Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

28 lutego 2018

NR 73 (Czerwiec 2016)

Rozwiązanie stosunku pracy

0 383

Decyzje kadrowe to niestety nie tylko te przyjemne, związane z zatrudnieniem, ale i znacznie trudniejsze decyzje związane z rozwiązaniem istniejącego już stosunku pracy. Ma to miejsce z reguły pod koniec roku szkolnego.

Sposób i tryb rozwiązania stosunku pracy uzależniony jest od:

  • statusu pracownika:
    • pedagogiczny,
    • niepedagogiczny; 
  • rodzaju placówki:
    • publiczna,
    • niepubliczna;
  • formy nawiązania stosunku pracy:
    • umowa o pracę (na czas nieokreślony, na czas określony),
    • mianowanie. 

Przeniesienie służbowe

Jedną z dopuszczalnych prawem form decyzji kadrowej jest tzw. przeniesienie służbowe. Artykuł 18 KN przewiduje możliwość przeniesienia nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania na własną prośbę lub z urzędu za jego zgodą:
na inne stanowisko w tej samej lub innej szkole oraz w tej samej lub innej miejscowości na takie samo lub inne stanowisko. 

Przeniesienie nauczyciela z urzędu do innej miejscowości może nastąpić pod warunkiem:

  • zapewnienia w nowym miejscu pracy mieszkania odpowiedniego do jego stanu rodzinnego oraz
  • miejsca pracy dla współmałżonka, jeśli jest on nauczycielem.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 stycznia 2007 r. (I PK 195/06) uznał, że: Zamiar zmiany miejsca pracy przez nauczyciela mianowanego nie realizuje się przez zawarcie umowy o  pracę, lecz tylko w  drodze przeniesienia na  własną prośbę (za  zgodą lub z  urzędu) na  inne stanowisko w  tej samej lub innej szkole, w  tej samej lub innej miejscowości, na takie samo lub inne stanowisko. Po  przeniesieniu nauczyciela mianowanego jego stosunek pracy na  nowym stanowisku stanowi kontynuację poprzedniego, a  tym samym jest stosunkiem pracy z mianowania. Na mocy art. 19 KN, w celu zapewnienia przedszkolu obsady na stanowisku nauczyciela z wymaganymi kwalifikacjami odpowiadającymi potrzebom programowym przedszkola, organ prowadzący może przenieść nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania do tego przedszkola nawet bez zgody zainteresowanego nauczyciela, jednak na okres nie dłuższy niż trzy lata i z prawem powrotu na zajmowane wcześniej stanowisko. Przeniesionemu w tym trybie nauczycielowi przysługuje:

  • czterodniowy tydzień pracy, 
  • dodatek za uciążliwość pracy w wysokości 20% wynagrodzenia zasadniczego, 
  • zakwaterowanie w miejscu czasowego zatrudnienia.

Zgodnie z art. 33 Kodeksu pracy, przy zawieraniu umowy o pracę na czas określony dłuższy niż sześć miesięcy strony mogą przewidzieć dopuszczalność wcześniejszego rozwiązania tej umowy za dwutygodniowym wypowiedzeniem.

Zasady rozwiązywania stosunku pracy są równie skomplikowane jak zasady zatrudniania, ponieważ są z nimi w sposób oczywisty powiązane. W przypadku pracowników niepedagogicznych dyrektor przedszkola powinien stosować przepisy wynikające z Kodeksu pracy. W takiej sytuacji umowę o pracę rozwiązuje się:

  • na mocy porozumienia stron,
  • przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem),
  • przez oświadczenie jednej ze stron bez zachowania okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia).

Zasadą ogólną jest, że rozwiązanie umowy o pracę zawartej z nauczycielem na czas nieokreślony następuje z końcem roku szkolnego za trzymiesięcznym wypowiedzeniem (art. 27 ust. 1 KN). Do placówek nieferyjnych nie ma zastosowania warunek rozwiązania umowy z końcem roku szkolnego. Rozwiązanie stosunku pracy następuje także w razie otrzymania przez nauczyciela jednej negatywnej oceny pracy, z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, a także z końcem miesiąca, w którym cofnięto nauczycielowi skierowanie do nauczania religii. Pracodawca może ponadto rozwiązać z nauczycielem umowę o pracę:

  • w przypadku likwidacji lub reorganizacji placówki, o której mowa w art. 20 ust. 1 KN,
  • w razie nieusprawiedliwionego niezgłoszenia się nauczyciela na badania okresowe lub kontrolne lub
  • dwukrotnego nieusprawiedliwionego niezgłoszenia się nauczyciela na badania, na które pracodawca skierował go z własnej inicjatywy. 

W tym ostatnim przypadku rozwiązanie stosunku pracy zależy od decyzji pracodawcy i następuje z końcem miesiąca, w którym pracodawca otrzymał informację o takim zdarzeniu. Należy jednak pamiętać, że zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2005 r. (II PK 179/04, OSNP 2005, nr 19, poz. 304) podstawę rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem stanowi dwukrotne nieusprawiedliwione niezgłoszenie się na badania, a nie odmowa przyjęcia przez nauczyciela skierowania na badania.

Artykuł 27 ust. 2 KN dopuszcza także możliwość rozwiązania umowy o pracę zawartej z nauczycielem na czas nieokreślony w każdym czasie i bez wypowiedzenia w razie niezdolności nauczyciela do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż jeden rok. W praktyce dotyczy to sytuacji, w której chory nauczyciel uzyskał prawo do świadczenia rehabilitacyjnego lub urlopu dla poratowania zdrowia. Możliwe jest jednak przedłużenie tego okresu do dwóch lat, pod warunkiem stwierdzenia przez lekarza możliwości powrotu do pracy w zawodzie nauczyciela. Powyższy okres dwuletni obejmuje łącznie okres niezdolności do pracy i urlopu dla poratowania zdrowia. W przypadku placówki niepublicznej wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony może zostać złożone każdemu pracownikowi, chyba że dany stosunek pracy objęty jest szczególną ochroną przed rozwiązaniem lub wypowiedzeniem umowy. Nie można bowiem wypowiedzieć umowy o pracę w sytuacji:

  • gdy pracownikowi zostało nie więcej niż cztery lata do osiągnięcia wieku emerytalnego,
  • jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku, chyba że pracownik uzyskał prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. 

Bez zachowania okresu wypowiedzenia

Wyjątkowym trybem rozwiązania umowy o pracę jest tryb tzw. rozwiązania stosunku pracy bez zachowania okresu wypowiedzenia. Pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia: 

  • jeżeli niezdolność pracownika do pracy wskutek choroby trwa: 
    • dłużej niż trzy miesiące, gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż sześć miesięcy, 
    • dłużej niż łączny okres pobierania z tego tytułu wynagrodzenia i zasiłku oraz pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze trzy miesiące, gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy co najmniej sześć miesięcy lub jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy albo chorobą zawodową;
  • w razie usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy z innych przyczyn niż wymienione powyżej, trwającej dłużej niż jeden miesiąc.

Należy pamiętać, że wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony powinno zostać złożone na piśmie i zawsze powinno zawierać uzasadnienie wypowiedzenia (art. 30 § 4 k.p. w zw. z art. 91c ust. 1 KN). W przypadku wypowiedzenia umowy o pracę, która została zawarta na czas nieokreślony, zawsze należy wskazać przyczynę jej rozwiązania. Długość okresu wypowiedzenia umowy zawartej na czas nieokreślony z reguły zależy od okresu zatrudnienia pracownika przez pracodawcę, który rozwiązuje umowę. Ogólny staż pracy nie ma w tym przypadku znaczenia. Należy uwzględnić wszelkie okresy zatrudnienia pracownika w danej placówce, bez względu na przerwy miedzy owymi okresami i niezależnie od rodzaju umów, na podstawie których pracownik był zatrudniony. 

Dyrektor jest zobowiązany do poinformowania nauczyciela o możliwości przejścia − na jego wniosek − w stan nieczynny. Informacja taka może być przekazana w piśmie zawierającym oświadczenie woli o wypowiedzeniu nauczycielowi stosunku pracy.

O zamiarze zwolnienia nauczyciela dyrektor przedszkola ma obowiązek zawiadomić reprezentującą nauczyciela zakładową (międzyzakładową) organizację związkową, która w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania zawiadomienia może na piśmie zgłosić dyrektorowi przedszkola umotywowane zastrzeżenia. Dopiero po rozpatrzeniu stanowiska organizacji związkowej, a także w razie niezajęcia przez nią stanowiska w ustalonym terminie, dyrektor podejmuje decyzję w sprawie rozwiązania stosunku pracy (art. 20 ust. 5b KN).

Stosunek pracy wygasa po upływie trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. 

Karta Nauczyciela nie zawiera odrębnej regulacji dotyczącej rozwiązywania umów zawartych na czas określony, dlatego również do nauczycieli należy stosować przepisy Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 33 Kodeksu pracy, przy zawieraniu umowy o pracę na czas określony dłuższy niż sześć miesięcy strony mogą przewidzieć dopuszczalność wcześniejszego rozwiązania tej umowy za dwutygodniowym wypowiedzeniem. Oczywiście, strony mogą rozwiązać w każdym czasie umowę zawartą nawet na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy na mocy porozumienia stron. W przypadku umów o pracę zawartych na czas określony (dotyczy to m.in. nauczycieli stażystów) rozwiązują się one z upływem terminu, na jaki zostały zawarte. Dyrektor nie musi wykonywać żadnych czynności prawnych, ponieważ wszystko dzieje się ex lege. Nie ma więc potrzeby składania uprzedniego wypowiedzenia ani jego uzasadniania.

Mianowanie

Stosunek pracy zawarty na podstawie mianowania cechuje większa trwałość. Może on ulec rozwiązaniu tylko w sytuacjach wskazanych w przepisach ustawy. Przesłankami rozwiązania takiego stosunku pracy może być:

  • wniosek nauczyciela,
  • czasowa niezdolność do pracy spowodowana chorobą przekraczającą 182 dni (do tego okresu wlicza się przerwy w wykonywaniu pracy obejmujące dni, w których w przedszkolu, zgodnie z odrębnymi przepisami, nie odbywają się zajęcia; dotyczy to w szczególności ferii zimowych i letnich oraz wszystkich przerw świątecznych),
  • orzeczenie lekarza przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy,
  • uzyskanie negatywnej oceny pracy dokonanej w trybie i na zasadach określonych w art. 6 a KN,
  • cofnięcie skierowania do nauczania religii w szkole (art. 23 ust. 1 KN),
  • likwidacja lub reorganizacja szkoły (placówki), o której mowa w art. 20 ust. 1 KN,
  • zawarcie porozumienia stron,
  • nieusprawiedliwione niezgłoszenia się nauczyciela na badanie okresowe lub kontrolne.

W każdym przypadku rozwiązania stosunku pracy obowiązują ściśle określone terminy, i tak:

  • z końcem roku szkolnego, po uprzednim złożeniu przez nauczyciela trzymiesięcznego wypowiedzenia (wniosek),
  • z końcem tego miesiąca, w którym upływa okres czasowej niezdolności nauczyciela do pracy,
  • z końcem miesiąca, w którym dyrektor otrzymał ostateczne orzeczenie lekarskie o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy,
  • z końcem tego miesiąca, w którym upływa trzymiesięczne wypowiedzenie, licząc od daty otrzymania przez nauczyciela negatywnej oceny pracy,
  • z końcem tego miesiąca, w którym nastąpiło cofnięcie skierowania do nauczania religii (art. 23 ust. 2 KN). 

Bardzo często jako przyczynę rozwiązania stosunku pracy podaje się powody opisane w art. 20 KN. Można z tej podstawy korzystać w następujących przypadkach:

  • całkowita likwidacja szkoły – rozwiązuje się z nauczycielem stosunek pracy,
  • częściowa likwidacja szkoły albo zmiany organizacyjne powodujące zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmiany planu nauczania uniemożliwiające dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć – rozwiązuje się z nim stosunek pracy lub, na wniosek nauczyciela, przenosi go w stan nieczynny. 

Jest jeszcze jeden niuans – nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w trybie określonym w art. 22 ust. 2 KN (w związku z art. 20 ust. 1 KN). Od powyższych sytuacji istnieje wyjątek. Dotyczy on okresu niezdolności do pracy –− w szczególnie uzasadnionych wypadkach 182-dniowy okres nieobecności w pracy może być przedłużony o kolejne 12 miesięcy, o ile nauczyciel otrzyma świadczenie rehabilitacyjne lub urlop dla poratowania zdrowia. W takim wypadku łączny czas pozostawania w zatrudnieniu przez nauczyciela niezdolnego do pracy z powodu choroby wyniesie łącznie 547 lub 548 dni.

Okres stanu nieczynnego

Należy pamiętać o tym, że każdy nauczyciel może w terminie 30 dni od doręczenia mu wypowiedzenia złożyć wniosek o przeniesienie go w stan nieczynny, który trwa sześć miesięcy. Po upływie okresu stanu nieczynnego stosunek pracy wygasa. Wygaśnięcie stosunku pracy powoduje dla nauczyciela skutki, jakie przepisy prawa wiążą z rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy w zakresie świadczeń przedemerytalnych (art. 20 ust. 5c KN). Warto zwrócić uwagę na to, że zainicjowanie procesu przeniesienia w stan nieczynny stanowi wyłączne uprawnienie nauczyciela. Może z niego skorzystać w sytuacji częściowej likwidacji placówki albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby grup lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze za...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy