Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor we współpracy

4 maja 2018

NR 68 (Styczeń 2016)

Indywidualne programy wspomagania i korygowania rozwoju dziecka
w kontekście diagnozy gotowości szkolnej

0 452

W życiu każdego dziecka i jego rodzica mają miejsce różne przełomowe momenty, które na długo zapadają w pamięć. Aby rozpoczęcie realizacji obowiązku szkolnego przebiegło pomyślnie, trzeba dołożyć wszelkich starań. Dziecko musi być do tego etapu swojego życia właściwie przygotowane.

Jak niezwykle trafnie pisze Aleksandra Piotrowska: „Aby dziecko z sukcesem mogło rozpocząć funkcjonowanie w nowej dla siebie roli, musi osiągnąć odpowiedni do tej roli poziom rozwoju. Tak było przy rozpoczynaniu kariery przedszkolaka, tak jest i przy początkach edukacji szkolnej. Dziecko musi osiągnąć dojrzałość czy też gotowość szkolną. Oznacza to konieczność prezentowania takiego poziomu rozwoju we wszystkich sferach, jaki umożliwia sprostanie wymaganiom i oczekiwaniom szkoły”1. Każde dziecko rozwija się we własnym, niepowtarzalnym tempie. Jednak, by móc sprostać wymaganiom szkoły, musi ono posiadać zestaw umiejętności, które umożliwią mu prawidłową adaptację do nowych warunków. Stąd tak ważna jest indywidualizacja oddziaływań inicjowanych przez rodziców i nauczycieli wychowania przedszkolnego. Podstawę do udzielenia właściwego wsparcia najmłodszym stanowi prawidłowa diagnoza ich potencjału, jak również obszarów, które wymagają dodatkowej stymulacji.

Diagnoza jako podstawa prawidłowych oddziaływań wspomagających rozwój dziecka

Nauczyciele wychowania przedszkolnego mają stały kontakt z dziećmi, dzięki czemu mogą je obserwować podczas codziennego funkcjonowania i w ten sposób zdobywać cenne informacje na temat procesu ich rozwoju. Jednak w celu bardziej dogłębnego przyjrzenia się dzieciom niezbędne są obserwacje skategoryzowane, a także ocena wykonania przez dzieci konkretnych zadań. Dlatego nauczyciele przeprowadzają diagnozę wstępną gotowości szkolnej na początku ostatniego roku pobytu dziecka w przedszkolu (październik–listopad), która powtarzana jest na początku drugiego semestru danego roku szkolnego (marzec). Pozwala to na porównanie umiejętności dzieci na podstawie dwóch pomiarów dokonanych w odstępie kilku miesięcy, co ukazuje postępy najmłodszych lub ich ewentualny brak. Diagnozy przeprowadzane są zazwyczaj w oparciu o obserwacje bazujące na kwestionariuszach, które często stanowią element pakietów edukacyjnych, na których pracują pięcio- i sześciolatki. Próby diagnostyczne dotyczą takich obszarów, jak: motoryka duża, motoryka mała, grafomotoryka, analizator wzrokowy i koordynacja wzrokowo-ruchowa, analizator słuchowy, mowa, umiejętności matematyczne, rozwój emocjonalno-motywacyjny i społeczny, lateralizacja. Dostarczają one cennych informacji o dziecku, jednak zazwyczaj nie są to narzędzia wystandaryzowane, nie posiadają potwierdzonych empirycznie norm dla danej grupy wiekowej dzieci, które stanowią punkt odniesienia dla oceny funkcjonowania diagnozowanych osób. Można się spotkać z opiniami, że niewiele jest profesjonalnie przygotowanych narzędzi dostępnych dla nauczycieli wychowania przedszkolnego. Często również w różnych opracowaniach dotyczących diagnozy dzieci w wieku przedszkolnym temat ten jest poruszany w sposób bardzo ogólnikowy, bez podawania konkretnych przykładów. Dlatego warto wymienić kilka z nich. Można rozważyć wykorzystywanie narzędzi przygotowanych przez Pracownię Testów Psychologicznych i Pedagogicznych w Gdańsku, takich jak np. Bateria metod diagnozy rozwoju psychomotorycznego dzieci pięcio- i  sześcioletnich autorstwa Marty Bogdanowicz, Doroty Kalki, Urszuli Sajewicz-Radtke i Bartosza M. Radtke. Narzędziem mogą posługiwać się psycholodzy, pedagodzy i nauczyciele terapeuci zatrudnieni w szkołach i przedszkolach. Do diagnozy dominacji w zakresie narządów parzystych służy Zestaw metod diagnozy lateralizacji autorstwa Bartosza M. Radtke. Opracowanie zawiera zestawienie oraz opis kilkunastu prób oceny dominacji oka, ręki oraz nogi przydatnych w procesie określania formuły lateralizacji u dzieci. Uzupełnieniem informacji o dziecku może być Profil sensoryczny dziecka autorstwa Marty Wiśniewskiej. Jest to narzędzie diagnozy funkcjonalnej w zakresie przetwarzania bodźców sensorycznych.

Zakres wiekowy narzędzia obejmuje okres od trzeciego do dziesiątego roku życia. Przydatny w ocenie funkcjonowania dzieci w wieku przedszkolnym może być Test do  badania zagrożenia dysleksją (SWM) autorstwa Marty Korendo i Jagody Cieszyńskiej, który zawiera osobne zadania oraz normy dla trzy-, cztero-, pięcio- i sześciolatków. Ciekawą propozycję stanowią również trzy publikacje autorstwa Alicji Tanajewskiej, Renaty Naprawy i Doroty Kołodziejskiej pt. Diagnoza rozwoju dziecka przedszkolnego przed rozpoczęciem nauki w  szkole (program do diagnozy i obserwacji dzieci przedszkolnych; arkusz monitorowania rozwoju dziecka przedszkolnego; karty pracy), które tworzą komplet materiałów koniecznych do przeprowadzenia diagnozy.

Poza diagnozami wykonywanymi w przedszkolach można również skorzystać z badania gotowości szkolnej przeprowadzanego przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne. 

Są to zazwyczaj badania pogłębione, przeprowadzane przez psychologa, pedagoga, a w razie zaistnienia takiej potrzeby także przez logopedę, fizjoterapeutę lub innego specjalistę. Diagnoza poszerzona jest o wywiad z rodzicem lub opiekunem, informacje uzyskane z przedszkola, do którego uczęszcza dziecko itp. Po badaniu w poradni psychologiczno-pedagogicznej rodzic może uzyskać opinię na temat gotowości szkolnej dziecka, która – poza szczegółowym opisem funkcjonowania dziecka w różnych obszarach – zawiera również wskazania do dalszej pracy z dzieckiem dla rodziców i nauczycieli wychowania przedszkolnego. Jest to pomocne przy tworzeniu indywidualnych programów wspomagania i korygowania rozwoju dziecka. Diagnozy gotowości szkolnej w poradniach mogą być wykonywane przez cały rok szkolny. Jednak przy diagnozie wstępnej przeprowadzonej na początku roku szkolnego zaleca się wykonanie rediagnozy po upływie kilku miesięcy, aby sprawdzić skuteczność realizacji zaleconych oddziaływań oraz zaktualizować ocenę funkcjonowania dziecka.

Na podstawie wyników  wstępnej diagnozy przedszkolnej  nauczyciel oddziału przedszkolnego ma opracować i zrealizować indywidualny dla każdego dziecka, które wymaga pomocy, program wspomagania  i korygowania rozwoju.  

Wsparcie dla osiągnięcia przez dzieci gotowości szkolnej

Na podstawie wyników wstępnej diagnozy przedszkolnej, przeprowadzanej na początku roku szkolnego poprzedzającego rozpoczęcie przez dziecko realizacji obowiązku szkolnego, nauczyciel oddziału przedszkolnego ma opracować i zrealizować indywidualny dla każdego dziecka, które wymaga takiego rodzaju pomocy, program wspomagania i korygowania rozwoju. Konstruując program ukierunkowany na budowanie gotowości szkolnej, należy pamiętać o jego dostosowaniu do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz predyspozycji psychofizycznych najmłodszych. Program powinien zawierać informacje o dziecku na podstawie diagnozy lub opinii czy orzeczenia, dotyczące mocnych stron dziecka, a także deficytów czy też zaburzeń rozwojowych. Należy w nim określić cele planowanych oddziaływań oraz procedury osiągania celów (metody, formy, media i materiały dydaktyczne). Warto doprecyzować przewidywane osiągnięcia dziecka oraz zaplanować ocenę jego osiągnięć w zakresie wiedzy i umiejętności (np. na podstawie obserwacji swobodnych lub skategoryzowanych, opartych na kwestionariuszach czy też przeprowadzanych przy użyciu testów diagnostycznych). W programie należy wskazać rodzaj pomocy i wsparcia, który zostanie zaproponowany zarówno dziecku, jak i jego rodzicom lub opiekunom. Zrealizowane działania powinny podlegać ewaluacji, stąd trzeba pamiętać o ocenie ich skuteczności, wyciągnięciu wniosków i sformułowaniu zaleceń do dalszych oddziaływań. W indywidualnym programie wspomagania i korygowania rozwoju...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy