Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

11 października 2021

NR 123 (Październik 2021)

Podstawa prawna przeprowadzania czynności kontrolnych przez kuratorów oświaty

0 13

W ramach sprawowanego nad przedszkolami nadzoru pedagogicznego kuratorzy oświaty mogą przeprowadzać w nich czynności kontrolne – w celu oceny stanu przestrzegania przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej. W rezultacie przeprowadzonej kontroli mogą wydać stosowne zalecenia, których realizacja pozwoliłaby na usunięcie stwierdzonych uchybień. W artykule wskazano najważniejsze kwestie związane z przeprowadzaniem przez kuratorów oświaty czynności kontrolnych z uwzględnieniem planowanych w tym zakresie zmian prawnych.

Do najważniejszych aktów prawnych stanowiących podstawę przeprowadzania przez kuratorów oświaty czynności kontrolnych należą:

POLECAMY

  1. ustawa z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1082 ze zm., dalej – upo),
  2. rozporządzenie MEN z 25 sierpnia 2017 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1551 ze zm., dalej – rozporządzenie).

W § 5 pkt 2 rozporządzenia wskazane zostało, że kontrola jest jedną z form nadzoru pedagogicznego, przy czym „kontrolę” należy rozumieć jako działania organu sprawującego nadzór pedagogiczny prowadzone w przedszkolu w celu oceny:

  • stanu przestrzegania przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej przedszkola,
  • przebiegu procesów kształcenia i wychowania w przedszkolu,
  • efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej przedszkola.

Istotne znaczenie ma w związku z tym art. 55 upo, który wskazuje zakres nadzoru pedagogicznego sprawowanego nad przedszkolami. Stanowi on, że nadzór pedagogiczny polega na:

  • obserwowaniu, analizowaniu i ocenianiu przebiegu procesów kształcenia i wychowania oraz efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek,
  • ocenianiu stanu i warunków działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek,
  • udzielaniu pomocy przedszkolom, a także nauczycielom w wykonywaniu ich zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych,
  • inspirowaniu nauczycieli do poprawy istniejących lub wdrożenia nowych rozwiązań w procesie kształcenia, przy zastosowaniu innowacyjnych działań programowych, organizacyjnych lub metodycznych, których celem jest rozwijanie kompetencji uczniów.

Warto dodać, że w ramach ww. pkt 1 i 2 nadzorowi będzie podlegać w szczególności:

  • posiadanie przez nauczycieli wymaganych kwalifikacji do prowadzenia przydzielonych im zajęć,
  • realizacja podstaw programowych i ramowych planów nauczania,
  • przestrzeganie przepisów dotyczących obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego,
  • przestrzeganie statutu przedszkola,
  • przestrzeganie praw dziecka i praw ucznia oraz upowszechnianie wiedzy o tych prawach,
  • zapewnienie dzieciom bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki.

Rodzaje kontroli przeprowadzanych przez kuratorów oświaty

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia nadzór pedagogiczny sprawowany przez kuratorów oświaty (w tym także przeprowadzane przez nich kontrole) może być realizowany przez wykonywanie zadań i czynności określonych w ww. art. 55 upo w trybie działań planowych lub doraźnych. Działania planowe są prowadzone przez kuratorów oświaty zgodnie z podstawowymi kierunkami realizacji polityki oświatowej państwa w zakresie nadzoru pedagogicznego. Liczba i tematyka kontroli planowanych w poszczególnych typach szkół i rodzajach placówek określana jest w opracowywanym przez kuratorów oświaty na każdy rok szkolny planie nadzoru pedagogicznego. Plan ten jest podawany do publicznej wiadomości przez zamieszczenie go na stronie internetowej danego kuratorium w terminie do 31 sierpnia roku szkolnego, którego dotyczy. 
Biorąc pod uwagę obszary, które mogą stać się przedmiotem kontroli ze strony kuratorów oświaty, oraz istniejące w tym zakresie przepisy prawa (kontrola powinna bowiem dotyczyć oceny stanu przestrzegania przepisów prawa w danym obszarze), można określić pewne punkty, które mogą zainteresować wizytatorów z kuratorium.

Przykładowo – ponieważ przedszkola będą poddawane wzmożonej kontroli w zakresie organizacji wczesnego wspomagania rozwoju dzieci – można wskazać na następujące kwestie, które warto sprawdzić pod kątem zgodności z przepisami prawa:

  • czy zatrudniona w celu prowadzenia zajęć w ramach wczesnego wspomagania kadra posiada odpowiednie kwalifikacje, określone w rozporządzeniu MEN z 1 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1289);
  • czy przedszkole dysponuje pomieszczeniami do prowadzenia zajęć w ramach wczesnego wspomagania indywidualnie i w grupie, wyposażonymi w sprzęt specjalistyczny i środki dydaktyczne odpowiednie do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dzieci;
  • czy w przedszkolu prowadzącym wczesne wspomaganie rozwoju dzieci powołany został zespół wczesnego wspomagania rozwoju dziecka (oraz czy wykonuje on przewidziane w rozporządzeniu MEN z 24 sierpnia 2017 r. w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci zadania i czy jego skład jest zgodny z określonymi w przepisach wymogami);
  • czy zespół wczesnego wspomagania rozwoju dziecka w sposób prawidłowy określa i realizuje programy wczesnego wspomagania, a także czy dokumentuje w prawidłowy sposób prowadzone przez siebie działania, w szczególności: czy prowadzi arkusze obserwacji dzieci;
  • czy organizowane w ramach wczesnego wspomagania zajęcia prowadzone są w odpowiednim wymiarze;
  • czy statut przedszkola określa organizację wczesnego wspomagania rozwoju dzieci (oczywiście jeżeli przedszkole takie wspomaganie prowadzi).

Należy jednak pamiętać, że oprócz kontroli planowych kuratorzy oświaty mają możliwość przeprowadzania kontroli doraźnych, które będą realizowane w sytuacji, gdy pojawi się potrzeba podjęcia dodatkowych działań, nieprzewidzianych w planie nadzoru pedagogicznego (np. w związku ze zgłaszanymi przez rodziców dzieci sygnałami dotyczącymi istnienia nieprawidłowości w funkcjonowaniu przedszkola).

Procedura przeprowadzania kontroli

Kurator oświaty wykonuje czynności związane z nadzorem pedagogicznym (w tym kontrolą) przy pomocy nauczycieli zatrudnionych na stanowiskach wymagających kwalifikacji pedagogicznych w kuratoriach oświaty lub podporządkowanych im jednostkach organizacyjnych. W art. 55 ust. 3 upo określono uprawnienia przysługujące nauczycielom-wizytatorom w ramach wykonywanych przez nich czynności związanych z prowadzeniem nadzoru pedagogicznego. Nauczyciele ci mają prawo do:

  • wstępu do przedszkoli,
  • wglądu do prowadzonej przez przedszkole dokumentacji dotyczącej przebiegu nauczania, wychowania i opieki oraz organizacji pracy,
  • wglądu do znajdujących się w przedszkolu dokumentów nauczycieli potwierdzających kwalifikacje do prowadzenia przydzielonych im zajęć oraz dokumentów osób, o których mowa w art. 15 upo (osoby niebędące nauczycielami prowadzące w przedszkolu zajęcia), potwierdzających przygotowanie do prowadzenia danych zajęć,
  • udziału w posiedzeniu rady pedagogicznej, po uprzednim powiadomieniu dyrektora przedszkola,
  • wstępu w charakterze obserwatora na zajęcia dydaktyczne, wychowawcze, opiekuńcze i inne zajęcia organizowane przez przedszkole,
  • przeprowadzania badań służących ocenie efektywności działalności dydaktycznej, wychowawczej oraz opiekuńczej przedszkoli.

Kurator oświaty powinien przeprowadzać przewidzianą w planie nadzoru pedagogicznego kontrolę przy użyciu arkuszy kontroli zatwierdzonych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Arkusze te zawierają zwykle pola dotyczące:

  • informacji o typie przedszkola,
  • informacji o kontroli,
  • podstawy prawnej,
  • zagadnień podlegających kontroli – z odpowiednimi zaleceniami,
  • spostrzeżeń kontrolującego.

Arkusz jest podpisywany przez dyrektora przedszkola oraz kontrolującego ze wskazaniem bieżącej daty.

Dyrektor przedszkola powinien uzyskać informację o rozpoczęciu kontroli planowej, przewidzianej w planie nadzoru pedagogicznego, co najmniej na siedem dni przed jej planowanym rozpoczęciem. Informacja powinna określać termin rozpoczęcia kontroli oraz jej tematykę. Kontrola (planowa i doraźna) powinna zostać przeprowadzona przez osobę lub zespół wyznaczony przez kuratora oświaty na podstawie imiennego upoważnienia, które powinno zawierać:

  • datę wydania i numer upoważnienia,
  • podstawę prawną przeprowadzenia kontroli,
  • imię i nazwisko osoby upoważnionej do przeprowadzenia kontroli,
  • nazwę i siedzibę przedszkola,
  • tematykę kontroli,
  • terminy rozpoczęcia i zakończenia czynności kontroli,
  • pieczęć i podpis organu sprawującego nadzór pedagogiczny.

Kontrola powinna odbywać się na podstawie ogólnych zasad przewidzianych w rozporządzeniu. Zgodnie z nimi czynności kontrolne:

  • powinny odbywać się z uwzględnieniem współdziałania organów kontrolujących z dyrektorami oraz nauczycielami;
  • mają uwzględniać tworzenie warunków sprzyjających rozwojowi przedszkoli;
  • muszą uwzględniać pozyskiwanie informacji zapewniających obiektywną i pełną ocenę działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej przedszkola;
  • nie mogą zakłócać pracy przedszkola.

Kontrola planowa prowadzona jest w celu oceny:

  • stanu przestrzegania przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej przedszkola – nie powinna trwać dłużej niż dwa dni,
  • przebiegu procesów kształcenia i wychowania w przedszkolu oraz efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej, oraz innej działalności statutowej przedszkola – nie powinna trwać dłużej niż pięć dni w ciągu kolejnych dwóch tygodni. 

Przepisy nie wskazują przy tym, jak długo może trwać kontrola doraźna.

Nauczyciel-wizytator przeprowadzający kontrolę w przedszkolu powinien:

  • rzetelnie i obiektywnie ustalić stan faktyczny;
  • zebrać niezbędne dowody stanowiące podstawę ustaleń kontroli;
  • zapewnić dyrektorowi przedszkola czynny udział w kontroli;
  • dokumentować czynności kontroli.

Zebrane w trakcie kontroli dokumenty potwierdzające przebieg i wyniki czynności kontroli stanowią akta kontroli.

Z przeprowadzonej kontroli nauczyciel-wizytator powinien sporządzić protokół zawierający:

  • nazwę przedszkola, jego siedzibę oraz imię i nazwisko dyrektora,
  • nazwę i siedzibę organu sprawującego nadzór pedagogiczny, imię i nazwisko kontrolującego oraz datę wydania i numer upoważnienia do przeprowadzenia kontroli,
  • terminy rozpoczęcia i zakończenia kontroli ze wskazaniem dni, w których odbywały się czynności kontroli w przedszkolu,
  • tematykę kontroli,
  • opis ustalonego stanu faktycznego, w tym ujawnionych nieprawidłowości, wnioski wynikające z przeprowadzonych czynności kontroli, a także zalecenia wraz z terminem ich realizacji, o których mowa w art. 55 ust. 4 upo,
  • pouczenie o prawie zgłoszenia przez dyrektora przedszkola zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole kontroli,
  • parafy kontrolującego i dyrektora przedszkola na każdej stronie protokołu,
  • podpisy kontrolującego i dyrektora przedszkola oraz miejsce i datę podpisania protokołu.

Protokół należy sporządzić w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach. 

Jeden egzemplarz kontrolujący powinien przekazać, za poświadczeniem odbioru, dyrektorowi przedszkola w ciągu:

  • siedem dni roboczych od dnia zakończenia czynności kontroli w przedszkolu – w przypadku kontroli prowadzonej w celu oceny stanu przestrzegania przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej przedszkola,
  • 14 dni roboczych od dnia zakończenia czynności kontroli w przedszkolu – w przypadku kontroli prowadzonej w celu oceny przebiegu procesów kształcenia i wychowania w przedszkolu oraz efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej przedszkola.

Drugi egzemplarz protokołu kontroli kontrolujący powinien włączyć do akt kontroli. Przepisy wskazują, że dyrektor przedszkola może odmówić jego podpisania i w ciągu siedmiu dni od dnia jego otrzymania złożyć wyjaśnienia dotyczące przyczyn odmowy. Jednakże odmowa podpisania protokołu kontroli przez dyrektora przedszkola nie stanowi przeszkody do podpisania go przez kontrolującego.

Wydanie zaleceń przez kuratora oświaty

Jak wskazano, po przeprowadzonej kontroli – w razie stwierdzenia uchybień – upoważnione osoby wydadzą stosowne zalecenia wraz z terminem ich realizacji (art. 55 ust. 4 upo). Dyrektor, który nie zgadza się z zaleceniami (a w konsekwencji – nie zamierza wykonać ich w określonym terminie), może zgłosić do nich zastrzeżenia do kuratora oświaty (art. 55 ust. 5 upo). Zastrzeżenia te mogą dotyczyć także innych ustaleń zawartych w protokole kontroli. Należy pamiętać, aby złożyć je najpóźniej w ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy