Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

6 czerwca 2019

NR 103 (Czerwiec 2019)

Wypadek przy pracy – niezbędne informacje dla dyrektora

128

Tematyka wypadków przy pracy w przedszkolach ma istotne znaczenie nie tylko dla potencjalnych poszkodowanych, ale także dla dyrektora przedszkola. Jako na pracodawcy to właśnie na nim spoczywa obowiązek podjęcia wszelkich działań, które są niezbędne do wyeliminowania lub ograniczenia zagrożeń istniejących w miejscu zatrudnienia.

Gdy dojdzie już do wypadku, przepisy zobowiązują dyrektora do zapewnienia osobom poszkodowanym niezwłocznego udzielenia pierwszej pomocy. Dyrektor odpowiada również za ustalenie przyczyn i okoliczności wypadku, a także za podjęcie odpowiednich środków profilaktycznych, mających zapobiec podobnym wypadkom w przyszłości.

Przepisy regulujące problematykę wypadków przy pracy

Podstawowym aktem prawnym regulującym kwestię wypadków przy pracy jest ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych z dnia 30 października 2002 r. (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1376 ze zm., dalej: ustawa wypadkowa). W ważnych kwestiach odsyła nas ona do Kodeksu pracy, m.in. w zakresie trybu ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Na podstawie k.p. wydane zostały istotne dla tematyki wypadków przy pracy akty wykonawcze:

  • Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz. U. z 2009 r. Nr 105, poz. 870).
  • Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 16 września 2004 r. w sprawie wzoru protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 227, poz. 2298).
  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 stycznia 2009 r. w sprawie statystycznej karty wypadku przy pracy (Dz. U. z 2009 r. Nr 14, poz. 80 ze zm.).

Charakterystyka wypadku przy pracy

Niezwykle istotną kwestią jest poznanie i prawidłowe zrozumienie definicji wypadku przy pracy. Od tego będzie bowiem zależało późniejsze sklasyfikowanie (bądź nieuznanie) danego wypadku jako wypadku przy pracy, a co za tym idzie – przyznanie poszkodowanemu nauczycielowi odpowiednich świadczeń odszkodowawczych.

Definicja wypadku przy pracy została określona w art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej. Jest to nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:

  • podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;
  • podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;
  • w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Wypadek, aby został sklasyfikowany jako wypadek przy pracy, musi spełniać określone, ustawowe przesłanki, do których należą:

  • nagłość zdarzenia,
  • przyczyna zewnętrzna zdarzenia,
  • skutek w postaci urazu lub śmierci,
  • związek z pracą.

Jedynie łączne wystąpienie powyższych przesłanek pozwoli mówić nam o wypadku przy pracy.

Oprócz zwyczajnych wypadków przy pracy możemy zatem rozróżnić:

  • wypadki śmiertelne (w wyniku których nastąpiła śmierć w okresie nieprzekraczającym sześć miesięcy od dnia wypadku);
  • wypadki ciężkie (w wyniku których nastąpiło ciężkie uszkodzenie ciała, jak np. utrata wzroku czy słuchu);
  • wypadki zbiorowe (w wyniku których poszkodowane zostały co najmniej dwie osoby).

Element nagłości w definicji wypadku przy pracy

Nagłość jest rozumiana jako zdarzenie, w którym czynnik urazowy (czyli wszystko to, co powoduje uraz lub śmierć, np. uderzające nauczycielkę drzwi bądź porażenie prądem) wywiera jednorazowe, momentalne działanie na organizm pracownika. Zwrócono tu uwagę przede wszystkim na czas oddziaływania czynnika szkodliwego dla organizmu. Tak rozumiana przesłanka ma za zadanie oddzielać przypadki chorób zawodowych, które powstają w wyniku długiego narażenia pracownika na szkodliwe czynniki występujące w środowisku pracy, od wypadków przy pracy. Przyjmuje się, że zdarzenie jest „nagłe”, jeżeli nastąpiło w ciągu jednego dnia pracy.

Zewnętrzna przyczyna zdarzenia

Jako przyczynę zewnętrzną należy rozumieć rozmaite czynniki oddziałujące na organizm człowieka, które w efekcie wywołują nagłe zdarzenie skutkujące urazem bądź śmiercią. Może to być czynnik gwałtowny, jak np. zamykające się drzwi czy spadający element budynku. Może jednak dojść do sytuacji, w których siła zewnętrzna wcale nie musi działać z dużą mocą, by doprowadzić do obrażeń. Zdarza się bowiem, że przyczyna zewnętrzna nakłada się na istniejące w organizmie osoby poszkodowanej schorzenie.

Ponieważ w praktyce często trudno jest stwierdzić, czy to zewnętrzna przyczyna doprowadziła do powstania wypadku przy pracy, warto posłużyć się kilkoma zasadami, wypracowanymi na podstawie orzecznictwa sądowego. Zgodnie z nimi:

  • należy się zastanowić, czy spowodowałoby to u pracownika konsekwencje w postaci urazu lub śmierci, gdyby nie pojawił się danego dnia w przedszkolu; 
  • przy kwalifikacji konkretnej okoliczności jako przyczyny zewnętrznej w rozumieniu ustawy wypadkowej ważne jest, aby stanowiła ona przyczynę sprawczą zdarzenia, natomiast nie musi być ona przyczyną wyłączną (jedyną);
  • zewnętrzną przyczyną sprawczą wypadku przy pracy może być każdy czynnik pochodzący spoza organizmu poszkodowanego, zdolny – w istniejących warunkach – wywołać szkodliwe skutki;
  • charakteru zewnętrzności nie odbierze przyczynie zdarzenia okoliczność, że wystąpiła ona w wyniku zawinionego działania poszkodowanego, pod wpływem alkoholu czy środków odurzających (wina poszkodowanego – lub jej brak – będzie odgrywała rolę dopiero w późniejszym etapie, przy określaniu prawa do świadczeń z tytułu wypadku przy pracy, na podstawie art. 21 ustawy wypadkowej).

Związek wypadku z wykonywaną pracą

Opisywane powyżej elementy tworzą razem pojęcie wypadku, nie mają jednak jeszcze żadnego znaczenia z punktu widzenia prawa pracy. Dopiero wystąpienie związku z pracą nadaje mu charakter wypadku przy pracy i kwalifikuje do otrzymania ewentualnego zadośćuczynienia.

Istnieje kilka sposobów na to, jak należy rozumieć związek wypadku z wykonywaną pracą. Zgodnie z orzecznictwem SN sprowadza się on przede wszystkim do miejscowego i czasowego powiązania przyczyny zewnętrznej z pracą. Ma on oznaczać miejscowe i czasowe lub funkcjonalne powiązanie przyczyny zewnętrznej z wykonywaniem ubezpieczonej czynności. Wypadek (czyli nagłe zdarzenie spowodowane przyczyną zewnętrzną skutkujące urazem lub śmiercią) ma nastąpić w miejscu i czasie (podczas) wykonywania ubezpieczonej czynności. Mogą to być również inne okoliczności, pod warunkiem że istnieje związek pomiędzy nimi a funkcją pełnioną przez poszkodowanego pracownika. Dla przykładu: oczywiste będzie uznanie za wypadek przy pracy urazu doznanego przez nauczyciela w trakcie prowadzenia zajęć w przedszkolu (związek czasowy i miejscowy). Jednak równie dobrze za wypadek przy pracy może zostać uznany uraz nauczyciela doznany w trakcie spaceru z dziećmi (istnieje związek funkcjonalny).

Widać zatem, że chcąc uznać dany wypadek za wypadek przy pracy, musimy ustalić, że w momencie jego zdarzenia pracownik wykonywał pracę (czyli jedną z czynności wymienionych w punktach 1–3 art. 3 ustawy wypadkowej). Będzie to stwierdzenie istnienia wypadku przy pracy na podstawie związku miejscowego i czasowego. Dopiero gdy do zdarzenia dojdzie poza miejscem i czasem pracy, będziemy musieli stwierdzić istnienie związku funkcjonalnego. 

Obowiązki dyrektora w postępowaniu powypadkowym

Przytoczone dotychczas informacje będą stanowić podstawę do ustalenia, czy nieszczęśliwe zdarzenie, które miało miejsce w przedszkolu, będzie można zakwalifikować jako wypadek przy pracy (a co za tym idzie, czy osoba poszkodowana otrzyma odpowiednie odszkodowanie), czy też będzie pozbawione ochrony prawnej. Ustalenie to musi jednak zostać poprzedzone wieloma czynnościami, które pozwolą dyrektorowi przedszkola na zabezpieczenie miejsca wypadku, a także na zebranie odpowiedniego materiału dowodowego, będącego podstawą późniejszej klasyfikacji prawnej wypadku. Wspomniana procedura została zamieszczona w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz. U. z 2009 r. Nr 105, poz. 870). Jak już wspomniano, bardzo ważne jest, aby była ona skrupulatnie przestrzegana, ponieważ najmniejsze niedopatrzenie może później zostać odczytane przez inspekcję pracy jako nieprzestrzeganie odpowiednich przepisów BHP, co będzie wiązało się z karą grzywny. O sposobie postępowania w razie wypadków przy pracy należy również poinformować nauczycieli i pracowników niepedagogicznych, ponieważ w wielu jego miejscach wymagana jest ich współpraca.

Pracownicy muszą być świadomi, że w razie wystąpienia nieszczęśliwego wypadku są zobowiązani (oczywiście w miarę możliwości) do poinformowania o nim dyrektora bez zbędnej zwłoki. Podobnie mają postąpić wszyscy pracownicy, którzy byli świadkami wypadku. Bez takich informacji nie może zostać formalnie wszczęta procedura ustalania przyczyn i okoliczności wypadku. Bardzo ważne jest więc, aby poszkodowana osoba nie ukrywała tego faktu, lecz (we własnym interesie) powiadomiła o nim dyrektora przedszkola. 

Zabezpieczenie miejsca wypadku

W momencie powzięcia informacji o wypadku rozpoczynają się pierwsze obowiązki dyrektora. Po zapewnieniu pomocy medycznej poszkodowanym osobom musi on zadbać o to, by nie dopuścić do kolejnego wypadku bądź zminimalizować jego ryzyko. W tym celu, do czasu ustalenia wszystkich okoliczności i przyczyn powstania wypadku, dyrektor musi doprowadzić do zabezpieczenia miejsca wypadku przed osobami trzecimi (niepowołanymi do ustalania przyczyn jego powstania). W przypadku przedszkola jest to szczególnie ważne (a także utrudnione), ponieważ przez większość czasu przebywa w niej duża liczba dzieci lub rodziców. Jeśli wypadek został spowodowany przez działające w przedszkolu urządzenia, należy zadbać o to, by przez czas ustalania przyczyn powstania wypadku pozostawały one wyłączone.

Należy również zapobiec wszelkim zmianom w położeniu sprzętu, które mogłyby później uniemożliwić odtworzenie jego okoliczności (należy więc zapobiec zatarciu ewentualnych dowodów, które mogą nam pomóc w ustaleniu przyczyn powstania wypadku). Zmiana miejsca położenia lub uruchomienie wyżej wspomnianych maszyn jest możliwe tylko po wyrażeniu zgody przez dyrektora przedszkola (oraz po uzgodnieniu tej kwestii ze społecznym inspektorem pracy – jeżeli w przedszkolu został on wybrany). Co więcej, zmiany takie wymagają wcześniejszych oględzin miejsca wypadku, a także zarejestrowania ułożenia poszczególnych elementów na fotografii (bądź szkicu). W przypadku wypadku śmiertelnego, ciężkiego bądź zbiorowego przepisy stawiają surowsze wymogi w sprawie wznowienia pracy lub przeniesienia maszyn – kwestia ta musi być uzgodniona z właściwym (ze względu na siedzibę przedszkola) inspektorem pracy oraz prokuratorem. Powyższe zastrzeżenia mogą zostać pominięte wyłącznie w przypadku, gdy jest to konieczne w celu ratowania osób, mienia bądź zapobieżenia innym niebezpieczeństwom.

Po zabezpieczeniu miejsca wypadku obowiązkiem dyrektora jest także powiadomienie właściwego inspektora pracy (może być to również powiadomienie telefoniczne) o każdym wypadku śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym.

Powołanie zespołu powypadkowego 

Po odpowiednim zabezpieczeniu miejsca wypadku przychodzi kolei na powołanie przez dyrektora przedszkola zespołu powypadkowego, którego zadaniem będzie ustalenie wszystkich okoliczności i przyczyn wypadku. Skład zespołu powypadkowego określa wspomniane już rozporządzenie w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Ostateczny skład zespołu powypadkowego określany jest w kilku etapach i zależy od istniejącej w danym przedszkolu struktury BHP. Należy pamiętać, że bez względu na ostateczny skład zespołu powypadkowego jego powołanie zawsze należy do obowiązków dyrektora przedszkola.

Z mocy prawa w skład zespołu wchodzą:

  • pracownik służby bez...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy