Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

6 listopada 2019

NR 106 (Listopad 2019)

Wypadki z udziałem dzieci

0 55

Przepisy prawa nakładają na dyrektora przedszkola szereg obowiązków, które mają zapewnić przebywającym w placówce dzieciom bezpieczne warunki nauki. Ich nieprzestrzeganie będzie skutkowało nie tylko ewentualną odpowiedzialnością finansową przedszkola oraz dyscyplinarną winnego niedopatrzeniom personelu. Uchybienia w zakresie przedszkolnego BHP mogą przede wszystkim doprowadzić do wielu niebezpiecznych dla życia i zdrowia dzieci wypadków.

Wypadki z udziałem dzieci – podstawowe regulacje prawne

Wśród przepisów, których znajomość w tym zakresie jest niezbędna, znajdują się przepisy regulujące zasady przeprowadzania postępowania powypadkowego, mającego za zadanie nie tylko doraźnie zabezpieczyć bezpieczeństwo dzieci, ale także zminimalizować ryzyko wystąpienia podobnych zdarzeń w przyszłości. Prawidłowo przeprowadzone postępowanie powypadkowe oraz odpowiednio sporządzony protokół powypadkowy są również elementami, bez których rodzice poszkodowanego dziecka nie będą mogli dochodzić od ubezpieczyciela (np. w ramach polisy chroniącej od następstw nieszczęśliwych wypadków) odszkodowania mającego pokryć choćby koszty leczenia czy rehabilitacji.
Przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1148 z późn. zm.) w sposób jedynie ogólny wskazują, że odpowiedzialność za zapewnienie dzieciom bezpieczeństwa w czasie zajęć organizowanych przez przedszkole spoczywa na organie prowadzącym przedszkole oraz na jej dyrektorze (art. 10 ust. 1 pkt 1 oraz art. 68 ust. 1 pkt 6 ustawy). Jednak szczegółowe przepisy regulujące zasady bezpieczeństwa w oświacie zostały zawarte w rozporządzeniu MENiS z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych placówkach (Dz. U. z 2003 r. Nr 6, poz. 69 z późn. zm.).
Przepisy jasno wskazują dyrektora przedszkola jako osobę odpowiedzialną za zapewnienie warunków zgodnych z ww. rozporządzeniem. Jest on również osobą odpowiedzialną za prawidłowe przeprowadzenie postępowania powypadkowego, którego zasady przeprowadzania zostały uregulowane 
w §§ 40–52 ww. rozporządzenia.
Niezależnie od tego, czy przedszkole spełnia stawiane przez powyższe rozporządzenie wymagania w zakresie zapewnienia uczniom bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, w każdym przypadku gdy dziecko zostanie poszkodowane w wypadku, personel przedszkola, z dyrektorem na czele, ma obowiązek przeprowadzić wymaganą przez rozporządzenie procedurę powypadkową. Składa się ona z trzech etapów: 

  • powzięcia wiadomości o wypadku oraz jego zgłoszenia,
  • powołania zespołu powypadkowego oraz przygotowania protokołu powypadkowego,
  • uzupełnienia rejestru wypadków o odpowiedni wpis oraz wdrożenia odpowiednich środków profilaktycznych.

Niezmiernie ważne jest, aby każdy z powyższych elementów został przeprowadzony zgodnie z przepisami prawa. W przeciwnym razie należy liczyć się z odpowiedzialnością odszkodowawczą wobec poszkodowanego dziecka (bądź jego rodziców) oraz z odpowiedzialnością dyscyplinarną za popełnione w toku procedury błędy. Odpowiednio przygotowana dokumentacja powypadkowa będzie też niezbędna w dochodzeniu przez rodziców dziecka odszkodowania z tytułu ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków.
Zapewnienie dzieciom bezpieczeństwa w trakcie zajęć jest zadaniem trudnym, na co wskazuje coraz większa liczba spraw z tego zakresu trafiających do sądów. W jednym z ostatnich orzeczeń Sąd Okręgowy w Świdnicy (wyrok z dnia 13 września 2018 r., sygn. akt II Ca 468/18) wskazał, że celem przepisów określających zakres odpowiedzialności za dzieci pobierające naukę w szkole pozostaje ogólnie wskazanie zakresu obowiązków (nadzór, opieka), ale poprzez precyzyjne określenie skutku tej regulacji, tj. zapewnienia bezpieczeństwa dzieciom. Sposób, w jaki organizowane są zajęcia przez szkołę, oraz sposób, w jaki wykonywany jest nadzór pedagogiczny, pozostaje do oceny osób zarządzających szkołą i wykonujących nadzór pedagogiczny, ma jednak zmierzać do zapewnienia bezpieczeństwa uczniom. Wyrok ten z pewnością można odnieść również 
do przedszkoli.

Powzięcie wiadomości o wypadku

Procedura powypadkowa rozpoczyna się w momencie, w którym pracownik przedszkola jest świadkiem wypadku bądź zostanie o nim poinformowany np. przez inne dzieci. Obowiązkiem pracownika jest natychmiastowe zapewnienie poszkodowanemu dziecku opieki. Jeżeli zaistnieje taka potrzeba, pracownik powinien udzielić poszkodowanemu dziecku pierwszej pomocy. W razie poważniejszego wypadku należy rozważyć wezwanie pogotowia.
Po udzieleniu dziecku niezbędnej pomocy oraz oddaniu go pod opiekę fachowego personelu medycznego dyrektor bądź upoważniony przez niego pracownik przedszkola musi niezwłocznie poinformować o wypadku:

  • rodziców bądź opiekunów prawnych poszkodowanego dziecka,
  • pracownika służby bezpieczeństwa i higieny pracy,
  • społecznego inspektora pracy,
  • organ prowadzący przedszkole,
  • radę rodziców,
  • prokuratora oraz organ sprawujący nadzór pedagogiczny – w przypadku gdy doszło do wypadku śmiertelnego, ciężkiego lub zbiorowego w rozumieniu ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1376 z późn. zm.),
  • państwowego inspektora sanitarnego – w przypadku gdy do wypadku doszło w wyniku zatrucia.

W przypadku informowania rodziców o wypadku najlepszym sposobem wydaje się rozmowa telefoniczna (z pewnością będą chcieli jak najszybciej przejąć opiekę nad poszkodowanym dzieckiem), a do informowania pozostałych osób może posłużyć odpowiedni formularz zgłoszeniowy (chociaż rozporządzenie nie nakłada tutaj obowiązku informowania w konkretnej formie). Jednak dla zachowania porządku oraz w celach dowodowych zasadna wydaje się forma 
pisemna.

Powołanie zespołu powypadkowego

Po udzieleniu niezbędnej pomocy poszkodowanemu dziecku oraz poinformowaniu odpowiednich osób należy zadbać o odpowiednie zabezpieczenie miejsca wypadku. Jest to bardzo ważne, ponieważ z jednej strony zapobiegnie podobnym wypadkom w najbliższej przyszłości (do momentu wprowadzenia odpowiednich działań profilaktycznych przez dyrektora), a z drugiej – uniemożliwi zatarcie dowodów, które muszą być wzięte pod uwagę przez zespół powypadkowy w toku ustalania przyczyn wypadku. Zadania związane z zabezpieczeniem miejsca wypadku wykonuje dyrektor, a w przypadku gdyby nie mógł tego zrobić – upoważniony przez niego pracownik.
Wydaje się, że w celu prawidłowego zabezpieczenia miejsca wypadku warto posłużyć się w sposób analogiczny rozwiązaniami zawartymi w § 3 rozporządzenia RM z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz. U. z 2009 r. Nr 105, poz. 870).
Kiedy miejsce wypadku zostanie już zabezpieczone, dyrektor musi powołać zespół powypadkowy. Jego zadaniem będzie przeprowadzenie postępowania powypadkowego wyjaśniającego przyczyny i okoliczności wypadku oraz sporządzenie (na koniec postępowania) odpowiedniej dokumentacji powypadkowej, a zwłaszcza protokołu powypadkowego.
Skład zespołu nie może być przypadkowy i musi być wybrany przez dyrektora zgodnie z zasadami zapisanymi w rozporządzeniu w sprawie BHP w placówkach oświatowych.
Przede wszystkim w jego skład wchodzą:

  • pracownik służby bezpieczeństwa i higieny pracy oraz
  • społeczny inspektor pracy.

Jednak w przypadku gdy z jakichkolwiek przyczyn jedna z powyższych osób nie może wziąć udziału w pracach zespołu, dyrektor powołuje na jej miejsce innego pracownika przeszkolonego w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.
W sytuacji natomiast, gdy żadna z obu wskazanych powyżej osób nie może brać udziału w pracach zespołu, w jego skład wejdą:

  • dyrektor przedszkola oraz
  • pracownik przeszkolony w zakresie BHP.

Jak widać, przepisy kładą nacisk na to, by w pierwszej kolejności w pracach zespołu uczestniczyły osoby posiadające bogatą wiedzę w zakresie BHP i tym właśnie kryterium powinien kierować się dyrektor przy kompletowaniu składu zespołu.
Dodatkowo w pracach zespołu może uczestniczyć (ale nie ma prawnego obowiązku) przedstawiciel: 

  • organu prowadzącego,
  • rady rodziców,
  • organu sprawującego nadzór pedagogiczny.

Bardzo istotną sprawą jest ustalenie, kto w zespole powypadkowym pełni funkcję przewodniczącego, bowiem do przewodniczącego należy głos rozstrzygający w spornych sprawach powstających w trakcie prac zespołu. Natomiast osoba, która ma inne zdanie niż przewodniczący, może je zamieścić w protokole powypadkowym. Do zadań przewodniczącego należy ponadto informowanie opiekunów dziecka o przysługujących im w toku postępowania powypadkowego prawach (m.in. o obowiązku zaznajomienia się z treścią protokołu, o możliwości złożenia zastrzeżeń co do jego ustaleń).
Przewodniczącym zespołu powypadkowego jest z mocy przepisów prawa (niejako domyślnie) pracownik służby BHP. W przypadku gdy nie znalazł się on z jakiegoś powodu w składzie zespołu, przewodniczącym jest społeczny inspektor pracy. Gdy jednak w składzie nie znalazła się i ta osoba, przewodniczącego wybiera dyrektor spośród pracowników przedszkola.
Po przeprowadzeniu postępowania, które ma dać odpowiedź na pytanie, co było przyczyną wypadku, w jakich okolicznościach do niego doszło oraz jakie środki zapobiegawcze zostaną powzięte, aby zapobiec podobnym zdarzeniom w przyszłości, zespół powypadkowy musi spisać protokół powypadkowy. Należy zaznaczyć, że protokół powypadkowy powinien zostać sporządzony w terminie 21 dni od dnia zakończenia postępowania powypadkowego (jedynie w uzasadnionych przypadkach może on zostać sporządzony w późniejszym terminie). 
Zgodnie z wymogami rozporządzenia gotowy i podpisany przez dyrektora oraz członków zespołu protokół powypadkowy musi zostać dostarczony niezwłocznie do wybranych osób:

  • opiekunów małoletniego poszkodowanego,
  • na wniosek – organowi prowadzącemu i organowi sprawującemu nadzór pedagogiczny.

Jeden egzemplarz protokołu musi również pozostać w przedszkolnej dokumentacji.
W przypadku gdy rodzice poszkodowanego dziecka nie zgadzają się z treścią protokołu, mogą zgłosić zastrzeżenia do niego. Mają na to siedem dni od momentu doręczenia kompletnego i podpisanego protokołu. Mogą być złożone wedle wyboru – albo w formie ustnej do protokołu, albo pisemnej do przewodniczącego zespołu powypadkowego.
Zgodnie z przepisami prawa zastrzeżenia mogą dotyczyć takich kwestii, jak:

  • niewykorzystanie wszystkich środków dowodowych niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego,
  • sprzeczność ważnych kwestii, które zostały ustalone w protokole, z zebranym przez komisję materiałem dowodowym.

Wydaje się jednak, że podane w przepisach zastrzeżenia dotyczące w szczególności kwestii dowodowych nie stanowią katalogu zamkniętego i w razie potrzeby mogą dotyczyć także innych ustaleń protokołu powypadkowego.
Prawidłowo złożone zastrzeżenie jest następnie rozpatrywane przez właściwy organ prowadzący przedszkola. Po jego rozpatrzeniu ma on dwie możliwości. Może mianowicie:

  • zlecić dotychczasowemu zespołowi powypadkowemu wyjaśnienie poruszonych w zastrzeżeniu ustaleń protokołu lub też przeprowadzenie dodatkowych czynności dowodowych albo
  • powołać nowy zespół powypadkowy w celu ponownego przeprowadzenia całej procedury powypadkowej.

Rejestr wypadków oraz czynności profilaktyczne

Po wyjaśnieniu przyczyn wypadku oraz prawidłowym sporządzeniu protokołu ostatnim obowiązkiem dyrektora związanym z postępowaniem powypadkowym jest dokonanie wpisu w rejestrze wypadków i podjęcie odpowiednich środków profilaktycznych zapobiegających podobnym zdarzeniom 
w przyszłości.
Rejestr ten jest prowadzony przez dyrektora i zawiera najważniejsze informacje pozwalające na archiwizację oraz przeanalizowanie danych z wypadków, które miały miejsce w przedszkolu. W efekcie ma przyczynić się do podjęcia odpowiednich działań profilaktycznych i zmniejszenia liczby wypadków w przyszłości.
W celu utrzymania prawidłowego przebiegu informacji w przedszkolu do obowiązków dyrektora należy również omawianie z dziećmi okoliczności oraz przyczyn wypadków z udziałem dzieci. Dyrektor powinien również zaznajamiać ich z podjętymi działaniami profilaktycznymi mającymi zapobiegać podobnym wypadkom w przyszłości.

Zasady

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy