nikt nie zna jego języka ojczystego, sytuacja jest dla niego bardzo trudna. W tym okresie bardzo ważne jest poczucie bezpieczeństwa i bliski kontakt z dorosłymi w przedszkolu. Mimo że dziecko nie mówi po polsku z rówieśnikami ani dorosłymi w przedszkolu, ważne jest, że komunikuje się w inny sposób, na przykład używając gestów, mimiki i języka ciała. 

Dziecko gromadzi umiejętności i informacje o nowym języku cały czas, chociaż nie odzywa się po polsku. Warto też pamiętać, że:

  • Dyrektor przedszkola może zwrócić się do organu prowadzącego z wnioskiem o wyrażenie zgody na organizację nauki języka polskiego dla dziecka, jednak musi się liczyć z ewentualną odmową. Zgodnie z przepisami prawo do dodatkowej, bezpłatnej nauki języka polskiego przysługuje jedynie osobom podlegającym obowiązkowi szkolnemu lub obowiązkowi nauki, nie dotyczy natomiast dzieci uczęszczających do przedszkoli. Zapewnienie przyjaznych warunków pobytu w przedszkolu pomimo barier językowych jest więc zadaniem, które spoczywa na dyrektorze oraz nauczycielach.
  • Trzeba dużo mówić do dziecka po polsku, licząc, że – jak każdy maluch – błyskawicznie przyswoi sobie podstawowe zwroty i nauczy się artykułować swoje potrzeby. 
  • Personel przedszkola, który nie zna języka ojczystego dziecka, powinien jednocześnie okazywać zainteresowanie tym językiem, ucząc się na przykład kilku słów, piosenki czy wyliczanki. 
  • Zaleca się też stworzenie minisłowniczka podstawowych pojęć (obrazek plus słowo w języku polskim i w języku dziecka), którymi będą się posługiwać nauczyciel, dziecko i jego rówieśnicy w grupie. W tym celu można skorzystać ze słowników, również internetowych, lub zaprosić do współpracy kogoś, kto zna dany język obcy.
  • U niektórych dzieci występują z różnych przyczyn opóźnienie lub trudności w rozwoju mowy. Wówczas przedszkole i rodzice muszą wspólnie rozważyć, jak pomóc dziecku, na przykład prosząc o fachową pomoc z zewnątrz, tak aby zapewnić dziecku wsparcie, którego potrzebuje zarówno w domu, jak i w przedszkolu.

2. KROK

Codzienna integracja rówieśniczo-społeczna
Powszechnie uważa się, że dzieci są otwarte na nowość i odmienność, wykazują postawy naturalnie tolerancyjne – zwłaszcza wobec przedstawicieli innych grup narodowych i kolorów skóry oraz nieznanych kultur. Liczne badania pokazują jednak, że mitem jest przekonanie o naturalnej otwartości dziecka na innych ludzi i łatwości akceptowania odmienności. Przeciwnie – wydaje się, że naturalną tendencją małego dziecka jest preferowanie ludzi postrzeganych jako podobnych do siebie (wiekiem, wyglądem, kolorem skóry, ubiorem, zamożnością, znajomością języka), a odrzucanie obcych. Akceptacja „innych” jest osiągnięciem rozwojowym, wypracowanym przez dziecko przy wsparciu ważnych dla niego dorosłych2. 

Na ogół jednak kilkulatki są tolerancyjne i otwarte, ale jednocześnie mogą zadawać pytania lub dokuczać obcokrajowcowi, zwłaszcza jeśli wyróżnia go kolor skóry. Aby uprzedzić takie sytuacje, trzeba porozmawiać z dziećmi (oczywiście dotyczy to tych starszych, które będą potrafiły już to zrozumieć) na temat innych krajów i panujących tam zwyczajów, by uświadomić im, że inność nie jest wadą, lecz zaletą. Chcąc ułatwić sobie to zadanie, można wykorzystać zabawy, sięgnąć do bajek czy książek i rozmawiać, odwołując się do przykładów konkretnych bohaterów. 

Aby wspomóc integrację, warto zorganizować wspólnie z rodzicami zabawy ukazujące odmienną kulturę nowego kolegi i pokazujące naszą własną. Dzięki temu doprowadzimy do spotkania rodziców polskich dzieci z rodzicami obcokrajowca, ułatwimy im nawiązanie wzajemnych kontaktów i znajomości. Takie zajęcia edukacyjne lub artystyczne, w których biorą udział przedszkolaki, to znakomita okazja do poznawania siebie nawzajem, do odkrywania, czym się różnimy, ale przede wszystkim do zauważania podobieństw. Wspólne cele, realizowane w atmosferze zabawy, ułatwiają porozumiewanie się, dają niepowtarzalną szansę nieformalnej nauki języka polskiego.

Podobnie rzecz ma się z przystosowaniem dziecka obcokrajowca do naszych zwyczajów kulturowych tradycji świątecznych itd. Nie musimy zmieniać dla niego panujących w placówce obyczajów, należy jednak z tolerancją i szacunkiem odnosić się do jego kultury i ewentualnych związanych z tym ograniczeń, o których na pewno poinformują nas rodzice dziecka. Miłym gestem będzie uwzględnienie w kalendarzu przedszkolnym świąt obchodzonych w jego kraju czy wprowadzenie do menu potraw pochodzących z jego ojczyzny.
 

Zbliża się Wielkanoc. Nauczycielka drukuje dla wszystkich kolorowanki z zajączkami, barankami, pisankami. Dla dzieci z rodzin obcokrajowców, w których nie obchodzi się Wielkanocy, drukuje kolorowanki z innymi wzorami – samochodami, kwiatkami. Widać, że dostrzegła potrzeby uczniów, zindywidualizowała pomoce do wykonania ćwiczenia. Dzięki temu cała grupa miała możliwość stworzenia pracy plastycznej, bez konieczności uwzględniania kontekstu religijnego. Jest to przykład oferowania równego dostępu do edukacji. Przyjęcie strategii integracji zapewniło dzieciom cudzoziemskim dobre samopoczucie.


Praca nauczyciela z dziećmi pochodzącymi z różnych kultur i narodowości bywa dla niego dużym wyzwaniem. Dzieci mogą zachowywać się w sposób niezrozumiały dla opiekuna i rówieśników, ponieważ kierują się odmiennymi normami kulturowymi. Między przedszkolakami może dochodzić do konfliktów, gdyż obcokrajowcy, a...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy