Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

11 kwietnia 2018

NR 90 (Marzec 2018)

Nowa formuła nauczycielskiego urlopu zdrowotnego w 2018 r.

0 428

Od początku bieżącego roku kalendarzowego sukcesywnie wprowadzane są zmiany przepisów prawnych dotyczących nie tylko zasad funkcjonowania systemu oświaty jako całości, ale również zasad funkcjonowania w tymże systemie faktycznych realizatorów wszelkich zadań i działań oświatowo-wychowawczych, czyli samych nauczycieli.

Nauczyciele, jako jedyna grupa zawodowa, z uwagi na specyfikę wykonywanego zawodu (bardzo stresogenne warunki pracy), mają możliwość skorzystania z płatnej przerwy w pracy zawodowej określanej jako urlop dla poratowania zdrowia. 

Geneza zmian

Z praktycznego punktu widzenia urlop taki stanowi prawo nauczyciela do powstrzymania się od pracy zawodowej w celu podjęcia odpowiedniego leczenia. Nauczyciele bardzo sobie cenią taką możliwość ratowania własnego stanu zdrowia bez utraty uprawnień zawodowych, gdyż urlop ten pozwala utrzymać się na bardzo trudnym rynku pracy nawet wówczas, gdy ich stan zdrowia się pogarsza. Osoby niebędące nauczycielami krytykują tego typu uprawnienie pedagogów. Zmiany w obowiązujących rozwiązaniach prawnych postulowali zwłaszcza samorządowcy, którzy pokrywają zarówno koszty wynagradzania nauczycieli korzystających z prawa do takiego urlopu, jak i osób, które ich zastępowały – roczny koszt wynosił ok. 700 mln zł (inne źródła podają kwotę 500 mln zł). Wysiłki samorządowców doprowadziły do zmian obowiązujących zasad: z dniem 1 stycznia 2018 r. weszła w życie ustawa o finansowaniu zadań oświatowych, która w praktyce wprowadza od dawna planowane zmiany związane z przyznawaniem nauczycielom urlopu dla poratowania zdrowia. Reforma urlopów w swoich założeniach jest na tyle rewolucyjna, że wywołała ogromne poruszenie w środowisku nauczycielskim, którego zmiany te bezpośrednio dotyczą. Jednak zdaniem przedstawicieli samorządów zmiany dotyczące nauczycielskich urlopów na poratowanie zdrowia idą w dobrym kierunku. Również według resortu edukacji pedagodzy często nadużywali swoich uprawnień w tym zakresie. Wynika to z faktu, że dotychczasowe przepisy nie określają charakteru leczenia mającego wpływ na choroby zawodowe, dlatego obejmuje ono także leczenie schorzeń niemających związku z wykonywaną pracą. Powodowało to sytuację, w której z takiego urlopu można było korzystać niezależnie od rodzaju zdiagnozowanego schorzenia – urlop był udzielany po prostu w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia. Ministerstwo szacuje, że obecnie na urlopie dla poratowania zdrowia przebywa ok. 12 tysięcy nauczycieli. O tym, czy dane schorzenie kwalifikuje się do udzielenia urlopu zdrowotnego, mógł wcześniej zadecydować lekarz podstawowej opieki medycznej (tzw. lekarz pierwszego kontaktu), który zajmował się nauczycielem i znał jego historię zdrowotną. 

Z dniem 1 stycznia 2018 r. weszła w życie ustawa  o finansowaniu zadań oświatowych, która w praktyce wprowadza  od dawna planowane zmiany związane z przyznawaniem urlopu  dla poratowania zdrowia nauczycielom. 

Różnego rodzaju nadużycia w korzystaniu z tych urlopów należy bezwzględnie eliminować, a dyrektor szkoły lub przedszkola ma potrzebne do tego narzędzia. Po zmianach prawa nie każde schorzenie będzie uprawniało nauczyciela do urlopu zdrowotnego. Od 2018 r. uzyskanie (przyznanie) urlopu dla poratowania zdrowia będzie znacznie trudniejsze. Otrzyma go nauczyciel jedynie na walkę z chorobą zagrażającą wystąpieniem choroby zawodowej lub ze schorzeniem, w którego powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób jej wykonywania mogą odgrywać istotną rolę. Należy jednak zaznaczyć, że zastosowane przepisy przejściowe przewidują możliwość uzyskania urlopu dla poratowania zdrowia na dotychczasowych zasadach pod warunkiem uzyskania orzeczenia o potrzebie jego udzielenia przed dniem 1 stycznia 2018 r. 

Zmiany w praktyce

Regulacje wprowadzone na mocy art. 76 pkt 34 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych1 dokonały istotnych zmian w zapisach art. 73 Karty Nauczyciela2. Najważniejszą zmianą dotyczącą procedury przyznawania urlopów dla poratowania zdrowia jest to, że orzeczenie o potrzebie skorzystania z urlopu obecnie może wydawać jedynie lekarz, który jest uprawniony do wykonywania badań zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 229 § 8 Kodeksu pracy3, wykonujący działalność w jednostce służby medycyny pracy, z którą przedszkole zawarło umowę, o której mowa w art. 12 ustawy o służbie medycyny pracy4, czyli lekarz medycyny pracy. Utrzymany jednak został art. 73 ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela, który stanowi, że nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony po przepracowaniu co najmniej siedmiu lat w szkole dyrektor szkoły/przedszkola udziela urlopu dla poratowania zdrowia. Podobnie utrzymana została zasada, że to dyrektor przedszkola udziela tego urlopu, ale w innym już znaczeniu, co oznacza, że jeśli nauczyciel ma uprawnienia do urlopu i orzeczenie lekarza medycyny pracy, to dyrektor nie może mu odmówić przejścia na ten urlop w ściśle 
określonych przypadkach. Dotychczas nie było takiego wymogu – jeśli lekarz ubezpieczenia społecznego uznał, że jest taka konieczność, wydawał orzeczenie o potrzebie udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia, a dyrektor mógł, lecz nie musiał go udzielić. 
Zmianą jest również to, że na badanie w celu udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia kieruje nauczyciela jego dyrektor. W praktyce wygląda to tak, że nauczyciel, chcąc skorzystać z urlopu, składa pisemny wniosek do dyrektora, a ten dopiero wtedy skieruje go na odpowiednie badania do lekarza medycyny pracy. Dotychczas nauczyciel sam udawał się do lekarza w celu uzyskania orzeczenia. Ustawa określa również, że nauczyciel będzie musiał zgłosić się do specjalisty w ciągu 30 dni od wystawienia takiego skierowania przez dyrektora. Oprócz skierowania na wizytę u lekarza nauczyciel musi ze sobą zabrać dowód osobisty i dokumentację medyczną z dotychczasowego leczenia. 

Badanie w medycynie pracy obejmuje teraz m.in. ocenę:

  • ogólnego stanu zdrowia, 
  • układu krążenia, 
  • układu ruchu, 
  • układu nerwowego, 
  • układu oddechowego oraz 
  • narządu mowy. 

Lekarz medycyny pracy może również zlecić inne niezbędne badania specjalistyczne, a także konsultacje u właściwych specjalistów. Wprowadzone zmiany ograniczają znacznie prawo do uzyskania urlopu dla poratowania zdrowia. Obecnie będzie on udzielany tylko w określonych przypadkach: 

  • na leczenie uzdrowiskowe,
  • na rehabilitację uzdrowiskową,
  • w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej,
  • w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę.

Kiedy możemy mówić o chorobie zawodowej? 

Na podstawie zapisów zawartych w art. 235 Kodeksu pracy: „Za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych narażeniem zawodowym”.

Według dostępnych danych nauczyciele najczęściej zapadają na przewlekłe choroby narządu głosu, co oczywiście jest konsekwencją specyfiki pracy dydaktycznej. Główne schorzenia, które diagnozuje się u nauczycieli, to dysfonia hyperfunkcjonalna (41%), guzki głosowe (29,6%) i zmiany przerostowe (9,5%). Na drugim miejscu plasują się choroby układu słuchu. W ostatnim czasie zaobserwowano również narastanie problemu dotyczącego tzw. chorób cywilizacyjnych, takich jak problemy z układem sercowo-naczyniowym i kostno-stawowym. 

Lekarz medycyny pracy, uznawszy, że nauczyciel spełnia przesłanki do otrzymania urlopu zdrowotnego, wydaje orzeczenie, w którym określa czas potrzebny na przeprowadzenie leczenia. Orzeczenie wydawane będzie w trzech egzemplarzach – dla dyrektora, nauczyciela (do dokumentacji medycznej) i lekarza. Z otrzymanym od lekarza medycyny pracy orzeczeniem nauczyciel zgłasza się do dyrektora, który (jako właściwy podmiot) udziela mu urlopu dla poratowania zdrowia, chyba że ma wątpliwości co do zasadności wydanego orzeczenia lekarskiego.

Tryb odwoławczy

Dyrektor szkoły lub przedszkola ma prawo do złożenia odwołania – podobnie zresztą jak nauczyciel – w sytuacji, w której lekarz nie stwierdził, że u nauczyciela występują niezbędne przesłanki do udzielenia mu urlopu dla poratowania zdrowia. Odwołanie takie wnosi się w ciągu 14 dni od decyzji lekarza do wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy za pośrednictwem lekarza, który wydał orzeczenie. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy to właśnie ośrodek medycyny pracy wydał zaskarżane orzeczenie. Wówczas odwołanie od takiego orzeczenia należy wnieść do najbliższego, ze względu na miejsce zamieszkania nauczyciela lub siedzibę przedszkola, instytutu badawczego w dziedzinie medycyny pracy. Podmiot, który rozpatruje odwołanie, przeprowadza ponowne badanie i wydaje już ostateczne orzeczenie. Wszelkie koszty związane z orzekaniem o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia nadal będzie ponosił pracodawca. 

Leczenie uzdrowiskowe

Nowością jest możliwość korzystania w zupełnie odrębny sposób z urlopu dla poratowania zdrowia w celu przeprowadzenia leczenia uzdrowiskowego lub rehabilitacji uzdrowiskowej. Do tej pory nauczyciele, zwłaszcza placówek feryjnych, w praktyce byli pozbawieni takiej możliwości. W nowych zapisach prawnych doprecyzowano, że w przypadku urlopu dla poratowania zdrowia mającego na celu leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową dyrektor przedszkola będzie udzielał urlopu na podstawie potwierdzonego skierowania, o którym mowa w art. 33 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych5, na okres ustalony w tym skierowaniu. Skierowanie na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową wystawiać może nadal lekarz podstawowej opieki medycznej (lekarz pierwszego kontaktu lub lekarz rodzinny), musi ono jednak zostać potwierdzone przez wojewódzki oddział NFZ właściwy ze względu na miejsce zamieszkania nauczyciela.

Badania kontrolne

Wprowadzone w styczniu bieżącego roku zmiany objęły również procedurę kierowania nauczycieli po zakończeniu urlopu na niezbędne badania kontrolne. Dotychczas dyrektor był zobowiązany wręczyć nauczycielowi skierowanie na kontrolne badania lekarskie w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku w ciągu 14 dni od zakończenia urlopu. Po nowelizacji prawa usunięto ten obowiązek w przypadku urlopów krótszych niż 30 dni. Zniesiony został także dwutygodniowy termin dostarczenia skierowania.

Okres urlopu

W niezmiennym wymiarze pozostawiono natomiast okres urlopu dla poratowania zdrowia, z którego nauczyciele mogą nadal korzystać. Jednorazowo okres ten wynosi nie więcej niż rok. Nauczyciel uzyska prawo do kolejnego urlopu dla poratowania zdrowia nie wcześniej niż po upływie roku od zakończenia urlopu poprzedniego, a łączny jego wymiar w całym okresie zatrudnienia nie może przekraczać trzech lat. 

Nowelizacja Karty Nauczyciela łagodzi wymóg stażowy niezbędny do uzyskania prawa do urlopu zdrowotnego po raz pierwszy. Zgodnie z obowiązującymi od stycznia 2018 r. zasadami urlop dla poratowania zdrowia przysługuje nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony. Oznacza to, że prawo do tego urlopu ma nauczyciel mianowany lub dyplomowany zatrudniony na podstawie mianowania (art. 10 ust. 5 KN) lub nauczyciel kontraktowy zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony (art. 10 ust. 4 KN), pod warunkiem zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć. Inni nauczyciele, niezależnie od ich stopnia awansu zawodowego, nie mają prawa do urlopu dla poratowania zdrowia, gdyż albo nie są zatrudnieni w pełnym wymiarze zajęć, albo ich umowa o pracę została zawarta na czas określony. Natomiast wymagany co najmniej siedmioletni okres pracy w szkole lub przedszkolu dotyczy zatrudnienia w wymiarze nie niższym niż połowa obowiązkowego wymiaru zajęć. Do tej pory nauczyc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy