Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

3 września 2020

NR 113 (Wrzesień 2020)

Organizacja pracy przedszkola w czasach pandemii

48

Rok szkolny 2020/2021 będzie wyjątkowym wyzwaniem dla dyrektorów przedszkoli. Nikt nie jest w stanie dzisiaj przewidzieć, w jakich okresach zajęcia będą się odbywały stacjonarnie, a w jakich zdalnie. Jedno jest jednak pewne – sposób realizacji zadań przedszkola w nowym roku szkolnym musi być zdeterminowany stopniem zagrożenia związanego z pandemią COVID19.

Niepewność co do sposobu prowadzenia zajęć z dziećmi wymaga przygotowania planu pracy przedszkola w sposób bardzo elastyczny, z możliwością dostosowania poszczególnych działań do bieżącej sytuacji. Chodzi tutaj nie tylko o zapewnienie dobrych i skutecznych metod dydaktyczno-wychowawczych, ale też – a nawet przede wszystkim – o zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków do pracy i pobytu dzieci, gdy zajęcia będą się odbywały w przedszkolu. Zajęcia stacjonarne prowadzone były już pod koniec poprzedniego roku szkolnego, jednak frekwencja na nich nie była duża, ponieważ wielu rodziców obawiało się posłać dziecko do przedszkola. Dyrektor musi teraz przygotować się na obecność wszystkich dzieci, trudno więc będzie nauczycielom ograniczać bezpośrednie kontakty pomiędzy nimi, co będzie wyjątkowo sprzyjające dla transmisji koronawirusa SARS-CoV-2 w środowisku przedszkolnym. 
Jak zatem dyrektor ma zorganizować pracę przedszkola, żeby ograniczyć ryzyko zakażenia i nie narazić się na zarzuty zaniedbania swoich obowiązków, określonych w art. 68 ust. 1. pkt 6 ustawy Prawo oświatowe czy wynikających z art. 7 ust. 2 pkt 6 ustawy Karta Nauczyciela? Wystarczy, że organizację pracy przedszkola oprze na 10 podstawowych zasadach, a do ich przestrzegania zobowiąże wszystkich nauczycieli, pracowników niepedagogicznych, dzieci i rodziców.

POLECAMY

Zasada nr 1 – przestrzeganie ustalonych procedur

To zasada nadrzędna. Procedury same w sobie są zbiorem zasad, dlatego tak ważne jest, żeby przygotowując przedszkole do nowego otwarcia, uaktualnić lub uzupełnić istniejące już reguły. Nie jest tajemnicą, że nauczyciele niechętnie tworzą dokumentację, zwłaszcza jeżeli nie jest ona związana bezpośrednio z ich pracą dydaktyczno-wychowawczą. Nikt zresztą nie lubi nadmiernej biurokracji. Ważne jednak, aby dyrektor uświadomił pracownikom zalety wdrożenia procedur właściwego postępowania i w jak największym stopniu angażował do ich opracowania nauczycieli. Tylko wtedy będą oni w pełni czuli się zobowiązani do ich przestrzegania. Jeżeli w przedszkolu opracowane zostaną odpowiednie procedury i – co bardzo ważne – wszyscy będą je znali i stosowali, znacząco pomoże to w opanowaniu każdej sytuacji kryzysowej. Brak procedur oznacza najczęściej chaos i brak decyzyjności, co może spowodować większe szkody. Dobrze opracowane procedury regulują uprawnienia wszystkich pracowników. Działania są wówczas skoordynowane, a podział ról czytelny.
Dyrektor powinien powołać zespół, którego zadaniem będzie opracowanie i wdrożenie procedur zapobiegających zakażeniom, a także prowadzenie kontroli wewnętrznej w zakresie ich stosowania. Warto pamiętać, że dobrze opracowana procedura powinna być poprzedzona oceną ryzyka. Pozwoli to na bardziej skuteczne rozpoznanie i w efekcie wyeliminowanie zagrożeń. 
Przy opracowaniu procedur, należy uwzględnić wytyczne Ministra Zdrowia, Głównego Inspektora Sanitarnego i Ministra Edukacji Narodowej oraz dostosować je do obowiązujących przepisów prawa. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na właściwą ochronę danych osobowych, ponieważ w przypadku danych na temat zdrowia mamy do czynienia ze szczególną kategorią informacji, a ich niewłaściwe przetwarzanie może doprowadzić do odpowiedzialności nie tylko administracyjnej, lecz także dyscyplinarnej i karnej. Tożsamość dziecka czy pracownika przedszkola, który ulegnie zakażeniu, nie może być ujawniona. Warto więc, aby w procedurach znalazło się także zobowiązanie wszystkich pracowników do zachowania poufności w tej materii, zgodnie z art. 30a ust. 2 ustawy Prawo oświatowe.
W szczególności w procedurach powinny zostać określone zasady: 

  • postępowania w przypadku wystąpienia podejrzenia zakażenia koronawirusem,
  • organizacji zajęć z dziećmi z uwzględnieniem różnych godzin rozpoczynania zajęć przez poszczególne grupy,
  • przyprowadzania i odbierania dzieci z przedszkola,
  • zachowania dzieci podczas zajęć i pobytu w przedszkolu,
  • spożywania posiłków.

Zasada nr 2 – zwiększanie świadomości pracowników

Wydawałoby się, że na temat koronawirusa SARS-CoV-2 wiemy już niemal wszystko. Niestety, można też odnieść wrażenie, że im ta wiedza jest większa, tym mniejszy staje się strach przed zakażeniem. Społeczeństwo w coraz większym stopniu lekceważy zasady zachowania bezpieczeństwa w bezpośrednich kontaktach. Jednak to, co uchodzi w przestrzeni publicznej, nie może być akceptowane w przedszkolu. Zlekceważenie zagrożenia przez dyrektora i nauczycieli łatwo może doprowadzić do nieszczęścia. W przypadku pojawienia się koronawirusa w przedszkolu problemem będzie nie tylko zamknięcie placówki, ale także kwestia odpowiedzialności za zaistniałą sytuację. Odpowiedzialności przede wszystkim dyrektora, bo to on w pierwszej kolejności będzie rozliczany z podjętych zabezpieczeń, w tym z wypracowanych procedur. 
Samo wypracowanie procedur nie wystarczy, żeby spełniały one swoją rolę. Trzeba wpoić pracownikom, że przestrzeganie reguł musi być w przedszkolu obowiązującym wszystkich standardem. Niezbędne będzie zatem przeprowadzenie szkoleń utrwalających właściwe wzorce zachowania oraz zwiększających świadomość pracowników w zakresie odpowiedzialności prawnej za swoje działania i zaniechania, które mogą prowadzić do narażania innych na niebezpieczeństwo utraty zdrowia lub życia.
Pracownicy muszą wiedzieć, że zgodnie z art. 211 Kodeksu pracy przestrzeganie przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy jest ich podstawowym obowiązkiem. W szczególności pracownik jest obowiązany znać te przepisy i zasady, wykonywać pracę w sposób zgodny z nimi oraz stosować się do wydawanych w tym zakresie poleceń i wskazówek przełożonych. Za nieprzestrzeganie zasad i poleceń pracodawcy, pracownik może zostać ukarany karą porządkową upomnienia, nagany lub grzywny. Nauczyciel dodatkowo może być pociągnięty do odpowiedzialności dyscyplinarnej, zwłaszcza gdy z jego winy naruszone zostaną prawa i dobro dziecka.

Zasada nr 3 – wpajanie dzieciom dobrych nawyków

Lekarze informują, że od czasu stosowania obostrzeń związanych z pandemią koronawirusa SARS-CoV-2 nastąpił wyraźny spadek występowania wirusowych i bakteryjnych chorób układu pokarmowego u dzieci. Jest to niewątpliwie związane z ponadstandardowym obecnie przestrzeganiem zasad higieny. Pokazuje to jednocześnie, jak skutecznie stosowanie się do obostrzeń, w tym częste mycie rąk, może ograniczyć ryzyko zakażenia. W związku z tym nadrzędne znaczenie będzie miało wykształcenie u dzieci dobrych nawyków w kontaktach z innymi dziećmi i nauczycielami. Warto konsekwentnie zwracać uwagę na zachowania uznane w dobie pandemii za niewłaściwe, takie jak podawanie sobie ręki albo wymienianie się między sobą różnymi przedmiotami, w tym zabawkami. Należy ograniczyć aktywności sprzyjające bliskim kontaktom pomiędzy dziećmi. Maluchy nie powinny zabierać do przedszkola niepotrzebnych przedmiotów czy zabawek. 
Należy też wyjaśnić dzieciom, jakie zasady bezpieczeństwa obecnie obowiązują w placówce i dlaczego zostały wprowadzone, oraz wciąż przypominać o częstym myciu rąk, zasadach ochrony podczas kichania i kaszlu, zachowaniu bezpiecznej odległości, a jeśli to konieczne – zakrywaniu ust i nosa maseczką oraz unikaniu dotykania oczu, nosa i ust. 
Rodzicom dzieci trzeba bezwzględnie wpoić zasadę, że do przedszkola może uczęszczać wyłącznie dziecko zdrowe, bez objawów chorobowych sugerujących chorobę zakaźną. Do przedszkola nie można przyprowadzać dziecka także wtedy, gdy w domu przebywa osoba na kwarantannie lub poddana izolacji.

Zasada nr 4 – odizolowanie osób chorych lub mających kontakt z chorymi

Wytyczne Głównego Inspektora Sanitarnego nakazują dyrektorowi przedszkola odizolowanie dzieci z objawami koronawirusa SARS-CoV-2. Pewną trudność stanowi tutaj postawienie trafnej diagnozy, ale nie doszukiwałbym się tutaj ryzyka w przypadku podjęcia działania na wyrost, ponieważ ostrożność w czasach pandemii jest wskazana. Wątpliwe są jednak praktyki powszechnego mierzenia temperatury ciała dzieci przy wejściu do przedszkola. Po pierwsze, trudno ustalić granicę temperatury, która mogłaby wykluczyć dzieci z zajęć. Po drugie, nawet gdy termometr będzie wskazywał wyższą wartość pomiaru, nie musi to być objaw choroby, bo wskazania temperatury u zupełnie zdrowego człowieka w pewnych okolicznościach i porach dnia mogą być różne, czasem znacznie odbiegające od normy. Warto zaznaczyć, że Główny Inspektor Sanitarny w swoich wytycznych nie zaleca masowego mierzenia temperatury w przedszkolach. Wspomina jedynie o konieczności uzyskania zgody rodziców na pomiar temperatury ciała dziecka, jeżeli zaistnieje taka konieczność, w przypadku wystąpienia niepokojących objawów chorobowych.
Trzeba też pamiętać, że objawy alergii czy innych niezakaźnych chorób mogą być podobne do objawów koronawirusa SARS-CoV-2, warto więc zadbać o odpowiednią informację na ten temat od rodziców, żeby nie doprowadzić do niepotrzebnych nieporozumień. Informację taką najlepiej otrzymać na piśmie. Jeżeli dziecko z alergią zachoruje na koronawirusa, nie będzie wówczas podstaw do zarzucenia dyrektorowi, że tolerował obecność w przedszkolu dziecka z objawami charakterystycznymi także dla alergii.
Jak już wspomniano, informacje na temat zdrowia są danymi szczególnie chronionymi, jednak na pozyskiwanie takich danych zezwala dyrektorowi przedszkola art. 155 ustawy Prawo oświatowe, który stanowi, że w celu zapewnienia dziecku podczas pobytu w publicznym przedszkolu odpowiedniej opieki, odżywiania oraz metod opiekuńczo-wychowawczych rodzic dziecka przekazuje dyrektorowi przedszkola uznane przez niego za istotne dane o stanie zdrowia, stosowanej diecie i rozwoju psychofizycznym dziecka. Można przy tym założyć, że nieprzekazanie przez rodziców danych na temat alergii, przy występowaniu jej objawów, które są podobne do objawów występujących przy zachorowaniu na COVID-19, uprawnia dyrektora do niewpuszczenia dziecka do przedszkola.
W przedszkolu powinno być wyznaczone i przygotowane pomieszczenie lub wydzielony obszar, gdzie będzie można odizolować osobę w przypadku zdiagnozowania objawów chorobowych. Miejsce to należy wyposażyć w środki ochrony i płyn dezynfekujący.

Zasada nr 5 – zapewnienie pracownikom środków ochrony indywidualnej

Zgodnie z art. 210 Kodeksu pracy, gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika albo gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom, pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego. Jeżeli powstrzymanie się od wykonywania pracy nie usuwa zagrożenia, o którym mowa, pracownik ma prawo oddalić się z miejsca zagrożenia, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego. Jednocześnie pracownik nie może ponosić jakichkolwiek niekorzystnych dla niego konsekwencji z powodu powstrzymania się od pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia w wymienionych wyżej przypadkach, a za czas powstrzymania się od wykonywania pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia zachowuje prawo do wynagrodzenia. 
W interesie dyrektora przedszkola jest więc zapewnienie takich warunków pracy, które nie stwarzają bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia lub życia pracownika. Przed rozpoczęciem nowego roku szkolnego każdy dyrektor powinien więc zabezpieczyć odpowiednią ilość środków dezynfekujących, higieny osobistej oraz maseczek, przyłbic i rękawic ochronnych. W przypadku przedłużającej się pandemii środki te należy na bieżąco uzupełniać. Zapewnienie wszystkim pracownikom przedszkola maseczek, które często są produktami jednorazowymi, może być kłopotliwe dla dyrektora, więc dobrze by było, gdyby nauczyciele i pracownicy niepedagogiczni w miarę możliwości posiadali własne maseczki, tym bardziej że obowiązek ich noszenia w wielu miejscach poza przedszkolem pozostaje aktualny. Dyrektor musi być jednak przygotowany na zabezpieczenie odpowiedniej liczby maseczek dla pracowników, którzy się po nie zgłoszą.

Zasada nr 6 – ograniczenie wstępu do przedszkola dla osób postronnych

Należy ograniczyć do minimum wstęp do przedszkola dla osób spoza grona dzieci i pracowników. Dostawcy, kurierzy, pracownicy poczty i inni usługodawcy powinni wchodzić do przedszkola w maseczkach ochronnych, po zdezynfekowaniu rąk przy wejściu. Większość przedszkoli jest obecnie wyposażona w bezdotykowe dystrybutory płynu dezynfekującego, więc nie powinno być problemu z wyegzekwowaniem tego obowiązku. Pozostali interesanci, w tym rodzice, powinni być wpuszczani do przedszkola tylko w sytuacjach wyjątkowych, w celu załatwienia spraw wyłącznie niezbędnych. Należy przy tym pamiętać, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii dopuszczalna liczba osób przebywających w tym samym czasie w jednym pomieszczeniu nie może być większa niż jedna osoba na jedno stanowisko obsługi, z wyłączeniem osób realizujących zadania w zakresie obsługi interesantów.
Zebrania z rodzicami powinny być organizowane z zachowaniem wszelkich obostrzeń, a uczestników należy poinformować wcześniej o zasadach udziału. Należy zobowiązać rodziców do zakrywania ust i nosa. Dobrze byłoby zorganizować zebrania w salach, w których możliwe jest zachowanie bezpiecznego dystansu pomiędzy rodzicami. Jeżeli nie jest to wykonalne, należałoby się zastanowić nad organizacją zebrania z podziałem na grupy rodziców. Oczywiście po zakończeniu każdego zebrania sale powinny być zdezynfekowane. Przed każdą salą trzeba ustawić płyn do dezynfekcji rąk.
Warto wyraźnie przekazać rodzicom, że dzieci powinny być przyprowadzane do przedszkola i odbierane z niego wyłącznie przez osoby zdrowe. W przypadku odbywania przez dziecko okresu adaptacyjnego w przedszkolu rodzic, za zgodą dyrektora, może przebywać na terenie przedszkola z zachowaniem wszelkich środków ostrożności (m.in. osłona ust i nosa, rękawiczki jednorazowe lub dezynfekcja rąk, zachowanie dystansu społecznego wynoszącego co najmniej 2 m).

Zasada nr 7 – dobra współpraca i kontakty z rodzicami

Fundamentem do budowania dobrze funkcjonującego przedszkola są harmonijne relacje pomiędzy nauczycielami a rodzicami dzieci. Tylko wtedy rodzice będą chętnie angażowali się w życie przedszkola i współpracowali z nauczycielami na rzecz jego rozwoju. Dobra współpraca z opiekunami pomaga w przezwyciężeniu największych nawet trudności, dlatego dyrektor powinien angażować rodziców w bieżące działania związane z z...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy