Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

10 listopada 2020

NR 115 (Listopad 2020)

Powierzenie opieki nad dzieckiem
problemy i regulacje

26

Kwestia powierzenia opieki nad małoletnim osobom innym niż rodzice bądź wyznaczeni przez sąd rodzinny opiekunowie prawni jest problemem złożonym, nie do końca uregulowanym w polskim systemie prawnym. Niby wszystko jest jasne i uporządkowane, ale na co dzień dyrektorzy przedszkoli muszą mierzyć się z szeregiem problemów w tym zakresie.

Każdy dyrektor i nauczyciel powinien mieć świadomość tego, że art. 1 pkt 1 Prawa oświatowego1 gwarantuje uczniowi, a nauczycielowi nakazuje realizację prawa każdego obywatela Rzeczypospolitej Polskiej do kształcenia się oraz prawa dzieci i młodzieży do wychowania i opieki odpowiednich do wieku i osiągniętego rozwoju. Dalej, w art. 1 pkt 14, wskazuje, że obowiązkiem dyrektora przedszkola jest utrzymywanie bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki w placówkach oświatowych. To samo powtórzone jest w § 2 rozporządzenia dotyczącego BHP2. Stanowi on, że dyrektor zapewnia bezpieczne i higieniczne warunki pobytu w przedszkolu, a także bezpieczne i higieniczne warunki uczestnictwa w zajęciach organizowanych przez placówkę poza obiektami należącymi do tych jednostek.

POLECAMY

Pewne jest to, że od chwili przekroczenia przez dziecko progu przedszkola odpowiedzialność za jego zdrowie, życie i czyny ponosi dyrektor przedszkola. Placówka oświatowa jest tzw. gwarantem bezpieczeństwa każdego dziecka, na którym ciąży bardzo duża odpowiedzialność, zarówno cywilna, jak i karna. Oczywiście odpowiedzialności tej nie podlega placówka jako instytucja, ale w zależności od tego, z jakim naruszeniem przepisów mamy do czynienia, odpowiedzialności podlegać będą dyrektor i poszczególni pracownicy placówki oświatowej.

Placówka oświatowa jest tzw. gwarantem bezpieczeństwa każdego dziecka, na którym ciąży bardzo duża odpowiedzialność, zarówno cywilna, jak i karna. 

Z punktu widzenia tematu niniejszego artykułu najważniejszą sprawą jest ewentualna odpowiedzialność karna za działanie sprzeczne z prawem lub zaniechanie działania nakazanego przepisami prawa.

Podstawowe znaczenie będzie miał tu przepis art. 160 Kodeksu karnego3, który stanowi, że:

  • § 1 Kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
  • § 2 Jeżeli na sprawcy ciąży obowiązek opieki nad osobą narażoną na niebezpieczeństwo, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
  • § 3 Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 lub 2 działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
  • § 4 Nie podlega karze za przestępstwo określone w § 1–3 sprawca, który dobrowolnie uchylił grożące niebezpieczeństwo.
  • § 5 Ściganie przestępstwa określonego w § 3 następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Przepis ten przytoczyłam w całości z uwagi na jego znaczenie. Dla nauczycieli, którym powierzono opiekę nad dzieckiem, najistotniejsze będzie brzmienie art. 160 § 2. Określono w nim zasady odpowiedzialności tzw. gwaranta, którego obowiązkiem jest podjęcie wszelkich działań (oczywiście zgodnych z prawem), które uchronią osobę znajdującą się pod opieką przed negatywnymi konsekwencjami. Dyrektor przedszkola i nauczyciele na mocy ustaw szczególnych (Karta Nauczyciela, Prawo oświatowe, ustawa o systemie oświaty) są zobowiązani do szczególnej opieki nad powierzonymi im dziećmi.

Mając świadomość rodzaju i kalibru odpowiedzialności, na jaką narażony jest nauczyciel, powinien on dostosować swoje metody pracy z uczniem i kontaktu z osobami trzecimi w celu zminimalizowania ryzyka ewentualnej 
odpowiedzialności. Jej podstawą nie jest w tym przypadku związek pomiędzy działaniem nauczyciela a skutkiem, który nastąpił. Tutaj mamy do czynienia z tzw. związkiem normatywnym, który polega na naruszeniu przepisów zobowiązujących do określonego zachowania4.

W chwili, której rodzic lub opiekun prawny przekazuje dziecko pod opiekę przedszkola, instytucja ta jest zobowiązana do nadzoru i opieki nad nim. Wyrazem tego jest również obowiązek przekazania dziecka tylko rodzicom, opiekunom prawnym lub osobom przez nich upoważnionym.

Przyprowadzanie i odbiór dziecka z przedszkola i świetlicy szkolnej

Kwestie przyprowadzania i odbierania dzieci z przedszkola i świetlicy szkolnej nie są uregulowane w żadnym akcie prawnym powszechnie obowiązującym. Z uwagi na to, zasady dotyczące tej materii powinny się znaleźć w procedurach bezpieczeństwa obowiązujących w danej jednostce oświatowej. Przedszkola stosują różne rozwiązania w tym zakresie. W artykule tym skupię się na tym, czego nie można w takim regulaminie lub w takiej procedurze pominąć.

W pierwszej kolejności konieczne jest zapoznanie rodziców lub opiekunów prawnych dziecka z regulaminami lub procedurami przebywania, przyprowadzania i odbioru dzieci. Opiekunowie muszą być poinformowani o zasadach współpracy z placówką. Trzeba również zwrócić uwagę na to, że przy zapisie dziecka do przedszkola lub świetlicy szkolnej należy „zdobyć” jak najdłuższą listę osób uprawnionych do odbioru dziecka. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji, gdy np. rodzice nie mogą w konkretnym momencie przyjechać i odebrać chorego dziecka. Im ta lista jest dłuższa, tym większe prawdopodobieństwo, że w razie potrzeby w szkole lub przedszkolu, w miarę szybko, pojawi się osoba uprawniona do przejęcia opieki nad małoletnim.

Oczywiste jest to, że dziecko może być przekazane tylko pod opiekę wskazaną w pisemnej deklaracji rodziców lub opiekunów prawnych. Każde naruszenie tej zasady kwalifikuje się do pociągnięcia do odpowiedzialności, w szczególności jeżeli dziecku coś się stanie. Należy pamiętać o tym, że upoważnienia muszą być na bieżąco aktualizowane.

Jeżeli pracownik przedszkola nie jest pewien tożsamości osoby, która zgłosiła się po odbiór dziecka, zobligowany jest do jej sprawdzenia. Rodzice lub opiekunowie prawni różnie reagują na takie sytuacje, ale priorytetem jest tu bezpieczeństwo wychowanków.

Można się spotkać z poglądem, że do odbioru dziecka wystarczy ustne upoważnienie rodzica lub opiekuna prawnego w postaci deklaracji złożonej np. telefonicznie. Pomimo że telefon w dzisiejszych czasach zastępuje wiele środków komunikacji, nigdy nie można być w stu procentach pewnym tożsamości rozmówcy. Osobiście skłaniam się do tego, że ustne upoważnienie nie ma żadnej mocy prawnej ze względu na ewentualne ograniczenia dowodowe w razie np. wypadku. W takiej sytuacji należy żądać upoważnienia przynajmniej poprzez e-mail. Będzie ono do zaakceptowania, o ile wpłynie z zarejestrowanej wcześniej przez placówkę oświatową skrzynki należącej do rodziców lub jeśli będzie przesłane w dzienniczku elektronicznym. Dziś każdy chodzi z telefonem i wysłanie e-maila dla nikogo nie stanowi problemu.

Co istotne, upoważnienie do odbioru dziecka powinno być podpisane przez oboje rodziców lub wszystkie osoby, którym sąd powierzył opiekę. Jest to bardzo ważna kwestia formalna, której bezwzględnie należy dopilnować.

Problemy związane z kwestiami rodzinnymi

W pracy nauczyciela zdarzają się sytuacje trudne ze względu na konflikty rodzicielskie. Co do zasady, przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazują, że każdy z rodziców ma prawo do wychowywania swojego dziecka, jego reprezentowania i pieczy nad jego majątkiem. Jest to zasada ogólna, która może być skorygowana wyłącznie w drodze orzeczenia właściwego sądu rodzinnego. Pomijam tu kwestie związane ze śmiercią jednego z rodziców lub utraty przez niego zdolności do czynności prawnych.

Rodzice mający pełną władzę rodzicielską współdziałają w imię dobra dziecka, a przynajmniej takie jest założenie. Zdarza się, że rodzice są skonfliktowani i nadużywają swoich praw. Władza rodzicielska może zostać ograniczona lub zawieszona w drodze orzeczenia sądowego. Sąd może również rodzica pozbawić władzy rodzicielskiej w całości. Tutaj pojawia się problem dla nauczycieli i pozostałych opiekunów dzieci, gdyż w takiej sytuacji są oni zobowiązani do szczególnej staranności w wykonywaniu swoich obowiązków. Naczelną zasadą postępowania jest wtedy bezstronność. Oznacza to, że nauczyciel nie może angażować się w konflikt pomiędzy rodzicami i np. stawać po stronie jednego z nich. Do decydowania w tej materii powołany jest powszechny sąd. Dla nauczycieli i pozostałych pracowników przedszkola priorytetem jest troska o ucznia. Jeżeli sąd wyda orzeczenie o określonej treści, to bezwzględnie należy je stosować.

Oświadczenie rodziców lub opiekunów prawnych o przekazaniu sprawowania władzy rodzicielskiej lub opieki nie rodzi żadnych skutków prawnych 
i w żaden sposób nie zwalnia ich z obowiązków rodzicielskich określonych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. 

Druga ważna sprawa to dokumentacja. Często zdarza się, że skonfliktowany rodzic powołuje się w swoich działaniach na decyzje sądowe, ale nie składa ich do se...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy