Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor we współpracy

12 marca 2019

NR 100 (Marzec 2019)

Ostatnie zmiany w zakresie oceny pracy nauczycieli i ich konsekwencje

0 199

Ocena pracy każdego z zatrudnionych pracowników jest podstawowym zadaniem dyrektora przedszkola w obszarze zarządzania zasobami ludzkimi. Dyrektor przedszkola ma wyjątkową autonomię w prowadzeniu polityki kadrowej, ale pod jednym warunkiem: musi ona być zgodna z obowiązującymi zasadami i regulacjami prawnymi.

Obecnie do podstawowych przepisów prawnych, które regulują procedowanie oceny pracy, zaliczyć należy takie akty prawne, jak:

  • ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela – Dz. U. z dnia 22 maja 2018 r., poz. 9671, ze zm.;
  • ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe – Dz. U.z dnia 24 maja 2018 r., poz. 9962, ze zm.;
  • ustawa z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych – Dz. U z dnia 29 listopada 2017 r., poz. 2203;
  • od 1 września 2018 r. sprawy oceny pracy nauczycieli reguluje rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 29 maja 2018 r. w sprawie kryteriów i trybu dokonywania oceny pracy nauczyciela, trybu postępowania odwoławczego oraz składu i sposobu powoływania zespołu oceniającego – Dz. U. z dnia 12 czerwca 2018 r., poz. 1133;
  • w przypadku szkół i placówek publicznych, dla których organem prowadzącym jest jednostka samorządu terytorialnego, należy ponadto kierować się wskazaniami wynikającymi z uwarunkowań kontroli zarządczej, które są określone w dwóch kolejnych aktach prawnych, a mianowicie:
    • art. 68–71 (rozdział 6) ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych – Dz. U. z 24 września 2009 r. Nr 157, poz. 1240, ze zm.;
    • komunikat nr 23 Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie standardów kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych – Dz. Urz. MF z dnia 30 grudnia 2009 r. Nr 15, poz. 8).

Od stycznia 2019 r. w obszarze oceny pracy nauczyciela zaczęły obowiązywać nie tyle nowe, co nieco zmienione regulacje prawne. Ich źródłem jest ustawa z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw3. Wszystkie zmiany dotyczące oceny pracy zostały zawarte w art. 6 tej ustawy zmieniającej, a dokładnie w punkcie 3 tego artykułu. Zmienił on zapisy art. 6a w ust. 1 pkt 3, który teraz otrzymał następujące brzmienie: „co 5 lat pracy w szkole od dnia uzyskania stopnia nauczyciela kontraktowego, nauczyciela mianowanego i nauczyciela dyplomowanego”. Usunięte zostały ponadto ustępy od 14 do 18. Zapisy tych ustępów dotyczyły regulaminów ustalających wskaźniki spełniania poszczególnych kryteriów szczegółowych określonych w stosownym rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej4. W tym miejscu niezbędne wydaje się wyjaśnienie dotyczące sformułowania „regulamin”. Niejednokrotnie można się spotkać ze stanowiskiem, że omawiana zmiana w Karcie Nauczyciela spowodowała rezygnację z regulaminów oceniania. Nic bardziej mylnego. Przedmiotowa zmiana ustawowa spowodowała jedynie rezygnację z formułowania wskaźników opisujących szczegółowo spełnianie poszczególnych kryteriów ministerialnych. Natomiast brak wskaźników, w swojej istocie, nie likwiduje regulaminów oceny pracy nauczyciela jako takich. Uważam, że regulamin określający procedurę oceny pracy nauczycieli na podstawie aktualnych regulacji powinien być opracowany i funkcjonować w przedszkolu. 
Regulamin oceny powinien zawierać opis procedury oceniania pracy, ale zamiast wskaźników, o których była mowa w poprzednich rozwiązaniach, powinny zostać opisane wskazania dotyczące wartościowania każdego z kryteriów w skali od 0 do 3. Poziom „0” oznacza brak spełniania danego kryterium, natomiast wartości od 1 do 3 powinny wskazywać stopień pozycjonowania spełniania danego kryterium. Rezultat tych zmian jest taki, że zamiast kilku wskaźników do każdego kryterium (każdy z nich był oceniany według skali określonej w danym przedszkolu) mamy proste wartościowanie każdego pojedynczego kryterium jako całości zgodnie z jednolitą skalą.

Ocena a awans

Na podstawie zmian, jakie w zapisach Karty Nauczyciela zostały wcześniej wprowadzone, nastąpiło bardzo mocne i jednoznaczne powiązanie oceny pracy nauczyciela z jego ścieżką awansu zawodowego. Taki sposób powiązania tych dwóch elementów nauczycielskiej rzeczywistości oznacza, że uległa likwidacji funkcjonująca do końca roku szkolnego 2017/2018 ocena dorobku zawodowego za okres stażu, a jednocześnie nowa ocena pracy stała się wymiernym narzędziem okresowej weryfikacji jakości pracy samego nauczyciela i to bez względu na jego stopień awansu zawodowego. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na jeszcze jedną ważną zmianę ustawową. Otóż punkt 8 art. 6 ustawy zmieniającej zmienił zapisy art. 9f ust. 2 Karty Nauczyciela, który teraz brzmi następująco: „Nauczycielom, którzy w okresie trwania stażu zmienili miejsce zatrudnienia, do stażu, o którym mowa w art. 9c ust. 1, zalicza się okres dotychczas odbytego stażu, jeżeli podjęli zatrudnienie w szkole nie później niż w okresie trzech miesięcy po ustaniu poprzedniego stosunku pracy i za okres dotychczas odbytego stażu otrzymali co najmniej dobrą ocenę pracy”. Zmiana ta ma istotne znaczenie zwłaszcza dla nauczycieli stażystów. Nowe zapisy w praktyce zrównują prawa wszystkich stażujących nauczycieli. Obecnie również nauczyciele stażyści, którzy w okresie odbywania stażu na stopień nauczyciela kontraktowego (obecnie trwający rok i dziewięć miesięcy) znajdują się w sytuacji konieczności zmiany placówki zatrudnienia (i to niezależnie od przyczyn), mogą kontynuować rozpoczęty w pierwotnej placówce staż w innej, pod warunkiem podjęcia w niej zatrudnienia w okresie nieprzekraczającym trzech miesięcy i po uzyskaniu cząstkowej oceny pracy za czas odbytego stażu. Jednak ocena ta nie powinna być niższa niż dobra. Nowe zapisy zadowolą również dyrektorów przedszkoli, którzy już bez najmniejszych wątpliwości będą mogli zatrudnić nauczyciela stażystę na okres krótszy niż dwa lata szkolne bez obawy, że w ten sposób blokują jego rozwój zawodowy. Niejednokrotnie zdarza się bowiem, że w danym przedszkolu nie ma warunków organizacyjnych, aby zatrudnić takiego nauczyciela na pełne dwa lata pomimo najlepszych chęci samego dyrektora. Dotyczy to chociażby zatrudniania nauczyciela na zastępstwo na czas nieobecności innego. Do tej pory taka możliwość kontynuowania stażu była zapewniona tylko nauczycielom kontraktowym i mianowanym. Wynikało to z faktu, że nauczyciel stażysta odbywał cały staż w okresie jednego roku szkolnego (dziewięć miesięcy). Po wydłużeniu tego okresu należało stworzyć możliwość kontynuowania stażu również nauczycielom stażystom, co właśnie się stało. Należy przypomnieć, że zmiana ta wynikała ze zmiany uzasadnienia prawnego dokonywania oceny pracy nauczyciela – od 1 września 2018 r. art. 6a ust. 1 Karty Nauczyciela otrzymał brzmienie: „Praca nauczyciela podlega ocenie”5. Taka treść tego przepisu określa, że w rzeczywistości praca nauczyciela podlega ocenie na każdym etapie jego kariery zawodowej. Do końca sierpnia ubiegłego roku nie dotyczyła ona nauczycieli stażystów. Do tej pory nie było obowiązku dokonywania oceniania pracy nauczyciela w ściśle określonych odstępach czasowych. W niektórych tylko przypadkach zaznaczano, że ocena pracy nie może być starsza niż pięć lat. Dotyczyło to sytuacji, gdy nauczyciel ubiegał się o powierzenie mu funkcji kierowniczej lub przyznanie nagrody. Teoretycznie nauczyciel mógł pracować nawet 20 lat bez oceny pracy. Obecnie sytuacja zmieniła się – i to diametralnie. Teraz każdy nauczyciel jest zobowiązany do obligatoryjnego poddawania się takiej ocenie pracy raz na pięć lat. Jest to kolejna zmiana wprowadzona ustawą zmieniającą, a dokładnie zapisami zawartymi w punkcie 3 art. 6 ustawy zmieniającej, o czym była już mowa.
Wprowadzone zmiany prawne spowodowały również zmianę w rozumieniu i istocie samej oceny pracy. Obecnie nie jest nią bliżej nieokreślona nota wystawiona przez wskazanego decydenta – jak to niektórzy postrzegają – ani również nie można jej porównać do swego rodzaju pomiaru, gdyż trudno w tym przypadku mówić o jakimś uniwersalnym wzorcu. Jak to określono w pragmatyce pomiaru – na ogół stanowi ona, że każdy prawidłowy pomiar polega w zasadzie na porównaniu (bezpośrednim lub pośrednim) elementu mierzonego z ustalonym i przyjętym wcześniej wzorcem. Natomiast w przypadku nauczycieli możemy jedynie mówić o pewnych wytycznych – określanych mianem kryteriów – a będących jedynie swego rodzaju podpowiedzią w zakresie tego, czym powinna się kierować osoba oceniająca. Co więcej, wytyczne powinny być wcześniej znane ocenianemu. Zatem ocena pracy nauczyciela jest szczególnym rodzajem opisu jego pracy w ściśle określonym czasie (doprecyzowanym okresie funkcjonowania zawodowego), na określonym stanowisku i w określonej placówce. Opis ten jednak powinien opierać się na precyzyjnie określonych i przywołanych konkretach, a nie tylko na domniemaniu dobrej pracy. Zadanie to wcale nie jest takie proste, gdyż te konkrety muszą być doprecyzowane w sposób ewidentnie zoperacjonalizowany. W art. 6a ust. 1e Karty Nauczyciela znajdują się bardzo cenne uwagi wskazujące raczej jednoznacznie, że kryterium oceny pracy nauczyciela stanowi przede wszystkim „stopień realizacji przez nauczyciela jego obowiązków” określonych precyzyjnie w art. 6 oraz w art. 42, ust. 2 Karty Nauczyciela i art. 5 ustawy Prawo oświatowe oraz zadań statutowych przedszkola. Oznacza to, że wiele informacji niezbędnych do oszacowania tego stopnia należy uzyskiwać w trakcie wykonywania czynności i zadań związanych z realizacją nadzoru pedagogicznego w przedszkolu (na podstawie odrębnych przepisów resortowych6), czyli stanowi to niezbywalną kompetencję dyrektora przedszkola. Sformułowanie końcowe, określane również jako uogólniające (o którym jest mowa w art. 6a, ust. 4 Karty Nauczyciela), jest tylko logiczną konsekwencją wspomnianego opisu, w którym każde użyte stwierdzenie musi być poparte konkretnymi faktami (swoiście 
pojmowanymi dowodami) uwiarygodnionymi poprzez właściwe i wiarygodne dokumenty zgromadzone w procesie sprawowania nadzoru pedagogicznego. Owe dokumenty wcześniej muszą zostać odpowiednio ocenione i zweryfikowane przez samego dyrektora przedszkola, gdyż to on decyduje, na które z nich może lub będzie się powoływał w części opisowej formułowanej oceny pracy nauczyciela pracującego w kierowanym przez siebie przedszkolu, zwłaszcza że teraz jest zmuszony również do ich wartościowania w skali od 0 do 3.
Gdyby dyrektor przedszkola, oceniając pracę nauczyciela,wartościował tylko wykonanie konkretnych zadań w poszczególnych obszarach pracy zgodnie z zapisami prawa, z praktycznego punktu widzenia byłoby to bardzo proste. Pamiętać jednak należy, że w obow...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy