Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

7 stycznia 2020

NR 108 (Styczeń 2020)

Praca w porze nocnej oraz w dniu wolnym od pracy nauczyciela

0 12

Czas pracy nauczyciela często postrzegany jest poprzez pryzmat wymiaru tygodniowego. Jest to jak najbardziej słuszne skojarzenie, jednak z uwagi na tak wąską interpretację dochodzi często do rozwiązań w rozliczaniu czasu pracy nauczycieli, które nie są dla nich korzystne, a przede wszystkim są niezgodne z prawem.

Praca w porze nocnej nauczyciela

Nauczyciel może być obowiązany do realizowania tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć wychowawczych także w porze nocnej (art. 42b Karty Nauczyciela). Należy jednak pamiętać, że nie każdy nauczyciel będzie mógł zostać zobowiązany do pracy w nocy. W obowiązujacych przepisach prawnych zostały jasno i skrupulatnie określone placówki, w których nauczyciel będzie zobowiązany do pracy
w innej porze niż dzienna. Są to: 

  • zakłady poprawcze,
  • schroniska dla nieletnich,
  • rodzinne ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne z internatami dla dzieci i młodzieży,
  • placówki opiekuńczo-wychowawcze zapewniające całodobową opiekę,
  • specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze, 
  • internaty i bursy szkolne, 
  • domy wczasów dziecięcych. 

Rodzicielstwo pracowników, a więc także nauczycieli, podlega szczególnej ochronie w stosunkach pracy. Tym samym nauczyciel wychowujący dziecko w wieku do lat czterech oraz nauczyciel samotnie wychowujący dziecko w wieku do lat 14 może być obowiązany do zapewnienia opieki wychowawczej w porze nocnej w łącznie za jego zgodą. Zgoda powinna zostać wyrażona w formie pisemnej, a sam dokument powinien znaleźć się w wyodrębnionej części dokumentacji pracowniczej dotyczącej czasu pracy. 
Mając na uwadze powyższą analizę, z całą stanowczością należy wskazać, że praca nauczyciela w porze nocnej zależy od placówki, w której jest zatrudniony, a nie od polecenia służbowego dyrektora. Wymieniony wyżej katalog placówek oświatowych, w których taka praca jest dopuszczalna, jest katalogiem zamkniętym. 
Warto odnieść tę uwagę do nieodłącznej problematyki wycieczek, wyjazdów uczniów, zielonych szkół, podczas których nauczyciele są zobowiązani do zapewnienia opieki niemal przez 24 godziny na dobę. 
Karta Nauczyciela nie przewiduje odrębnych i szczególnych rozwiązań prawnych w zakresie wynagradzania nauczycieli sprawujących opiekę nad uczniami podczas wycieczek szkolnych. Tym samym do nauczycieli sprawujących opiekę lub kierownictwo na wycieczkach stosuje się przepisy ogólne, regulujące warunki płacy i pracy nauczycieli, przewidziane w Karcie Nauczyciela. Czas pracy nauczyciela, niezależnie od zadań, wynosi do 40 godzin tygodniowo. Tym samym opieka w porze nocnej nauczyciela, który nie jest zatrudniony w placówkach 1–7, nie może zostać zlecona przez dyrektora placówki oświatowej.
W takim przypadku warto rozważyć zapewnienie opieki w trakcie wycieczek przez inne osoby, np. przez rodziców, do których powyższe ograniczenia nie będą miały zastosowania. Istnieje także możliwość zawierania na czas wycieczek dodatkowych umów cywilnoprawnych – zleceń, które regulowałyby pracę podczas wycieczki, a ich postanowienia nie doznawałyby ograniczeń wynikających z postanowień Karty Nauczyciela. 

Rozliczenie czasu pracy w porze nocnej nauczyciela 

Za każdą godzinę pracy w porze nocnej nauczycielowi przysługuje dodatkowe wynagrodzenie w wysokości 15% godzinowej stawki wynagrodzenia zasadniczego, jednak nie niższej niż ustalona na podstawie przepisów ogólnego prawa pracy, tj. nie niższa niż 20% dodatkowego wynagrodzenia od stawki obowiązującego minimalnego wynagrodzenia. 
Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, aby dyrektor placówki oświatowej, w której nauczyciele mogą zostać zobowiązani do świadczenia pracy również w porze nocnej, uregulował w sposób odmienny wysokość dodatku. Nie może być to jednak regulacja mniej korzystna od obowiązujących w tej materii przepisów prawa. 
Niezależnie od wypłaconego dodatku dyrektor przedszkola ma bezwzględny obowiązek zapewnienia:

  • dnia wolnego od pracy po zakończeniu pracy w porze nocnej trwającej co najmniej osiem godzin,
  • korzystania co najmniej raz na dwa tygodnie z dwu kolejnych nocy wolnych od pracy, przypadających w sobotę i w niedzielę lub w niedzielę i w poniedziałek,
  • równomiernego obciążenia nauczycieli pracą w porze nocnej. 

Praca w dniu wolnym od pracy nauczyciela 

W dyskursie publicznym dotyczącym problematyki czasu pracy nauczycieli również często poruszanym tematem jest czas pracy w dniu wolnym, np. w soboty, święto narodowe 11 listopada itd., ponieważ placówki oświatowe i społeczność tych placówek, w szczególności nauczyciele i uczniowie, często wpisują się w różnego rodzaju obchody lub uczestniczą w nich z uwagi na walory kulturowe, historyczne oraz wychowawcze, kształtujące postawy patriotyczne, i inne. 
Dużym problemem praktycznym jest rozliczanie czasu pracy nauczycieli, którzy wykonują swoją pracę opiekuńczą w dniu wolnym. Utarła się taka praktyka, która jest niezgodna z prawem, iż praca w dniu wolnym lub w święto wpisuje się w wymiar 40-godzinowego tygodnia czasu pracy. Jest to jak najbardziej obejście prawa, tj. art. 42c KN oraz naruszanie praw pracowniczych, co może wiązać się z poniesieniem określonej odpowiedzialności prawnej przez określone osoby. 
Naczelną zasadą czasu pracy nauczyciela jest fakt, że tydzień pracy liczy pięć dni. W szczególnych przypadkach może być skrócony do czterech dni (art. 42c ust. 1 Karty Nauczyciela). Problematyka pracy na wycieczkach w dniach wolnych, np. w weekendy, niejako została rozstrzygnięta we wcześniejszej części artykułu. Niemniej jednak nauczyciele we wszystkich typach placówek oświatowych nierzadko są zobowiązywani do pracy w inne dni niż te, które przypadają na ich tydzień pracy, oraz w święta, które są dniami ustawowo wolnymi. 
Za zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze, wykonywane w dniu wolnym od pracy, z uwagi na pięciodniowy tydzień pracy (inny dzień niż święto lub niedziela), nauczyciel otrzymuje inny dzień wolny od pracy. W szczególnie uzasadnionych przypadkach zamiast dnia wolnego nauczyciel otrzymuje odrębne wynagrodzenie.

Przykład

Nauczyciel pracuje od poniedziałku do piątku. Jego wymiar czasu pracy w ujęciu tygodniowym to 40 godzin, a pensum – 18 godzin. Nauczyciel ten został zobowiązany do pracy w sobotę – miał pomóc przy dekorowaniu sali gimnastycznej przez uczniów na szkolne jasełka, jednocześnie sprawował opiekę nad uczniami. Tym samym wykonywał pracę w dniu wolnym, więc powinien w ramach rekompensaty otrzymać inny dzień wolny. W przypadku gdy dyrektor placówki oświatowej nie może udzielić dnia wolnego, powinien wypłacić odrębne wynagrodzenie. 

Praca nauczyciela w dzień ustawowo wolny od pracy

W naszym porządku prawnym zostały ustalone niżej wymienione święta jako dni ustawowo wolne od pracy:

  • 1 stycznia – Nowy Rok, 
  • 6 stycznia – Trzech Króli, 
  • pierwszy dzień Wielkanocy (święto ruchome),
  • drugi dzień Wielkanocy (święto ruchome),
  • 1 maja – święto państwowe,
  • pierwszy dzień Zielonych Świątek, 
  • Boże Ciało, 
  • 15 sierpnia – Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, 
  • 1 listopada – Wszystkich Świętych, 
  • 11 listopada – Narodowe Święto Niepodległości, 
  • 25 grudnia – pierwszy dzień Bożego Narodzenia, 
  • 26 grudnia – drugi dzień Bożego Narodzenia. 
Tydzień I
Poniedziałek Wtorek Środa Czwartek Piątek Sobota Niedziela
lekcje 4 godz. l...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy