Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor we współpracy

28 lutego 2018

NR 73 (Czerwiec 2016)

Wyprawa do krainy wyobraźni, czyli edukacja teatralna dzieci w wieku przedszkolnym

0 195

Dzieci w wieku przedszkolnym mają naturalną skłonność do teatralizacji swoich zachowań. Przyglądając się ich zabawom, można zaobserwować, jak wcielają się w role księżniczek, nauczycielek, mam, sprzedawczyń w sklepie, strażaków, policjantów, kierowców samochodów itp. Same wymyślają dialogi, dobierają rekwizyty (często imitujące jakieś przedmioty, np. klocki jako produkty sprzedawane w sklepie). Dzieci organizują takie zabawy na podstawie swoich indywidualnych obserwacji, ale także np. bazują na historiach, które usłyszały w bajkach i baśniach. Najmłodsi zazwyczaj lubią się także przebierać, wcielać w postacie poprzez wkładane kostiumy. I często wystarczą elementy proste, symboliczne, a pomagające świetnie wejść w rolę, np. papierowa korona. Jest to niezwykle piękne i pożądane zjawisko rozwojowe.

 

Od pomysłu do przedstawienia

Na czym polega specyfika teatru dziecięcego? Nie powinna być to próba naśladowania teatru zawodowego. W teatrze dziecięcym należy kłaść nacisk na pracę zespołową, a także umożliwienie dzieciom tworzenia wszystkich elementów widowiska i przeżywania wszystkich faz pracy twórczej. To właśnie wysiłek włożony w przygotowanie spektaklu ma największe znaczenie. Podejmowane działania uczą współpracy i uświadamiają, że tylko wspólnymi siłami można osiągnąć postawiony sobie cel. W tym przypadku celem końcowym (ale nie jedynym) jest prezentacja przygotowanego przedstawienia. Siłą, która powinna napędzać taki teatralny mechanizm, powinna być zabawa.

Zabawy teatralne są doskonałą formą aktywności dla wszystkich dzieci, nawet tych nieśmiałych, które nie lubią wystąpień publicznych. Kiedyś każdy występ kojarzył się z długimi tekstami wygłaszanymi w nieco sztuczny sposób przez małych aktorów. Od takich praktyk na szczęście już się odchodzi, na rzecz przedstawień bazujących na ruchu i dźwięku, a wspomaganych słowem. Dzieci w wieku przedszkolnym mogą być aktywnymi twórcami wszystkich elementów przedstawienia, zaczynając od scenariusza, opartego na ich pomysłach, poprzez oprawę muzyczną, choreografię, stroje, rekwizyty, na scenografii kończąc. I nie chodzi tylko o to, żeby wypożyczyć drogi i często niewygodny kostium. Dzieci mają mnóstwo pięknych pomysłów, które można wykorzystać. Tylko trzeba im na to pozwolić, na miarę ich możliwości, doceniając wkład pracy i ich samodzielność. Praca nad takim przedstawieniem, gdzie dzieci są zaangażowane w każdy etap jego tworzenia, stanowi dla najmłodszych wielkie przeżycie. Jest to również doskonała okazja do indywidualizacji procesu kształcenia w pracy grupowej. Nauczyciele doskonale znają dzieci z prowadzonej grupy, dlatego wiedzą, kto lubi śpiewać, występować, a kto byłby szczęśliwszy, angażując się w tworzenie scenografii. Tym samym dla każdego dziecka można znaleźć jakieś ważne zadanie, dzięki któremu poczuje się potrzebną częścią większej całości. Pamiętać też należy, że w teatrze liczy się symbol – nie wszystko musi być dosłowne, w pełni oczywiste. Widz domyśli się, że np. foremka do ciasta (babeczki) na głowie małego aktora to korona. Dzieci mogą stworzyć oprawę muzyczną poprzez swój śpiew, a także wykorzystując grę na instrumentach, często własnoręcznie wykonanych.

 

Korzyści z realizacji edukacji teatralnej

O wartości form teatralnych w edukacji może świadczyć różnorodność celów, jakie mogą być dzięki niej realizowane. Zastosowanie dramy i inscenizacji wpływa na kształtowanie następujących sprawności:

  1. Sprawności językowe:
    • rozwijanie umiejętności poprawnego wypowiadania się,
    • tworzenie opowiadań połączonych z grą aktorską,
    • stwarzanie warunków do samorzutnej wypowiedzi,
    • wzbogacanie i aktywizowanie słownictwa.
  2. Rozwój postaw prospołecznych:
    • wdrażanie do współpracy w grupie,
    • kształtowanie otwartej i aktywnej postawy,
    • odgrywanie ról społecznych,
    • kształtowanie umiejętności nawiązywania kontaktów,
    • rozbudzanie śmiałości,
    • kształtowanie umiejętności empatii,
    • eliminowanie zahamowań,
    • rozładowywanie napięć,
    • kształtowanie umiejętności zachowania się w sytuacjach trudnych,
    • wdrażanie do samodzielności,
    • wzbogacanie przeżyć.
  3. Umiejętność obserwacji.
  4. Umiejętność koncentracji.
  5. Wzbogacanie wyobraźni i wrażliwości.
  6. Pomysłowość i twórcze myślenie.
  7. Zaspokajanie potrzeby ekspresji przez:
    • ćwiczenia związane z wyczuciem własnego ciała w przestrzeni,
    • wyrażanie przeżyć i nastrojów za pomocą słowa, ruchu, gestu, mimiki.
  8. Samopoznanie, samoocena, wyrażanie sądu.
  9. Poznawanie uczniów przez nauczycieli.
  10. Rozwijanie zainteresowań i zdolności poznawczych1.

W ramach edukacji teatralnej poszerzana jest także wiedza dziecka o teatrze. Porcje oraz zakres wiedzy są dozowane w zależności od możliwości percepcyjnych dziecka (wiek). Obejmuje ona wiadomości i umiejętności w zakresie wiedzy o aktorze, scenografii, choreografii, reżyserii, pracy nad spektaklem, muzyką, światłem, współrealizatorów widowiska teatralnego, a także wiadomości i umiejętności dotyczące podstawowych technik lalkarskich: lalki kartonówki, lalki mimiczne, maska, lalki supełki, pacynki, kukiełki, lalki żyworękie, teatr cieni, lalki marionetki, lalki jawajki, lalki jarzynki2. Dziecko uczy się w trakcie zabawy. Tworząc swój teatr, wykonując różnego rodzaju lalki teatralne, uczy się ich nazw oraz sposobów posługiwania się nimi. Odwiedzając teatr, zdobywa wiedzę o jego pracownikach, budowie sceny, przez co wzbogaca zakres swoich wiadomości o otaczającym świecie. Tym samym edukacja teatralna obejmuje zarówno tworzenie przez dzieci przedstawień teatralnych, jak i uczestnictwo najmłodszych w przedstawieniach tworzonych przez profesjonalistów.

 

Rodzaje teatru dziecięcego

W wychowaniu przedszkolnym najczęściej mamy do czynienia ze spontanicznymi zabawami teatralnymi podejmowanymi przez najmłodszych lub inicjowanymi przez nauczyciela. Są to gry i zabawy, które nie tworzą zamkniętych widowisk i nie są przeznaczone do publicznej prezentacji. Organizowane są także przedstawienia dla widzów dorosłych, takich jak rodzice i inni krewni dzieci (z takich okazji, jak np. Dzień Matki, Dzień Górnika, zakończenie roku szkolnego itp.). Pojawiają się również, będące formą zabawy, widowiska realizowane przez dzieci dla dzieci.

Za godną naśladowania można przyjąć taką realizację zabawy w teatr, która stanowi grę wyobraźni, świeżość skojarzeń, bogactwo pomysłów, „inność” interpretacji znanego tekstu, wyszukiwanie dla niego nowego wyrazu scenicznego, unikając wiernego kopiowania teatru zawodowego. Jest to działanie bliskie wyobrażeniom dziecięcym, gdzie przedmioty ze świata realnego nabierają innego, magicznego znaczenia: krzesło przestaje być krzesłem, stół stołem, dywan dywanem; po oceanie – dywanie płyną statki – krzesła3. I w tej symbolice tkwi magia teatru, także tworzonego przez małych aktorów.

Obok przedstawień, w których aktorami są dzieci, dużą popularnością cieszy się także teatr kukiełkowy (lalkowy), który wywodzi się z czasów starożytnych. Specyfikę teatru lalkowego stanowią lalki o różnym kształcie i funkcji:

  • pacynki – lalki nakładane na ręce,
  • kukiełki – lalki umocowane na kiju z dołu,
  • marionetki – lalki animowane z góry za pomocą sznurków.

Jedną z ciekawych form zabawy w teatr, pojawiającą się w przedszkolach, jest tzw. teatr z łyżki. Proponowana zabawa w teatr polega na recytowaniu lub czytaniu przez dorosłego tekstu opartego na bliskich dzieciom bajkach, baśniach i opowiadaniach. Już przy pierwszym czytaniu tekstu dziecko jest uczone aktywnego słuchania tekstu, co następuje poprzez wprowadzenie drewnianej łyżki, a więc „aktora”, który wymaga odpowiedniej charakteryzacji. Dziecko może dokonać charakteryzacji „łyżkowego aktora” samodzielnie bądź wspólnie z towarzyszącym mu dorosłym. Podczas tego zabiegu dziecko ma okazję przyjrzeć się dokładnie, jak zwykła drewniana łyżka może się zmienić w bajkową postać. Przy drugim czytaniu kolejnych zwrotek można już poprosić dziecko, by wskazało „aktora z łyżki”, który pojawia się w danym momencie tekstu. Trzecia i kolejne próby pozwalają na coraz swobodniejsze zaangażowanie dziecka w obrazowanie wydarzeń4. Wspaniale do tego typu zabawy może posłużyć wiersz J. Jałowiec pt. Teatr z łyżki.

Jeśli drewnianej łyżce
dasz koronę srebrną,
będzie z łyżki król dostojny.
Jeśli drewnianej łyżce
przypniesz długie warkocze,
to będzie królewna.
Jeśli przykleisz
do łyżki wióry,
takie ze strugania deski,
to z łyżki będzie groźny smok wawelski.
Jeśli ozdobisz łyżkę
odrobiną wełny,
to będzie baran
siarki pełny.
Jeśli dasz drewnianej łyżce
miecz wystrugany z patyka,
będziesz miał dzielnego
krakowskiego szewczyka.
Teraz poproś mamę, tatę
i brata
do najpiękniejszego
teatru świata
5.

 

W role aktorów występujących w teatrze lalkowym mogą się także wcielić przyozdobione ciekawie rękawiczki, które dzieci zakładają na ręce i tym samym ożywiają je.

Wśród form teatralnych wykorzystywanych w przedszkolu pojawia się także improwizacja, dla której punktem wyjścia jest uzgodnienie sytuacji początkowej albo przedstawienie jej przez osobę prowadzącą. Krótko naszkicowana jest akcja, charaktery i ogólne sposoby zachowania się bohaterów. W tych ramach dzieci grają to, co podpowiada im wyobraźnia, swobodnie budują tekst i konkretyzują sytuację. Kolejną formą jest pantomima. Aby przedstawić akcję, dzieci używają jedynie mimiki i gestykulacji. Jest to gra bez tekstu mówionego. Czasami w pr...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy