Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

26 lutego 2018

NR 78 (Styczeń 2017)

Prawo do świadczenia kompensacyjnego nauczyciela zatrudnionego na czas określony

307

Nie dość precyzyjny warunek nabycia prawa do świadczenia kompensacyjnego, odnoszący się do nauczycieli, którzy „rozwiązali stosunek pracy”, budzi wątpliwości w praktyce, czy uprawnienie przysługuje pedagogom w sytuacji, gdy po raz ostatni przed złożeniem wniosku do ZUS byli zatrudnieni w oświacie na podstawie terminowej umowy o pracę. Ostatnio w kwestii tej wypowiedział się Sąd Najwyższy na korzyść nauczycieli.

 

Ustawowe wymogi uzyskania świadczenia kompensacyjnego

Na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz. U. z 2009 r. Nr 97, poz. 800 z późn. zm.) świadczenie przysługuje nauczycielom, którzy spełnili łącznie następujące warunki:

  • osiągnęli wiek, który do końca 2016 r. wynosi 55 lat w przypadku kobiet i 56 lat w przypadku mężczyzn, a w latach 2017–2018 odpowiednio 55 i 57 lat;
  • mają okres składkowy i nieskładkowy w rozumieniu ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 887 z późn. zm.) wynoszący 30 lat, w tym 20 lat wykonywania pracy w publicznych i niepublicznych przedszkolach, szkołach publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych, publicznych i niepublicznych placówkach kształcenia ustawicznego i placówkach oświatowych wymienionych w art. 2 pkt 5 i 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2015 r., poz. 2156 z późn. zm.) w wymiarze co najmniej połowy obowiązkowego wymiaru zajęć;
  • rozwiązali stosunek pracy albo rozwiązanie lub wygaśnięcie stosunku pracy nastąpiło z przyczyn organizacyjnych lub z upływem okresu stanu nieczynnego, czyli w okolicznościach określonych w art. 20 ust. 1, 5c i 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2016 r., poz. 1379).

Przed 2016 r. sądy pracy oraz Sąd Najwyższy nie były zgodne co do wykładni sformułowania, że świadczenie kompensacyjne przysługuje nauczycielom, którzy „rozwiązali stosunek pracy”. Przykładowo SN w wyroku z 10 kwietnia 2013 r. (II UK 205/12, OSNP 2014 Nr 7, poz. 102) orzekł, że rozwiązanie stosunku pracy, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 3 UoNŚK, następuje, gdy nauczyciel składa oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę lub wniosek o rozwiązanie umowy za porozumieniem stron, a nie, gdy umowa o pracę rozwiązuje się z upływem czasu, na który była zawarta. Pogląd przeciwny SN zaprezentował kilka miesięcy później w wyroku z 11 grudnia 2013 r. (III UK 9/13, OSNP 2015 Nr 3, poz. 42), wskazując, że prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego przysługuje także w razie rozwiązania umowy o pracę z upływem czasu, na jaki została zawarta.

 

Interpretacja korzystna dla nauczycieli

Sąd Najwyższy (III PZP 1/16, OSNP 2016 Nr 11, poz. 137), 27 kwietnia 2016 r., wydał uchwałę pomyślną dla nauczycieli odchodzących na świadczenie kompensacyjne po zakończeniu umowy o pracę na czas określony. Uchwała została wydana na skutek przedstawienia zagadnienia prawnego powiększonemu składowi SN w sprawie dotyczącej nauczycielki, która pracowała w różnych szkołach od 1978 r. oraz następnie zawarła z publiczną szkołą podstawową dwie umowy na czas określony: od 2 listopada 2009 r. do 31 sierpnia 2011 r. oraz od 1 września 2011 r. do 31 sierpnia 2012 r. w wymiarze 10/18 etatu po tym, jak wcześniej ZUS odmówił jej przyznania wcześniejszej emerytury nauczycielskiej z powodu braku wymaganego stażu pracy. Następnie ZUS odmówił przyznania nauczycielce świadczenia kompensacyjnego, podnosząc, że nie została spełniona przesłanka rozwiązania stosunku pracy na wniosek ubezpieczonej. Również sądy pracy orzekające w sprawie uznały, że nauczycielka nie spełniła tylko jednej z przesłanek uzyskania świadczenia, a mianowicie, że zawarcie przez nią umowy o pracę na czas określony uniemożliwia uznanie, że doszło do rozwiązania stosunku pracy przez nauczyciela.

Nauczyciel może wystąpić z inicjatywą zawarcia nowej umowy o pracę, podczas wykonywania której wypracuje staż uprawniający do świadczenia kompensacyjnego, a także następnie zmierzać do rozwiązania stosunku pracy

W uzasadnieniu powołanej uchwały SN podkreślił, że wniosek, iż warunek rozwiązania stosunku pracy wymagany do nabycia nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego jest spełniony w przypadku, gdy umowa o pracę rozwiązuje się z upływem czasu, na który była zawarta, wynika z interpretacji innych przepisów. W tym zakresie SN wskazał, że warunek rozwiązania nauczycielskiego stosunku pracy „na wniosek” nauczyciela wprost wynika z art. 88 ust. 1 KN, wymieniającego warunki uzyskania wcześniejszej emerytury nauczycielskiej bez względu na wiek. Warunek ten nie został powtórzony przy ubieganiu się o nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. Dlatego świadczenie kompensacyjne może nabyć nie tylko nauczyciel, który rozwiązuje nauczycielski stosunek pracy z własnej inicjatywy, w tym na własny wniosek, ale także w razie rozwiązania nauczycielskiego stosunku pracy w każdy sposób, który zgodnie z przepisami prawa pracy prowadzi lub wywołuje skutek rozwiązania stosunku pracy „z udziałem pracownika”. Rozwiązanie terminowego stosunku pracy następuje na podstawie zgodnej dwustronnej czynności prawnej zawartej w porozumieniu rozwiązującym stosunek pracy, które w przypadku umowy o pracę na czas określony zostaje uzgodnione na etapie jej zawierania  (art. 30 § 1 pkt ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy,  Dz. U. z 2016 r., poz. 1666 z późn. zm.). Dodatkowo SN wskazał, że przepisy UoNŚK nie ograniczają prawa nabycia świadczenia kompensacyjnego tylko do przypadków rozwiązania umowy o pracę na czas nieokreślony, z pominięciem rozwiązania terminowych umów o pracę, bo byłoby to przejawem niedopuszczalnego nierównego traktowania zatrudnionych nauczycieli ze względu na rodzaj zawartej umowy na czas określony w porównaniu z zatrudnieniem bezterminowym (art. 183a § 1 k.p. w związku z art. 9...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy