Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

11 grudnia 2018

NR 97 (Grudzień 2018)

Przepisy przejściowe, czyli sytuacje nietypowe w procedurze awansowej nauczycieli

0 488

Bieżący rok szkolny zastał nas w zmienionej rzeczywistości oświatowej, dotykającej bardzo osobiście każdego z nauczycieli. Taki stan rzeczy spowodowany jest istotnymi nowymi rozwiązaniami prawnymi dotyczącymi dwóch powiązanych ze sobą i bardzo spersonalizowanych procedur. Chodzi oczywiście o procedurę nowej formuły oceny pracy oraz o nowe zasady awansu zawodowego.

Okazuje się, że zastosowane rozwiązania przejściowe powodują wiele nieporozumień interpretacyjnych, a co za tym idzie – także praktycznych. Z tych też względów postaramy się przeanalizować wszystkie możliwe rozwiązania, zarówno praktyczne, jak i formalnoprawne. Jest to o tyle istotne, że błąd interpretacyjny może mieć daleko idące skutki, których nauczyciel nawet się nie spodziewa. 
Zaczniemy od przypomnienia aktualnie obowiązującej podstawy prawnej awansu zawodowego nauczycieli, gdyż to ona pozwala na takie lub inne postępowanie. Do niedawna w praktyce obowiązywały tylko dwa akty prawne, ale po ostatnich zmianach należy do nich dołączyć kolejne. Zatem do aktów prawnych, jakimi należy się kierować przy procedowaniu awansu zawodowego nauczycieli, obecnie zaliczamy takie regulacje, jak: 

POLECAMY

  • ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 22 maja 2018 r., poz. 967 – t.j. z 13 kwietnia 2018 r.);
  • ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U.z 24 maja 2018 r., poz. 996 – t.j. z 10 maja 2018 r.);
  • ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo oświatowe (Dz. U. z 11 stycznia 2017 r., poz. 60 z późn. zm.);
  • ustawa z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 29 listopada 2017 r., poz. 2203);
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lipca 2018 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. U. z 18 sierpnia 2018 r., poz. 1574).

Wszyscy zapewne zdążyli już się zapoznać ze zmienionymi regułami, zasadami i wymaganiami związanymi z uzyskiwaniem poszczególnych stopni awansu zawodowego, gdyż były one (od początku wprowadzenia systemu awansu zawodowego nauczycieli w roku 2000) wcześniej również wielokrotnie zmieniane. Jednak ostatnie zmiany mają zdecydowanie poważniejszy charakter, a ich konsekwencje również będą poważniejsze. 
W obecnej sytuacji prawnej w oświacie funkcjonują cztery zhierarchizowane stopnie awansu zawodowego – trzy z nich się zdobywa, a są to stopnie: nauczyciela stażysty, nauczyciela kontraktowego oraz nauczyciela dyplomowanego. Jeden jest nadawany, chodzi tutaj o tytuł honorowego profesora oświaty. Z praktycznego punktu widzenia każdy stopień awansu zawodowego nauczyciela jest jego osobistym przywilejem, nie obowiązkiem, i związany jest z jego jednoznaczną decyzją osobistą. Wyjątek jednak stanowi pierwszy ze stopni awansowych, który jest nadawany niejako z ex lege1– po spełnieniu podstawowych wymagań formalnych (zwłaszcza tych o charakterze kwalifikacyjnym do zajmowania stanowiska nauczyciela w danym przedszkolu). Z kolei warunkiem uzyskania przez nauczyciela kolejnego stopnia awansu zawodowego jest spełnienie określonych prawem wymagań kwalifikacyjnych (dotyczących konkretnego stopnia awansu zawodowego – opisane w rozporządzeniu), odbycie wymaganego okresu stażu na danym stanowisku zakończonego uzyskaniem co najmniej dobrej oceny pracy oraz zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną lub uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej po dokonaniu analizy przedstawionego dorobku zawodowego i przeprowadzonej rozmowie2 (każda z formuł odpowiada ubieganiu się o wyższy stopień awansu zawodowego). Kolejne trzy (po nauczycielu stażyście) stopnie awansu zawodowego nadawane są w drodze decyzji administracyjnej przez organ uprawniony do nadawania danego stopnia awansu zawodowego3

Rozpoczęcie stażu

Awansujący nauczyciel składa do dyrektora wniosek o rozpoczęcie stażu nie później niż w ciągu 14 dni od dnia rozpoczęcia zajęć szkolnych, tylko w przypadku gdy nauczyciel ma pełne (w tym pedagogiczne; stażysta może je uzupełnić w trakcie stażu) kwalifikacje do prowadzenia zajęć w danym przedszkolu oraz jest zatrudniony w wymiarze co najmniej połowy etatu zgodnie z kwalifikacjami. Należy wspomnieć, że nauczyciel musi wykazać wspomniane kwalifikacje w momencie rozpoczęcia stażu i nie chodzi tutaj o uznanie dyrektora przedszkola, a o jednoznaczne potwierdzenie (na podstawie odpowiednich dokumentów) wymaganych kwalifikacji. Natomiast w przypadku nauczyciela stażysty pierwszy element stażu uruchamiany jest automatycznie w momencie zatrudnienia, o ile zatrudnienie to nastąpiło nie później niż w ciągu 14 dni od rozpoczęcia zajęć szkolnych (niektórzy dyrektorzy błędnie to interpretują, biorąc pod uwagę datę rozpoczęcia roku szkolnego, podczas gdy pojęcia: rozpoczęcie roku szkolnego i rozpoczęcie zajęć szkolnych nie zawsze są tożsame4 – należy o tym bezwzględnie pamiętać). W sytuacji zatrudnienia nauczyciela po tym terminie jest on traktowany jak stażysta (np. w sprawach wynagrodzenia), ale nie rozpoczyna odbywania stażu. Nie ma tu znaczenia fakt, że np. przedszkole jest placówką nieferyjną. Stosunek pracy z takim nauczycielem nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas określony, ale w taki sposób, aby mógł on do jego upływu zakończyć całe postępowanie kwalifikacyjne.
Już w tym miejscu pojawiają się pierwsze wyjątki od zaprezentowanej wyżej reguły (opisana reguła dotyczy wymagań ustalonych już nowymi podstawami prawnymi). 
Artykuł 129 ustawy o finasowaniu zadań oświatowych5 stanowi, że w przypadku nauczyciela kontraktowego i nauczyciela mianowanego, który do 1 września 2018 r. w trakcie odbywania stażu na kolejny stopień awansu zawodowego zmienił miejsce zatrudnienia, a za okres dotychczas odbytego stażu otrzymał pozytywną ocenę dorobku zawodowego, ocena ta jest uwzględniana w ocenie pracy dokonywanej po zakończeniu całego stażu. To bardzo istotne zastrzeżenie z uwagi na fakt, że dotychczasowa ocena dorobku zawodowego została zastąpiona „normalną” oceną pracy. W tym konkretnym przypadku będzie ona miała jeszcze moc obowiązującą – jednak tylko do momentu złożenia dyrektorowi przedszkola sprawozdania z realizacji zadań za okres stażu, który de facto stanowi wniosek o dokonanie oceny pracy za okres stażu na dany stopień awansu zawodowego. 
Artykuł 130 stanowił, że w roku szkolnym 2018/2019 nauczyciel kontraktowy mógł rozpocząć staż na stopień nauczyciela mianowanego, jeżeli legitymował się co najmniej dwuletnim okresem pracy w przedszkolu od dnia uzyskania stopnia nauczyciela kontraktowego. Ten przepis skończył swoją moc obowiązywania z dniem 17 września 2018 r. (3 + 14 = 17). Był to wyjątkowy zapis pozwalający nauczycielom zachować tzw. prawa nabyte. Jednak plan rozwoju zawodowego w tym przypadku musiał już odpowiadać wymogom określonym w nowym rozporządzeniu z 26 lipca 2018 r. 

Plan rozwoju zawodowego

  • Dyrektor przedszkola przyjmuje projekt planu rozwoju zawodowego nauczyciela stażysty w terminie 20 dni od rozpoczęcia zajęć w przedszkolu.
  • Dyrektor przedszkola zatwierdza projekt planu rozwoju zawodowego w ciągu 30 dni od rozpoczęcia zajęć szkolnych albo zwraca go nauczycielowi do poprawy ze wskazaniem w formie pisemnej zakresu niezbędnych zmian.
  • Nauczyciel jest obowiązany poprawić projekt planu rozwoju zawodowego zgodnie z zaleceniami dyrektora przedszkola i ponownie przedłożyć go dyrektorowi przedszkola w terminie wskazanym przez dyrektora, nie krótszym niż trzy dni. Dyrektor przedszkola zatwierdza poprawiony projekt planu rozwoju zawodowego w terminie siedmiu dni od dnia jego przedłożenia. 

W obowiązującym stanie prawym w zasadzie nie istnieje żaden obligatoryjny wzór takiego planu, dlatego to dyrektor przedszkola ma prawo zasugerować nauczycielowi strukturę tego dokumentu, tak aby była przejrzysta i konkretna. Musi przy tym pamiętać o tym, aby w jego placówce wszystkich obowiązywały te same wzory dokumentów. Plan rozwoju to wyjątkowy harmonogram realizacji zaplanowanych do wykonania zadań w okresie całego stażu, a nie harmonogram spełnienia przez nauczyciela wymagań kwalifikacyjnych na dany stopień awansu zawodowego. Zadania zaplanowane przez nauczyciela powinny być jednoznaczne, precyzyjne i powiązane ze stanowiskiem zajmowanym w danym przedszkolu. W aspekcie planu rozwoju zawodowego związanego z kontynuacją rozpoczętego stażu również pojawiają się kolejne przepisy przejściowe. Artykuł 125 ustawy o finasowaniu zadań oświatowych stanowi, że staż na kolejny stopień awansu zawodowego nauczyciela rozpoczęty i niezakończony przed 1 września 2018 r. jest odbywany według dotychczasowych przepisów. Oznacza to, że zasady odbywania stażu nie ulegają zmianie, czyli nie ma potrzeby pisania na nowo planu rozwoju zawodowego, a skoro tak, to również sprawozdanie z jego realizacji będzie odnosiło się do kwestii w nim zawartych, ale na tym koniec. Natomiast ocena pracy po zakończeniu stażu i postępowanie kwalifikacyjne lub egzaminacyjne będą się odbywały zgodnie z nowymi rygorami. Jedyny wyjątek od tej reguły stanowi przypadek nauczyciela stażysty, który z różnych losowych powodów nie zakończył postępowania awansowego. Stanowi o tym art. 128, który zakłada, że w przypadku nauczyciela stażysty, który 1 września 2018 r. odbywa (nadal) staż na kolejny stopień awansu zawodowego, rozpoczęty z początkiem roku szkolnego 2017/2018, ocena dorobku zawodowego nauczyciela za okres stażu jest dokonywana oraz postępowanie kwalifikacyjne na stopień nauczyciela kontraktowego jest prowadzone według dotychczasowych przepisów. 

Przebieg stażu

Dyrektor przedszkola w uzasadnionych przypadkach dokonuje na piśmie przedłużenia okresu odbywania stażu. Te przypadki zostały opisane w zmienionym art. 9d ust. 5 i 5a Karty Nauczyciela. Teraz brzmią one następująco: W przypadku nieobecności nauczyciela w pracy z powodu pozostawania w stanie nieczynnym, czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby, zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy lub urlopu innego niż urlop wypoczynkowy i urlopy, o których mowa w ust. 5a, trwającej nieprzerwanie dłużej niż miesiąc, staż ulega przedłużeniu o czas trwania tej nieobecności. W przypadku nieobecności dłuższej niż rok nauczyciel jest obowiązany do ponownego odbycia stażu w pełnym wymiarze. I dalej: W przypadku nieobecności nauczyciela w pracy z powodu urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego lub urlopu ojcowskiego staż ulega przedłużeniu o czas trwania tej nieobecności. W przypadku gdy łączny czas nieprzerwanej nieobecności w pracy z przyczyn, o których mowa w zdaniu pierwszym oraz w ust. 5, jest dłuższy niż rok i 6 miesięcy, nauczyciel jest obowiązany do ponownego odbycia stażu w pełnym wymiarze.
Bardzo często dyrektorzy nie potrafią prawidłowo oszacować liczby dni, o które należy przedłużyć staż, i terminów tego przedłużenia. Pierwszym wyznacznikiem czasowym jest wymiar miesiąca. Dyrektor musi sprawdzić, czy usprawiedliwiona nieobecność nauczyciela w pracy trwała dłużej niż miesiąc. Drugi wyznacznik to czas trwania – należy sprawdzić, czy nieobecność ta była nieprzerwana. Trzecia to sprawdzenie, czy trwała ona dłużej niż rok lub półtora (w zależności od sytuacji opisanych w ustępach 5 i 5a). Dopiero po potwierdzeniu tych wyznaczników należy podejmować decyzje, odpowiednio szacując liczbę dni niezbędnych do „dostażowania”, tak aby staż był odbyty przez nauczyciela w pełnym wymiarze. Okres przedłużonego stażu liczy się od dnia planowanego zakończenia stażu (najczęściej jest to 31 maja, czyli liczymy od 1 czerwca) i dodając do niego sukcesywnie dni w liczbie ustalonej wcześniej. Dzień, w którym zakończymy to szczególne dodawanie, stanowi nowy termin zakończenia stażu i od tej daty liczone są pozostałe terminy proceduralne. W swoich wyliczeniach dyrektorzy bardzo często pomijają okres urlopu wypoczynkowego, co jest nieprawidłowe. Okres urlopu wypoczynkowego również wlicza się do stażu – nawet tego przedłużonego. Obecnie wszystkie te kwestie dyrektor przedszkola będzie zmuszony szczegółowo opisać w nowym zaświadczeniu wydawanym awansującemu nauczycielowi przy składaniu wniosku o podjęcie postępowania egzaminacyjnego lub kwalifikacyjnego.
W tym aspekcie pojawia się kolejny problem związany z wydłużeniem okresu stażu nauczyciela stażysty. Zgodnie z nowymi zapisami zawartymi w art. 10 ust. 2 Karty Nauczyciela: Z osobą (…) rozpoczynającą pracę w szkole, stosunek pracy nawiązuje się na czas określony obejmujący 2 lata szkolne w celu odbycia stażu wymaganego do uzyskania awansu na stopień nauczyciela kontraktowego, z zastrzeżeniem ust. 7. 
Tu pojawia się problem. Ustęp 7 w art. 10 Karty Nauczyciela stanowi, że kolejny przypadek zaistnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela, w tym...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy