Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor we współpracy

1 września 2021

NR 122 (Wrzesień 2021)

Czytajmy dla przyjemności! Czy to możliwe?

0 53

Książka w szkole budzi najczęściej skojarzenia z lekturą albo z podręcznikiem. W jednym i drugim przypadku rzadko są to wrażenia pełne zachwytu. Dominują w nich raczej rozdrażnienie, zniechęcenie, często wrogość do czytania oraz nuda płynąca z odkrywania świata literackiego. I wcale nie są to uczucia wysyłane jedynie przez uczniów.

Wielu dorosłych szuka sposobów na to, jak oczarować dzieci i młodzież książkami, jak zachęcić do wnikliwej analizy tekstu, do systematycznej nauki i czerpania z tego radości oraz satysfakcji. Jak i czym przekonać do książek dzieci w wieku przedszkolnym, które nie potrafią jeszcze czytać?
Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021–2025 to wieloletnie wsparcie i promocja czytelnictwa w Polsce, realizowane przez Ministerstwo Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu we współpracy z Ministerstwem Edukacji i Nauki, Biblioteką Narodową, Instytutem Książki i Narodowym Centrum Kultury. Co to oznacza dla szkoły, nauczycieli i konkretnych uczniów? Otóż w bibliotekach publicznych, pedagogicznych i szkolnych pojawią się liczne projekty w ramach upowszechniania czytelnictwa, które adresowane będą do uczniów wszystkich typów szkół i dzieci w wieku przedszkolnym.
Na jakie oferty ze strony bibliotek mogą liczyć szkoły i w jaki sposób nauczyciele powinni włączyć się w realizację stawianych zadań?

POLECAMY

Zakup nowości wydawniczych

Przed zakupem nowych pozycji, bo temu będą sprzyjały fundusze na zaopatrzenie bibliotek w nowe książki, najlepiej przeprowadzić dyskusję i zrobić rozeznanie wśród dzieci, pytając wprost o proponowaną przez nich tematykę, którą chciałyby poruszyć, odkryć podczas zabawy z książką. Pozostawienie dzieciom możliwości współdecydowania o wyborze książek może się przyczynić do zwiększenia zaangażowania w sam proces zabawy. Zatem obok obligatoryjnie przygotowanej listy lektur w każdej grupie powinna powstać lista kilku książek do wspólnego odkrywania – omawiania –
a inicjatorami dyskusji i sposobu uchwycenia przekazu zawartego w utworach mogą być same dzieci. 

Książka obrazkowa jako lektura obowiązkowa

W dobie wszechobecnego obrazu, szybko zmieniających się bodźców i coraz bardziej uproszczonego sposobu komunikowania się między ludźmi zasadne wydaje się znalezienie mostu między dzieckiem samodzielnie penetrujących literackie światy a literaturą wyższą. Takim łącznikiem może być książka obrazowa, picturebook, utwór, w którym warstwy obrazu i wyrazu się dopełniają. Oszczędność i trafność słów odsłania bogactwo treści, wieloznaczność pojęć, zachęca do szukania własnych interpretacji, z kolei opowieść zawarta w obrazie uwrażliwia na symbole, pomaga w budowaniu skojarzeń i sensów.
Oczywiście tego typu utwory istnieją i są tworzone jako inicjacja dla maluchów, ale obok takich książeczek można znaleźć prawdziwe dzieła sztuki i majstersztyki językowe. Wystarczy przywołać każdą z książek Iwony Chmielewskiej, a uważny czytelnik dojrzy różnice. Na pierwszy rzut oka pojawi się wieloznaczność i nieoczywistość obrazów, które w żaden sposób nie ilustrują słów, ale są ich kontynuacją albo odwrotnością lub bramą otwierającą wyobraźnię czytelnika. Poniżej podaję dwa pomysły na wspólne, grupowe czytanie picturebooków. 
Iwona Chmielewska Cztery zwykłe miski, wyd. Format Książka opiera się na prostym zabiegu wykorzystania czterech połówek koła do stworzenia kilkunastu sytuacji z życia rzeczywistego i wyobrażonego. W pierwszej warstwie książki przyglądamy się wiatrakom, sztangom, literom, twarzom, które w artystyczny sposób ułożyły wyobraźnia i ręka autorki. W pewnym momencie dochodzimy do zwrotu w opowieści, odkrywamy kolejną warstwę książki, w której nie chodzi tylko o zabawy kształtem, ale o wzbudzenie w sobie refleksji o równościach i nierównościach społecznych. Na koniec odkrywamy kolejną warstwę książki – została ona fizycznie przygotowana z niepotrzebnych już nikomu starych papierów, a każda ilustracja jest próbą zachowania tego, co minione i skazane na utracenie i zapomnienie. Lektura tej pozycji daje szerokie możliwości doświadczenia siły swojej wyobraźni (podczas zabawy kształtami), a potem podążania tropem budowania znaczeń, których źródła tkwią w nas samych. Tyle może tu być pretekstu do pisania o swoich wyborach, poszukiwaniu pamięci i ocalenia… czego? Przed czym? Tego dowiemy się na zajęciach z dziećmi. 
Dlaczego proponuję książki obrazkowe jako lektury? Jak wspomniałam wcześniej, mogą być doskonałym łącznikiem świata dzieci i świata literatury. Nie bez znaczenia są też kryteria czasu i wysiłku włożonego w ich czytanie – odkrywanie. Picturebooki czyta się szybko i długo o nich rozmawia. Raczej nikt nie ma problemu z interpretacją, bo polega ona na wniknięciu w siebie i wydobyciu z zasobów swej wiedzy i doświadczeń konkretnych odpowiedzi. Dla niejednego dziecka taki kontakt z lekturą może być wzmocnieniem: oto potrafi zabrać głos, jego zdanie jest ważne, nie myli się w interpretacji, bo jest to jego zdanie. W ten sposób dziecko buduje swoje wyobrażenie o lekturach, które nie będą utożsamiane jedynie z długimi godzinami wysiłku włożonego w czytanie. 
Kończąc sygnalizowanie istotnej według mnie roli książki obrazkowej w procesie omawiania lektur szkolnych, odsyłam do książki Małgorzaty Cackowskiej, Grażki Lange i Anity Wincencjusz-Patyny Polska Szkoła Książki Obrazkowej (Nadbałtyckie Centrum Kultury w Gdańsku, 2017).

Żywa biblioteka

Na ciekawy sposób zachęcenia ludzi do przyjścia do biblioteki wpadli Duńczycy, wymyślając projekt „wypożyczenia” osoby na rozmowę, która odbędzie się w danym czasie, w przestrzeniach biblioteki. Od 2007 r. to przedsięwzięcie gości w Polsce, promując tym samym prawa człowieka i ucząc patrzenia na człowieka w szerokiej perspektywie kontekstów. O idei oraz sposobie zorganizowania takich spotkań można przeczytać na http://zywabibliotekapolska.pl. W przedszkolu mógłby odbyć się taki meeting, poprzedzony rozmowami z dziećmi o tym, z kim chciałyby porozmawiać twarzą w twarz, oko w oko. W ramach żywej biblioteki zaprasza się osoby z zewnątrz, ale nic nie stoi na przeszkodzie, by organizując kilka takich cykli, w pierwszych edycjach posadzić naprzeciw siebie osoby z tej samej grupy lub z grup równoległych. 

Czytanie wrażeniowe

Podniesieniu poziomu czytelnictwa mogą służyć akcje, podczas których starsi uczniowie czytają młodszym koleżankom i kolegom. Obojętnie, czy takie spotkanie odbędzie się w ramach jednej szkoły, gdzie 
np. ósmoklasiści czytają pierwszakom, czy też nastąpi wyjście poza placówkę, np. licealiści czytają przedszkolakom, tego typu spotkania zawsze są ubogacające dla każdej ze stron. Duzi, widząc w oczach małych szczery podziw i niekwestionowaną radość, odczuwają satysfakcję i być może wzmocnienie swego poczucia wartości – jestem komuś potrzebny, ktoś mnie poważa i akceptuje bez stawiania warunków. Mali są zachwyceni starszymi, a nowa sytuacja i zaangażowanie czytających zachęcają do powtarzania tego typu projektów. Do spotkania z dziećmi należy jednak solidnie się przygotować. Jednym ze sposobów czytania w grupie małych dzieci jest koncepcja czytania wrażeniowego, czyli aktywnego angażowania dzieci do zadań ruchowych, słownych, wyrażania emocji podczas słuchania wiersza, opowiadania czy rozdziału z książki. Dzieci są bardzo wymagającymi czytelnikami, jednak autentyczność i gorliwość starszych koleżanek i kolegów są gwarantem sukcesu takiego spotkania. Warto więc pomyśleć o zabawie ruchowej przed czytaniem, by skoncentrować dzieci na słowie. Może to być najprostsza zabawa, znana wszystkim, typu: „Głowa, ramiona, kolana pięty, oczy, uszy, usta, nos”. Dzieci w rytm wypowiadanych lub śpiewanych słów pokazują coraz szybciej wybrane części ciała. Następnie można zaprosić dzieci do wspólnego otwarcia książki za pomocą hasła, np. „Baju, baju, bajania, zaczynamy czytanie!” – dzieci i starsi uczniowie powtarzają słowa rymowanki trzy razy, najpierw głośno, potem coraz ciszej i w ten sposób powstaje naturalny klimat do czytania – słuchania. Dalej opowieść toczy się sama. Dzieci w skupieniu podążają ścieżką literacką, słuchając zawartej w książce historii, od czasu do czasu dopowiadając wybrane słowo albo okazując emocje bohaterów. Więcej na temat konkretnych propozycji czytania wrażeniowego znajd...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy