Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor a finanse

12 czerwca 2018

NR 92 (Maj 2018)

Opłaty pobierane przez publiczne przedszkola

0 333

Zmiana stanu prawnego wywołuje liczne wątpliwości w zakresie zasad pobierania opłat za wyżywienie i dodatkowe zajęcia po godzinach realizacji podstawy programowej wychowania przedszkolnego. Pod znakiem zapytania stoi zawieranie umów z rodzicami. Jak to zrobić zgodnie z prawem?

Od 1 stycznia 2018 r. obowiązują przepisy art. 52 ust. 1 oraz ust. 12 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych. Na ich podstawie rada gminy (miasta) ustala wysokość opłat za korzystanie z wychowania przedszkolnego w zakresie zajęć ponad godziny nieodpłatnej realizacji podstawy programowej uczniów objętych wychowaniem przedszkolnym do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą sześć lat, w prowadzonym przez gminę (miasto) przedszkolu i oddziale przedszkolnym w publicznej szkole podstawowej oraz w publicznej innej formie wychowania przedszkolnego. Wysokość opłat za korzystanie z wyżywienia w publicznych placówkach wychowania przedszkolnego ustala dyrektor w porozumieniu z organem prowadzącym placówkę. Dodatkowo – zgodnie z obowiązującym również od 1 stycznia 2018 r. wyraźnym brzmieniem art. 52 ust. 15 UoFZO – opłaty za korzystanie z wychowania przedszkolnego w publicznych placówkach wychowania przedszkolnego prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz opłaty za korzystanie z wyżywienia w takich placówkach stanowią niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, o których mowa w art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Co najczęściej stanowi problem?

Kwestie sporne

Wcześniej w literaturze i orzecznictwie były prezentowane niejednolite poglądy co do charakteru takich opłat, które przed zmianą przepisów były pobierane na podstawie art. 14 ust. 5 oraz art. 67 a ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2017 r., poz. 2198 – dalej UoSO), które obecnie powielają przepisy art. 52 ust. 1 oraz ust. 12 UoFZO. Według jednego stanowiska miały one charakter cywilnoprawny, czyli podstawę ich świadczeń stanowiła umowa zawarta z rodzicem, choć cena za usługi świadczone przez przedszkole nie mogła być dowolnie ustalana (m.in. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 8 grudnia 2010 r., IV SA/Wr 611/10, //orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z drugim poglądem opłaty te miały publicznoprawny charakter i nawet jeśli zostały zawarte umowy cywilnoprawne, nie miały one większego znaczenia z uwagi na dominację regulacji publicznoprawnych (wyrok WSA w Opolu z dnia 10 stycznia 2018 r., I SA/Op 424/17; wyrok NSA z dnia 6 listopada 2014 r., I FSK 1644/13). Również w literaturze podawano w wątpliwość zawieranie umów cywilnoprawnych, skoro – dla przykładu – wysokość opłat za dodatkowe zajęcia określał akt prawa miejscowego (M. Pilich, Ustawa o systemie oświaty. Komentarz, LEX 2015).

Tylko całkowite lub częściowe zwolnienie z opłat za korzystanie z wychowania przedszkolnego lub za wyżywienie następuje w drodze decyzji administracyjnej wójta (burmistrza, prezydenta miasta) albo upoważnionego przez niego dyrektora przedszkola (szkoły podstawowej).

Wtedy obowiązywały również:

  • art. 5 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 9 pkt 3 UoFP, stanowiącym, że dochodami publicznymi są daniny publiczne, do których zalicza się m.in. opłaty, których obowiązek ponoszenia na rzecz jednostek sektora finansów publicznych (w tym samorządowych jednostek oświatowych, działających w formie jednostek budżetowych) wynika z odrębnych ustaw;
  • art. 60 pkt 7 UoFP, zgodnie z którym środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności dochody budżetu jednostki samorządu terytorialnego, pobierane przez samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw.

Sposób ustalania wysokości opłat i ich ponoszenia

Odnośnie do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym obowiązuje ogólna zasada, że są one naliczane w drodze decyzji administracyjnej (art. 61 ust. 1 w zw. z art. 60 UoFP). Wysokość opłat związanych z wychowaniem przedszkolnym wynika bezpośrednio z przepisów generalnych: aktu prawa miejscowego, czyli uchwały organu prowadzącego przedszkole określającej stawkę godzinową za dodatkowe zajęcia oraz ustalenia dyrektora publicznego przedszkola w porozumieniu z organem prowadzącym co do ceny za posiłki, uwzględniającej tzw. wsad do kotła. Nie ma więc potrzeby naliczania tych opłat w drodze decyzji administracyjnej organu prowadzącego albo dyrektora przedszkola, tym bardziej że ustawa UoFZO nie nakazuje stosowania takiego trybu. Stanowisko to potwierdza również MEN (//men.gov.pl/ministerstwo/informacje/oplaty-za-publiczne-przedszkola-a-umowy-cywilnoprawne-wyjasnienia-men.html), wskazując, że tylko całkowite lub częściowe zwolnienie z opłat za korzystanie z wychowania przedszkolnego lub za wyżywienie następuje w drodze decyzji administracyjnej wójta (burmistrza, prezydenta miasta) albo upoważnionego przez niego dyrektora przedszkola (szkoły podstawowej), wydanej odpowiednio na podstawie art. 52 ust. 9 UoFZO lub art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 59).

Omawiane opłaty nie mają charakteru stałego i nie wynikają z faktu uczęszczania dziecka do publicznego przedszkola. Po zmianie przepisów pozostał aktualny utrwalony w orzecznictwie pogląd o zasadzie ekwiwalentności, wyrażany na tle regulacji UoSO, że rodzice płacą za dodatkowe zajęcia lub wyżywienie rzeczywiście wykorzystane przez ich dzieci (wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 czerwca 2013 r., III SA/Kr 1217/11, //orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 lipca 2009 r., II SA/Go 290/09, //orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok NSA z dnia 16 marca 2010 r., OSK 1646/09, OwSS 2010/4/67–74; wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2010 r., I OSK 1477/09, //orzeczenia.nsa.gov.pl).

W odniesieniu do dodatkowych zajęć opłaty mogą być pobierane jedynie za każdą pełną, a nie tylko rozpoczętą godzinę. Stanowisko takie na gruncie zasady ekwiwalentności zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2013 r., IV SA/Po 1167/12, //orzeczenia.nsa.gov.pl), podkreślając, że takie opłaty, ustalane według stawki godzinowej, nie mogą być naliczane poza rzeczywistym czasem korzystania przez dziecko z danego świadczenia. W związku z tym gmina nie jest uprawniona do uchwalenia zasady opłacania rozpoczętych, a niezakończonych przez dziecko godzin zajęć dodatkowych.

Przedszkole nie jest uprawnione do pobierania od rodziców opłat za wyżywienie lub dodatkowe zajęcia, z których dziecko nie skorzystało, np. z powodu nieobecności w placówce lub w czasie przerwy w działalności przedszkola, zarówno planowanej, jak i wynikłej z przyczyn niezależnych od organu prowadzącego 

(np. w związku z awariami lub przerwami w dostawie mediów). Opłaty pobrane z góry muszą w takich sytuacjach zostać zwrócone, a takie rozliczenie nie może być wyłączone w uchwale organu prowadzącego przedszkole przez dyrektora lub statut przedszkola ani w ewentualnej umowie.

Według MEN obowiązek ponoszenia op...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy