Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

6 kwietnia 2021

NR 120 (Kwiecień 2021)

Staż pracy w gospodarstwie rolnym. Jak prawidłowo wliczyć go do stażu pracy

110

O tym, jak traktować okresy pracy w gospodarstwie rolnym i w jakich przypadkach podlegają one zaliczeniu do pracowniczego stażu pracy, decydują regulacje ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. z 1990 r. Nr 54, poz. 310). Jest to krótki akt prawny, liczący zaledwie cztery artykuły, jednak nie zawsze jest prosty do interpretacji.

ak wynika z art. 1 ust. 1 ustawy, ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także: 

POLECAMY

  • okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie prowadzonym przez współmałżonka, 
  • przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16. roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem, 
  • przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. 

Na wstępie warto zaznaczyć, dlaczego ustawa łączy określone w niej uprawnienia z przełomem lat 1982 i 1983. Wynika to z faktu, że z dniem 1 stycznia 1983 r. weszła w życie ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (t.j. Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 z późn. zm.), zastępująca wcześniejszy akt, czyli ustawę z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1977 r. Nr 32, poz. 140). Istotne w tych zmianach jest to, że ustawa z 1977 r. nie posługiwała się pojęciem domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, bowiem zostało ono wprowadzone właśnie ustawą z 1982 r. Pojęcie to istnieje również na gruncie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 174 z późn. zm.).

Przykład
Pracownik dostarczył zaświadczenie o pracy w gospodarstwie rodziców w okresie od 21.03.1988 r. do 3.09.1993 r. Gospodarstwo to w obecnej chwili jest jego własnością. Czy do pracowniczego stażu pracy można mu doliczyć lata pracy w gospodarstwie?

Z uwagi na stan faktyczny opisany w pytaniu zaliczeniu mogą podlegać wyłącznie przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, z uwagi na fakt, że osoba opisana w przykładzie nie prowadziła gospodarstwa rolnego indywidualnie, jak również okresy pracy przypadają właśnie po dniu 31 grudnia 1982 r. 

Zaliczenie okresów pracy opisanych w pytaniu jest więc możliwe pod warunkiem wykonywania pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika. Aby natomiast ustalić pojęcie domownika, należy się z kolei odwołać do treści art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.). 
Zgodnie z tym przepisem przez domownika rozumie się osobę bliską rolnikowi, która: 

  • ukończyła 16 lat, 
  • pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, 
  • stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Warto tu dodać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 2 grudnia 2016 r. (IV SA/Gl 418/16) stwierdził: Domownikiem rolnika może być taka osoba, dla której praca w gospodarstwie rolnym nie stanowi podstawowego zajęcia i stałego źródła utrzymania. Pracy tej nie należy utożsamiać z koniecznością nieustannego, przez cały czas, wykonywania prac w gospodarstwie rolnym, jednak nie jest to tylko incydentalna, drobna pomoc świadczona przez domownika na rzecz rolnika, czyli pomoc, jakiej w warunkach wiejskich zwyczajowo udziela się w ramach pomocy rodzinnej osobom prowadzącym gospodarstwo rolne. 

O stałej pracy w gospodarstwie rolnym można mówić jedynie przy pewnej systematyczności oraz co najmniej gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy pomoc taką deklaruje domownik.

Jak wynika z treści pytania, wszystkie przedstawione wyżej warunki należy najprawdopodobniej uznać za spełnione, chociaż z treści pytania nie wynika, czy nauczyciel pozostawał z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym (bliskim sąsiedztwie), jednak z uwagi na fakt, iż chodzi o gospodarstwo rodziców, najprawdopodobniej tak było, a wówczas czas pracy w gospodarstwie można zaliczyć do stażu. Ponadto istotna jest również data urodzenia nauczyciela, bowiem praca w gospodarstwie rolnym powinna przypadać po ukończeniu 16. roku życia. 

Przykład
Nauczyciel pracował od 15. do 19. roku życia w gospodarstwie rolnym rodziców (w latach 1977–1981) i następnie przejął gospodarstwo. Czy pracę na roli można doliczyć do stażu pracy w celu naliczenia nagrody jubileuszowej? 

W tym wypadku będzie miał zastosowanie drugi z wymienionych przez ustawę przypadków, zgodnie z którym zaliczenie obejmuje przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16. roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem. Należy jednak zauważyć, że zaliczeniu będzie podlegała wyłącznie praca w wieku od 16. roku życia. W przypadku natomiast gdyby nauczyciel nie przejął gospodarstwa rodziców wcale, wówczas nie nabyłby prawa do zaliczenia okresu pracy do stażu.

Warto tu natomiast przytoczyć wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2020 r. (I OSK 2040/18), w którym sąd ten orzekł: „Stała praca” w gospodarstwie nie zawsze musi polegać na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, gdyż – na przykład ze względu na rodzaj produkcji – niekiedy nie będzie to nawet konieczne. Polega ona jednak na pewnej systematyczności i co najmniej na gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo. Ten element dyspozycyjności domownika potwierdza również wymóg zamieszkania domownika na terenie gospodarstwa lub w pobliżu, czyli w takiej odległości, która umożliwia jak najszybsze dotarcie na teren gospodarstwa, jeżeli zajdzie taka potrzeba i świadczenia na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej pracy w wymiarze czasu niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego. Ponadto „stała praca” wymaga pewnego nastawienia psychicznego...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy