Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

27 sierpnia 2019

NR 104 (Wrzesień 2019)

Uchybienie godności zawodu nauczyciela

0 67

Chociaż Karta Nauczyciela szczegółowo określa obowiązki nauczyciela oraz wskazuje konsekwencje dyscyplinarne ich niedopełnienia, nigdzie jednak nie definiuje pojęcia uchybienia godności zawodu nauczyciela. A naruszenie godności zawodu nauczyciela może wywołać identyczne skutki jak każdy czyn zagrożony karą dyscyplinarną, w tym skutkować usunięciem nauczyciela z zawodu. Jak zatem prawidłowo interpretować to pojęcie? 

Przesłanki odpowiedzialności dyscyplinarnej zostały wskazane w art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 967 z późn. zm.). Zgodnie z tą regulacją nauczyciele podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za uchybienia godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6. 

Obowiązki określone w art. 6 KN związane są głównie z wykonywaniem zadań dydaktycznych nauczyciela, bowiem na podstawie tego przepisu nauczyciel obowiązany jest:

  • rzetelnie realizować zadania związane z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły (przedszkola): dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, w tym zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę (przedszkole),
  • wspierać każdego ucznia w jego rozwoju,
  • dążyć do pełni własnego rozwoju osobowego,
  • doskonalić się zawodowo, zgodnie z potrzebami szkoły (przedszkola),
  • kształcić i wychowywać młodzież w umiłowaniu ojczyzny, w poszanowaniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w atmosferze wolności sumienia i szacunku dla każdego człowieka,
  • dbać o kształtowanie u uczniów postaw moralnych i obywatelskich zgodnie z ideą demokracji, pokoju i przyjaźni między ludźmi różnych narodów, ras i światopoglądów.

Uchybienie wskazanym obowiązkom może skutkować wymierzeniem nauczycielowi jednej z kar dyscyplinarnych, zgodnie z art. 76 ust. 1 KN:

  • nagana z ostrzeżeniem,
  • zwolnienie z pracy,
  • zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczyciela w okresie trzech lat od ukarania,
  • wydalenie z zawodu nauczycielskiego. 

Karta Nauczyciela nie zawiera natomiast żadnej definicji godności zawodu nauczyciela. Jest to zatem pojęcie nieostre, podlegające interpretacji, której mogą dokonać dyrektorzy szkół, placówek i przedszkoli, komisje dyscyplinarne oraz sądy. W pierwszej kolejności interpretacji tej dokonuje oczywiście dyrektor jednostki organizacyjnej systemu oświaty, bowiem to on jest osobą odpowiedzialną za podjęcie czynności zmierzających do wymierzenia kary dyscyplinarnej. Oczywiście, samodzielnie nie może takiej kary wymierzyć, ale występuje z wnioskiem o jej wymierzenie do komisji działającej przy wojewodzie, zatem aby to uczynić, musi być przekonany, że w danych okolicznościach doszło do naruszenia godności zawodu. 


Interpretacja pojęcia według MEN


Aby podać interpretację tego pojęcia, w pierwszej kolejności warto przywołać odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej na interpelację nr 6877 w sprawie przemocy ze strony nauczycieli wobec dzieci w przedszkolach i szkołach. W odpowiedzi tej czytamy, że „przez uchybienie godności zawodu nauczyciela należy rozumieć wszelkie zachowania nauczyciela, które nie mogą być akceptowane z uwagi na dobro wychowywanej młodzieży i prawidłowe funkcjonowanie systemu szkolnego, podważają zaufanie nie tylko do obwinionego nauczyciela, ale również innych nauczycieli, zaprzeczając wartościom dotyczącym wzajemnego szacunku, kultury i poszanowania godności, które nauczyciel powinien przekazywać uczniom. Podstawą do zakwalifikowania przewinienia jako uchybienia godności zawodu nauczyciela – niezależnie od miejsca jego popełnienia – będzie zatem stanowić jego treść, np. wszelkie przejawy przemocy fizycznej i stosowanie nacisku psychicznego wobec ucznia; naruszenie godności ucznia; niestosowne zachowanie się, które w sposób ewidentny narusza ogólne normy etyczne i normy zachowania przyjęte w środowisku szkolnym (oświatowym)”.


Interpretacja pojęcia w doktrynie


O tym, jak należy rozumieć uchybienie godności zawodu nauczyciela, wypowiada się również doktryna. Wśród potencjalnych naruszeń wymienić tu można: narażanie uczniów na utratę zdrowia i życia, nieetyczne zachowania wobec współpracowników i kierownictwa placówki oświatowej (rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji, rozpowszechnianie informacji objętych tajemnicą rady pedagogicznej), niewłaściwe realizowanie zadań edukacyjnych i wychowawczych, niską kulturę osobistą (używanie wulgaryzmów), dopuszczenie się plagiatu, oszustwo, poświadczenie nieprawdy, fałszerstwo, pedofilię, poniżanie uczniów, wykorzystywanie swojej pozycji  w celu  zmuszenia ucznia do określonych zachowań czy inne obcesowe zachowania, które nie przystają osobie zobowiązanej do kształtowania pożądanych postaw (za: J. Jakubowski, M. Zając-Rosińska, Karta Nauczyciela. Komentarz, LexisNexis 2014).
 

Interpretacja pojęcia w orzecznictwie


W sprawie tej wypowiedział się również Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 25 stycznia 2019 r. (III APa 59/18), stwierdzając, że Karta Nauczyciela nie zawiera definicji legalnej pojęcia zachowań uchybiających godności zawodu i pod ogólne sformułowanie „uchybienia godności zawodu nauczyciela” można podciągnąć wiele stanów faktycznych. Trzeba przy tym pamiętać, że uchybienia godności zawodu nauczyciela to zachowania przynoszące ujmę randze tego za...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy