Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

8 lutego 2021

NR 118 (Luty 2021)

Rok 2021 – co nowego lub istotnego w prawie

67

W nowym roku kalendarzowym w dalszym ciągu ulegają zmianie podstawy prawne funkcjonowania systemu oświatowego w Polsce, i to w różnych obszarach jego funkcjonowania. Mając na względzie liczbę dokonywanych zmian oraz ich wagę merytoryczną, należy zawsze precyzyjnie ustalić metodologię wdrażania poszczególnych regulacji prawnych – niekiedy bardzo obszernych i wielowątkowych (wprowadzających poważne zmiany również w innych regulacjach oświatowych). Taką formułę metodologiczną dotyczącą wprowadzania szeregu zmian systemowych w minionym roku stanowiły zmiany w ustawie Prawo oświatowe1.

Cała seria zmian wprowadzanych w Prawie oświatowym jest konsekwencją działania ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych2. 

Ostatnia istotna dla przedszkoli zmiana przywołanej ustawy miała miejsce 9 grudnia 2020 r.3 Trwająca pandemia koronawirusa wymusiła również wiele zmian w aktach wykonawczych do ustaw oświatowych. Duża liczba zmian w obowiązujących aktach prawnych bardzo utrudniła nie tylko ich zrozumienie, ale również ich właściwe odczytanie. Z tego też względu nieodzowne okazało się ogłoszenie tekstów jednolitych tychże aktów prawnych. Jest to bardzo istotne, gdyż przy powoływaniu się na określoną regulację prawną należy koniecznie podać tekst bazowy, a po zmianach ostatni tekst jednolity. 

Analizując szczegółowe zapisy zmienianych regulacji prawnych, należy zauważyć, że przedszkola są niejako „oszczędzane”, gdyż większość wprowadzanych zmian dotyczy szkół. Nie powinno to jednak uśpić czujności nauczycieli, a zwłaszcza dyrektorów przedszkoli. Należy przeanalizować najważniejsze uwarunkowania dotyczące funkcjonowania przedszkoli. Jest to istotne, ponieważ nie we wszystkich placówkach przedszkolnych poczynione zostały niezbędne korekty i placówki te funkcjonują niemalże jak przed zmianami – a to jest poważny błąd. Otóż w obowiązujących w regulacjach oświatowych zapisano, że w obecnym roku szkolnym można ograniczyć w całości lub w części funkcjonowanie publicznych i niepublicznych placówek oświaty, w których odpowiednio wszystkie lub poszczególne zajęcia zostały zawieszone na podstawie przepisów wydanych w oparciu odpowiednio o art. 95a ustawy o systemie oświaty4 oraz art. 47 ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19. Takie ograniczenie może być wprowadzone na czas, na jaki zostały zawieszone odpowiednio wszystkie lub poszczególne zajęcia. Tego rodzaju sytuacja nie oznacza jednak, że przedszkole przestaje funkcjonować (jak to miało miejsce w marcu), a zawieszone zajęcia muszą być realizowane z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 30c ustawy Prawo oświatowe. Jednak jeżeli zawieszone zajęcia nie będą mogły być realizowane w powyższy sposób, dyrektor przedszkola powinien ustalić inny sposób realizowania takich zajęć. W okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek oświatowych w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 to dyrektor placówki odpowiada za organizację realizacji zadań tej jednostki, w tym zajęć z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość lub innego sposobu realizacji tych zadań. Oznacza to, że w przypadku przedszkoli dyrektor: 

POLECAMY

  • ustala, czy dzieci i nauczyciele mają dostęp do infrastruktury informatycznej, oprogramowania i internetu umożliwiających interakcję między dziećmi a nauczycielami prowadzącymi zajęcia (dyrektor przedszkola powinien dokonać analizy całej przedszkolnej infrastruktury informatycznej, w tym szybkości łącza internetowego i jego dostępu nie tylko dla nauczycieli, lecz także dla wychowanków – w przypadku tych ostatnich należy dołożyć starań, aby gdy zajdzie taka potrzeba, zostali doposażeni w niezbędny sprzęt z odpowiednim oprogramowaniem pozwalającym na uczestnictwo w zajęciach realizowanych w formule zdalnego nauczania (dotyczy oczywiście ich rodziców); 
     
  • ustala, we współpracy z nauczycielami, technologie informacyjno-komunikacyjne wykorzystywane przez nauczycieli do realizacji zajęć (co oznacza, że należy dokonać wyboru odpowiedniej platformy edukacyjnej pozwalającej na realizację zajęć zdalnych, i to w różnej formule); 
     
  • określa zasady bezpiecznego uczestnictwa w zajęciach w odniesieniu do ustalonych technologii informacyjno-komunikacyjnych (to kwestia bardzo ważna, gdyż to dyrektor przedszkola odpowiada za bezpieczeństwo w przedszkolu, w tym za cyberbezpieczeństwo – należy zatem zadbać o odpowiednie oprogramowanie zabezpieczające nie tylko przed wirusami, ale również przed niepowołanym dostępem osób trzecich, przed śledzeniem, wykradzeniem danych itp.);
     
  • ustala, we współpracy z nauczycielami przedszkola, źródła i materiały niezbędne do realizacji zajęć, z których dzieci – a w zasadzie ich rodzice – mogą korzystać (w tym zakresie należy koniecznie ujednolicić rodzaje materiałów edukacyjnych wykorzystywanych podczas zajęć zdalnych, również interaktywne materiały samokształceniowe – trzeba pamiętać, aby źródła, z których materiały będą wykorzystywane, miały odpowiednie certyfikaty; istotnym aspektem jest również przestrzeganie praw autorskich oraz odpowiednie zabezpieczenie plików cyfrowych zawierających te materiały przed utratą, czyli kwestia archiwizacji); 
     
  • ustala z nauczycielami potrzebę modyfikacji odpowiednio zestawu programów wychowania przedszkolnego oraz w razie potrzeby modyfikuje ten zestaw. W tym obszarze w pierwszej kolejności należy przeanalizować strukturę i zawartość programu wychowania przedszkolnego dopuszczonego do użytku w danym przedszkolu, a zaproponowanego przecież przez samego nauczyciela5. Prawidłowo skonstruowany program wychowania przedszkolnego musi udzielić odpowiedzi na pytanie: jak tego czegoś (określonego w podstawie programowej wychowania przedszkolnego) mamy nauczać oraz jak diagnozować efekty tego nauczania? Zgodnie z aktualnymi6 zasadami program wychowania stanowi opis sposobu realizacji celów wychowania przedszkolnego oraz treści nauczania ustalonych w podstawie programowej wychowania przedszkolnego. Każdy dyrektor, w zależności od aktualnej sytuacji występującej w jego przedszkolu, powinien w sposób bardzo precyzyjny podejść do zagadnienia realizacji podstawy programowej, w tym do kwestii przestrzegania zasad dopuszczania programu wychowania przedszkolnego do użytku w danym przedszkolu. Należy zatem zwrócić uwagę na dwa elementy. Pierwszy to prawidłowa procedura dopuszczania programów wychowania przedszkolnego, a drugi to zakres wyczerpujących informacji zawartych we wniosku nauczyciela o dopuszczenie danego programu kierowanego do dyrektora przedszkola. Jest to niezwykle istotne, gdyż w bieżącym roku szkolnym poprzednie wersje programów wychowania przedszkolnego są praktycznie niewystarczające (czyli nieobowiązujące), gdyż nie zawierają opisu realizacji celów kształcenia oraz treści poszczególnych edukacji w formule zajęć zdalnych, a także w formule pracy hybrydowej. To właśnie na te aspekty należy zwrócić szczególną uwagę. Powinno się uwzględnić elastyczność planów wychowania przedszkolnego w taki sposób, aby część zajęć (z założenia) była planowana w formule zajęć zdalnych, a pozostała część w formule pracy w trybie stacjonarnym. W związku z powyższym należy przygotować nie tylko odpowiednie rozwiązania organizacyjne, lecz także pomoce dydaktyczne możliwe do wykorzystania w formule pracy zdalnej;
     
  • przekazuje dzieciom, rodzicom i nauczycielom informację o sposobie i trybie realizacji zadań placówki, w szczególności w zakresie organizacji kształcenia specjalnego, pomocy psychologiczno-pedagogicznej, indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego, zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, zajęć wczesnego wspomagania rozwoju dziecka lub innych zajęć (ponieważ formy tych zajęć mogą ulec zmianie w sytuacji potencjalnego zagrożenia zakażeniem, dyrektor przedszkola już na początku roku szkolnego powinien określić zasady ich realizacji w przypadku zaistnienia wspomnianej sytuacji epidemicznej);
     
  • koordynuje współpracę nauczycieli z dziećmi i ich rodzicami, uwzględniając potrzeby edukacyjne i możliwości psychofizyczne dzieci, w tym dzieci objętych kształceniem specjalnym, indywidualnym obowiązkowym rocznym przygotowaniem przedszkolnym, dzieci objętych wczesnym wspomaganiem rozwoju lub uczęszczających na zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze oraz potrzeby osób uczęszczających na inne zajęcia przedszkolne. 

W związku z wymienionymi zadaniami dyrektor przedszkola powinien odpowiedzieć na zasadnicze pytanie: jak w aktualnej rzeczywistości wygląda konkretny obszar funkcjonowania przedszkola lub konkretne zagadnienie merytoryczne? Odpowiedź taka jest udzielana w celu uzyskania wiarygodnych informacji dotyczących tego, co obecnie należy zrobić, aby poprawić to, co jest możliwe do poprawienia czy też tylko do skorygowania. Rok temu wszyscy byliśmy ogromnie zaskoczeni tak ogromnym zakresem epidemii oraz jej skutkami wpływającymi na funkcjonowanie szkół i placówek oświatowych oraz pracy samych nauczycieli. Wiele działań było chaotycznych i zupełnie dowolnych, bez głębszego przemyślenia. Sami nauczyciele również, w większości przypadków, nie potrafili pracować w formule pracy zdalnej. Improwizacja była wszechobecna. Istotną przyczyną takiego stanu rzeczy były bardzo słabe przygotowanie nauczycieli do pracy narzędziami cyfrowymi oraz ogromne problemy sprzętowe. Minął prawie rok i dlatego obecnie każdy dyrektor przedszkola powinien przeanalizować klika istotnych dla funkcjonowania przedszkola zagadnień, takich jak: stan majątku placówki, jego ocena merytoryczna oraz wpływ na wykonywanie podstawowych zadań przedszkola, a zwłaszcza na ich pełną realizację w nowych warunkach funkcjonowania przedszkola (baza lokalowa, wyposażenie w niezbędny sprzęt i pomoce naukowo-dydaktyczne pozwalające na optymalne prowadzenie zajęć w formule pracy zdalnej, stan techniczny pomieszczeń, możliwość adaptacji, np. na pomieszczenie dostosowane do zajęć hybrydowych itp.), sytuacja finansowa (pozwalająca zwłaszcza na zakupy inwestycyjne w infrastrukturze technicznej przedszkola) – w tym zakresie należy zastanowić się nad realizacją wskazań zawartych w ustawie o finansowaniu zadań oświatowych7. W związku z powyższym dyrektor przedszkola powinien zadbać o odpowiednie przygotowanie tak merytoryczne, jak i metodyczne nauczycieli w zakresie pracy zdalnej i efektywnego wykorzystania właściwych narzędzi cyfrowych oraz o zakup odpowiedniego sprzętu technicznego pozwalającego na prowadzenie takich zajęć przez każdego nauczyciela z jego miejsca pracy, a nie z domu. Koniec też z dowolnością w zakresie wykorzystywania najróżniejszych form komunikowania się nauczycieli z dziećmi i ich rodzicami. W bieżącym roku szkolnym nie może się powtórzyć sytuacja, w której każdy nauczyciel na innym komunikatorze „prowadzi zajęcia przedszkolne”. Ta sprawa powinna zostać bezwzględnie uporządkowana. Jak już wspomniano, dyrektor powinien zdecydować się na konkretną platformę edukacyjną i narzędzia komunikacyjne, którymi będą pracowali jego nauczyciele. 

Istotnym działaniem dyrektora powinna być szczegółowa analiza kompetencji cyfrowych kadry pedagogicznej zatrudnionej w przedszkolu, czyli aktualny stan wykształcenia zatrudnionej kadry. Jest to dzisiaj uzasadnione w kontekście nowych zadań stawianych nauczycielom (zwłaszcza w zakresie prawidłowego realizowania zajęć przedszkolnych w formule pracy zdalnej, jak i w formule hybrydowej). Tego typu analiza będzie bardzo pomocna w procesie przygotowywania rozsądnych decyzji kadrowych w nadchodzącym roku szkolnym, w tym planowanego dokonywania oceny pracy nauczycieli, a w konsekwencji analizowania efektywności pracy kadry pedagogicznej całego przedszkola wraz z wnioskami na przyszłość – zwłaszcza w obszarze wspomagania ich rozwoju zawodowego. Jest to bardzo istotny element dla każdej placówki, gdyż odnosi się do jakości pracy oraz wkładu poszczególnych pracowników w osiągnięcie tej jakości, i to w szerokoprofilowym aspekcie.

Bardzo istotne dla dyrektora przedszkola w kontekście zarządzania zasobami ludzkimi jest zmienione rozporządzenie w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela8. Dotyczy to oczywiście przygotowania nowych kadr oświatowych przedszkola. Zgodnie z nowym rozporządzeniem zajęcia lub grupy zajęć realizowane w formie praktyk zawodowych na studiach lub studiach podyplomowych przygotowujących do wykonywania zawodu nauczyciela odbywają się w przedszkolach, szkołach i placówkach systemu oświaty. W myśl dotychczasowego rozporządzenia zatem praktyki zawodowe nie mogą być prowadzone z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość. Obecnie, ze względu na sytuację epidemiczną w Polsce, spowodowaną rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, zostało wprowadzone czasowe ograniczenie funkcjonowania jednostek systemu oświaty, polegające na czasowym zawieszeniu prowadzenia przez nie działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 sierpnia 2020 r. w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-199 w jednostce systemu oświaty, której funkcjonowanie zostało w całości lub w części ograniczone, zawieszone zajęcia są realizowane z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość. Jedynie w przypadkach określonych w tym rozporządzeniu możliwe jest prowadzenie zajęć w inny sposób, z zachowaniem wymogów reżimu sanitarnego. W obecnej sytuacji realizacja praktyk zawodowych na studiach nauczycielskich w jednostkach systemu oświaty jest utrudniona albo wręcz niemożliwa, co skutkuje istotnym ograniczeniem możliwości odbywania praktyk zawodowych przez studentów i uczestników studiów podyplomowych zgodnie z nowelizowanym rozporządzeniem. Podkreślić przy tym należy, że uzyskanie części efektów uczenia się określonych w programie studiów lub studiów podyplomowych dla zajęć lub grup zajęć realizowanych w formie praktyk zawodowych jest jednym z warunków ukończenia tych studiów. Zakresem podmiotowym nowej regulacji zostały objęte osoby odbywające w bieżącym roku akademickim kształcenie na studiach nauczycielskich – zarówno studenci studiów przygotowujących do wykonywania zawodu nauczyciela przedmiotu, nauczyciela teoretycznych przedmiotów zawodowych, nauczyciela praktycznej nauki zawodu, nauczyciela prowadzącego zajęcia i nauczyciela psychologa, nauczyciela przedszkola i edukacji wczesnoszkolnej. W nowym rozporządzeniu dodany został przepis epizodyczny umożliwiający realizację praktyk zawodowych na studiach nauczycielskich w roku akademickim 2020/2021: 

  1. w podmiocie prowadzącym kształcenie na studiach nauczycielskich – w takim przypadku praktyki będą przygotowywane i organizowane przez ten podmiot i mogą odbywać się w formie ćwiczeń praktycznych, symulacji lekcji lub zajęć, właściwych dla przedszkola, także z wykorz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy