Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor we współpracy

7 lutego 2020

NR 109 (Luty 2020)

Obserwacja zajęć przez dyrektora

213
Zdaniem nauczycieli sytuacja ta nie należy do przyjemnych. Poza tym, że nie lubią być oceniani, a wizyta dyrektora wzbudza w nich sporo wątpliwości, którymi dzielą się między sobą w sieci lub proszą o wyjaśnienie ekspertów z portali pedagogicznych. Co warto wiedzieć i jak obserwować w dobrej atmosferze?

Jako redaktor portalu Pedagogia.pl często dostaję pytania typu: Czy dyrektor może wejść na zajęcia bez uprzedzenia, czy po wcześniejszym umówieniu się (w jaki sposób)? Czy dyrektor może przyjść do mnie na obserwację kilka razy w ciągu roku szkolnego, a do innych nauczycieli tylko raz albo w ogóle? Czy dyrektor może przyjść na obserwację trwającą 10–20 minut, czy powinien być na całych zajęciach? Czy dyrektor może wysłać na obserwację zajęć kogoś innego? Proszę o podstawę prawną. Czy dyrektor powinien omówić ze mną zajęcia, które obserwował? 
Jak taka rozmowa powinna wyglądać? 
Z treści tych nauczycielskich pytań wyłania się obraz przedszkolnej/szkolnej rzeczywistości, pokazujący, że:

POLECAMY

  • znajomość przepisów prawa oświatowego (przynajmniej w kwestii wewnętrznego nadzoru pedagogicznego) oraz świadomość uprawnień dyrektora przedszkola/szkoły/placówki nie jest mocną stroną nauczycieli,
  • brak jest właściwych relacji między dyrektorem a gronem pedagogicznym,
  • rada pedagogiczna bezrefleksyjnie przyjmuje we wrześniu przygotowany przez dyrektora plan nadzoru pedagogicznego, w którym ujęte są także obserwacje zajęć,
  • rada pedagogiczna nie zna/nie pamięta procedury prowadzenia obserwacji zajęć.

Poinformuj swoich nauczycieli

Zadaniem dyrektora jest zadbać o to, aby nauczyciele znali zasady obserwacji zajęć. Dyrektor powinien stale tę wiedzę wśród swojej kadry aktualizować, przypominać i utrwalać. Rzecz jasna zgodnie z obowiązującymi przepisami, jakimi są obecnie:

Artykuł 60 ust. 7 ustawy Prawo oświatowe: 

  • Dyrektor szkoły lub placówki oraz inni nauczyciele zajmujący stanowiska kierownicze, z zastrzeżeniem art. 62 ust. 2, sprawują nadzór pedagogiczny w stosunku do nauczycieli zatrudnionych w szkołach i placówkach, (…) – ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe – Dz. U. z 2019 r., poz. 1148.

Rozporządzenie MEN z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1658 oraz z 2019 r., poz. 1627):

  • § 3 ust. 1 i 4: 
    1. Nadzór pedagogiczny jest realizowany przez wykonywanie zadań i czynności określonych w art. 55 ustawy, w trybie działań planowych lub doraźnych.
    4. Działania planowe i doraźne prowadzone przez dyrektorów szkół i placówek wynikają z potrzeb placówki.
  • § 22 ust. 1–3: 
    1. Dyrektor przedszkola we współpracy z innymi nauczycielami zajmującymi stanowiska kierownicze, w ramach sprawowanego nadzoru pedagogicznego: 
    1) przeprowadza ewaluację wewnętrzną i wykorzystuje jej wyniki do doskonalenia jakości pracy placówki,
    2) kontroluje przestrzeganie przez nauczycieli przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej przedszkola,
    3) wspomaga nauczycieli w realizacji ich zadań, w szczególności przez: diagnozę pracy szkoły lub placówki, planowanie działań rozwojowych, w tym motywowanie nauczycieli do doskonalenia zawodowego, prowadzenie działań rozwojowych, w tym organizowanie szkoleń i narad, monitoruje pracę przedszkola.
    2. Ewaluację wewnętrzną przeprowadza się w odniesieniu do zagadnień uznanych w placówce za istotne w jej działalności. 
    3. W celu realizacji zadań, o których mowa w ust. 1, dyrektor przedszkola we współpracy z nauczycielami, o których mowa w ust. 1, w szczególności: analizuje dokumentację przebiegu nauczania, obserwuje prowadzone przez nauczycieli zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze oraz inne zajęcia i czynności wynikające z działalności statutowej placówki.
  • § 23 ust. 1–3: 
    1. Dyrektor przedszkola opracowuje na każdy rok szkolny plan nadzoru pedagogicznego, który przedstawia na zebraniu rady pedagogicznej, a w przypadku placówki, w której nie tworzy się rady pedagogicznej – na zebraniu z udziałem nauczycieli i osób niebędących nauczycielami, które realizują zadania statutowe przedszkola, w terminie do dnia 15 września roku szkolnego, którego dotyczy plan. 
    2. Plan nadzoru pedagogicznego jest opracowywany z uwzględnieniem wniosków z nadzoru pedagogicznego sprawowanego w przedszkolu w poprzednim roku szkolnym oraz podstawowych kierunków realizacji polityki oświatowej państwa.
    3. Plan nadzoru pedagogicznego zawiera w szczególności: przedmiot ewaluacji wewnętrznej oraz termin jej przeprowadzenia, tematykę i terminy kontroli przestrzegania przez nauczycieli przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły/placówki, zakres wspomagania nauczycieli w realizacji ich zadań, plan obserwacji oraz zakres monitorowania.

Procedura prowadzenia obserwacji zajęć

Sposób prowadzenia obserwacji zajęć określa dyrektor przedszkola. Samodzielnie lub we współpracy z radą pedagogiczną może wypracować odpowiednią procedurę dostosowaną do potrzeb swojego przedszkola, określającą ogólne zasady prowadzenia obserwacji oraz ich szczegółową organizację. Rzecz jasna, musi potem zapoznać z nią wszystkich swoich nauczycieli. Oto elementy, które powinny znaleźć się w takiej procedurze:

  • cel, jakiemu dana procedura ma służyć,
  • zakres obowiązywania (jakie zajęcia są obserwowane),
  • osoby odpowiedzialne za realizację określonego w procedurze celu (kto prowadzi obserwacje),
  • podstawy prawne i dokumenty, które posłużyły do opracowania procedury,
  • definicje pojęć stosowanych w procedurze, co do których mogą wystąpić problemy z interpretacją (obserwacja diagnozujaca, obserwacja doradczo-doskonaląca, czyli wspomagająca, obserwacja oceniajaca oraz obserwacja kontrolna), które z obserwacji dyrektor zapowiada, a które prowadzone są bez zapowiedzi,
  • sposób realizacji – podejmowane działania (jakie metody i narzędzia stosuje się w czasie obserwacji),
  • załączniki, czyli wzory formularzy, druków, na których są dokonywane zapisy będące wynikiem realizacji procedury (w jaki sposób będzie dokumentowana obserwacja).

Procedura obowiązująca w placówce może także obligować dyrektora, w przypadku obserwacji zapowiadanych, do szczegółowego zapoznania się z dokumentacją prowadzoną przez nauczyciela i warsztatem jego pracy. Powinna także zawierać zapis pozwalający dyrektorowi osobiście rozstrzygać we wszystkich sprawach nieuregulowanych w procedurze oraz kończyć się informacją, od kiedy obowiązuje ona w placówce.
Procedura tworzona jest nie tylko dla dyrektora i jego zastępcy, którzy są zobowiązani do obserwowania zajęć, ale również dla samych nauczycieli. Dlatego – poza podpisem dyrektora – powinny pod nią znaleźć się podpisy wszystkich nauczycieli, potwierdzające, że się z nią zapoznali.

Ważne

  • Poza obserwacją planowaną, zapowiedzianą przez dyrektora w planie nadzoru pedagogicznego, może też być prowadzona obserwacja doraźna, bez wcześniejszego uprzedzenia. 
  • Dyrektor ma prawo w razie potrzeby zmienić liczbę i terminy obserwacji planowanych oraz ich tematykę, czyli te aspekty, na które będzie zwracał szczególną uwagę.
  • Obserwacja może dać obraz pełnej rzeczywistości lub jej fragment. Dlatego dyrektor może przyjąć, że obserwacja może być realizowana na zajęciach prowadzonych przez tego samego nauczyciela, obejmować fragment zajęć (5, 10, 15 minut), całe zajęcia lub grupę zajęć, albo – w przypadku przedszkola – cały dzień w jednym oddziale.

Obserwując, dyrektor szuka odpowiedzi

Obserwacja zajęć powadzona przez dyrektora przedszkola nie może być sztuką dla sztuki. Ma dać odpowiedź na nurtujące dyrektora pytania, które w zależności od diagnozowanego zakresu mogą być naprawdę różne, np.: Jakie techniki i postawy zastosował nauczyciel, by przyciągnąć uwagę dzieci? Jak podtrzymywał zainteresowanie tematyką zajęć? Jak rozwiązywał problem słabnącej motywacji? Jaką rolę odegrały w czasie zajęć informacje zwrotne? Czy cele zajęć były jasne, przydatne i właściwe? Czy realizowane treści programu wychowania przedszkolnego odpowiadają osiągnięciom dzieci na koniec danego etapu edukacji? Czy treści dobrane do osiągnięcia celu realizowane są w toku aktywnego wykonywania zadań przez dziecko (poziom wykonania zadań, stopień sprawdzenia przez nauczyciela poziomu 
osiągnięć)?
Wszystko zależy od tego, czy obserwacja prowadzona przez dyrektora ma dać obraz pełnej rzeczywistości, czy tylko jej fragmentu, czy dotyczyć ma np. wszystkich form zajęć realizowanych przez nauczyciela, czy jedynie pracy grupowej dzieci. 
W tym miejscu warto przypomnieć, że w praktyce najczęściej stosowana jest:

  • obserwacja zogniskowana, zwana też selektywną, skoncentrowana na jednym lub kilku zagadnieniach typu:
    • wykorzystanie czasu podczas zajęć,
    • wzory interakcji,
    • techniki aktywizacji dzieci,
    • techniki organizacji pracy w grupie,
    • sposób udzielania dzieciom instrukcji i wyjaśnień,
    • sposoby poprawiania błędów, feedback nauczyciela,
    • ocenianie osiągnięć dziecka,
    • strategie utrzymania dyscypliny w grupie,
    • strategie działania w obliczu pojawiających się problemów itd.;
  • obserwacja standaryzowana, skategoryzowana – przed jej rozpoczęciem należy przygotować listę/zestaw kategorii zachowań się nauczyciela i uczniów, które są interesujące ze względu na badany problem/zakres i które planujemy obserwować (scheduła obserwacyjna).

Obserwacja zajęć stawia przed dyrektorem wymagania

Wchodząc na zajęcia prowadzone przez nauczyciela, trzeba...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy