Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

4 maja 2018

NR 91 (Kwiecień 2018)

Ocena pracy nauczyciela - najnowsze zmiany

0 423

Obiektywne oceny pracowników stanowią niezwykle istotny element procesu zarządzania w każdej organizacji, zwłaszcza w przedszkolu publicznym. Wynika to z faktu, że wraz ze świadczeniem pracy pojawia się równocześnie zagadnienie oceny tej pracy, zwłaszcza w kontekście jej efektywności. Powodem takiego stanu rzeczy są różne okoliczności. Pierwszą z nich jest potrzeba podsumowania wyznaczonego okresu pracy danego pracownika. Druga okoliczność to wypracowywanie decyzji kierowniczej dotyczącej przedłużenia okresu zatrudnienia. Natomiast trzecia to poszukiwanie rzetelnego uzasadnienia wniosku o wyróżnienie danego pracownika. Jakie zmiany zostały wprowadzone w ostatnim czasie?

Do podstawowych przepisów prawnych, które regulują procedurę dokonywania oceny pracy, zaliczyć należy takie akty prawne, jak: 

  • ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela – Dz. U. z 2017 r., poz. 1189 z późn. zm.;
  • ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. o systemie Prawo oświatowe – Dz. U. z 2017 r., poz. 59 z późn. zm.;
  • ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – Dz. U. z 2017 r., poz. 1257;
  • ustawa z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych – Dz. U. z 2017 r., poz. 2203;
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 grudnia 2016 r. w sprawie kryteriów i trybu dokonywania oceny pracy nauczyciela, trybu postępowania odwoławczego oraz składu i sposobu powoływania zespołu oceniającego – Dz. U. z dnia 15 grudnia 2016 r., poz. 2053 (obowiązuje od 1 stycznia 2017 r.1).

W przypadku szkół i placówek publicznych, dla których organem prowadzącym jest jednostka samorządu terytorialnego, należy ponadto kierować się wskazaniami wynikającymi z uwarunkowań kontroli zarządczej, które są określone w dwóch kolejnych aktach prawnych, a mianowicie:

  • art. 68–71 (rozdział 6) ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r.
  • o finansach publicznych – Dz. U. z dnia 24 września 2009 r. Nr 157, poz. 1240 z późn. zm.;
  • komunikat nr 23 Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie standardów kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych – Dz. Urz. MF z dnia 30 grudnia 2009 r. Nr 15, poz. 84).

Ponieważ zmiany, które w zapisach Karty Nauczyciela wprowadziła ustawa o finansowaniu zadań oświatowych, wymagają jeszcze doprecyzowania w formie aktu wykonawczego, w niniejszych rozważaniach będziemy się opierali na projekcie nowego rozporządzenia regulującego kwestie zmiany zasad i procedur dokonywania oceny pracy nauczyciela w nowej formule. Jest to już nowa wersja tego projektu skorygowana w ramach dobiegających końca konsultacji społecznych i międzyresortowych. Należy zatem domniemywać, że ostateczna wersja tego rozporządzenia będzie co do zasady taka sama lub niewiele różniąca się od obecnej. 

Ścieżka awansu zawodowego

Podstawową zasadą jest bardzo mocne i jednoznaczne powiązanie oceny pracy nauczyciela z jego ścieżką awansu zawodowego. Takie powiązanie oznacza, że zostaje zlikwidowana funkcjonująca do końca bieżącego roku szkolnego ocena dorobku zawodowego za okres stażu. Stanie się ona narzędziem okresowej weryfikacji jakości pracy samego nauczyciela, i to bez względu na jego stopień awansu zawodowego.
Z powyższych zapisów wynika konieczność zmiany uzasadnienia prawnego takiego działania: do tej pory art. 6a ust. 1 Karty Nauczyciela stanowił, że: „Praca nauczyciela, z wyjątkiem pracy nauczyciela stażysty, podlega ocenie”. Natomiast aktualne brzmienie tego przepisu stanowi, że praca nauczyciela podlega ocenie, ale dyrektor ma obowiązek dokonania oceny pracy nauczyciela:

  • zawsze po zakończeniu stażu na stopień nauczyciela kontraktowego, mianowanego i dyplomowanego (w terminie 21 dni od dnia przedłożenia przez nauczyciela sprawozdania z realizacji planu rozwoju zawodowego),
  • po zakończeniu dodatkowego stażu,
  • co 3 lata pracy w szkole od dnia uzyskania stopnia nauczyciela dyplomowanego,
  • co 3 lata pracy w szkole od dnia uzyskania stopnia nauczyciela kontraktowego i nauczyciela mianowanego, jeżeli w tym czasie nauczyciel nie rozpoczął stażu na kolejny stopień awansu zawodowego. W przypadku gdy termin oceny (3 lata) upływa w okresie odbywania przez nauczyciela kontraktowego lub nauczyciela mianowanego stażu na kolejny stopień awansu zawodowego, oceny pracy dokonuje się po zakończeniu tego stażu. W przypadku usprawiedliwionej nieobecności nauczyciela w pracy, dłuższej niż 3 miesiące, termin tej oceny ulega przedłużeniu o czas tej nieobecności. 

Do tej pory nie było obowiązku oceniania pracy nauczyciela w ściśle określonych odstępach czasowych. Tylko w niektórych zasadach postępowania było zaznaczone, że ocena pracy nie może być starsza niż 5 lat. Dotyczyło to np. ubiegania się o stanowisko kierownicze lub nagrodę. Zgodnie z przepisami nauczyciel mógł pracować 20 lat i nie musiał być oceniany; teraz będzie musiał obowiązkowo poddawać się takiej ocenie raz na 3 lata. 

Czym jest ocena pracy? 

Dokonanie oceny pracy nauczyciela ułatwia Karta Nauczyciela. W § 2 ust. 8 pkt 1 czytamy, że „(…) dyrektor szkoły, przedszkola przy dokonywaniu oceny pracy nauczyciela uwzględnia w szczególności poprawność merytoryczną i metodyczną prowadzonych zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, prawidłowość realizacji innych zadań zawodowych wynikających ze statutu przedszkola, w której nauczyciel jest zatrudniony, kulturę i poprawność języka, pobudzanie inicjatywy uczniów, zachowanie odpowiedniej dyscypliny uczniów na zajęciach”. Zmienione zapisy Karty Nauczyciela łączą owe wskazania z ustawą o systemie oświaty i Prawem oświatowym z wymaganiami na poszczególne stopnie awansu zawodowego. Stanowią teraz, że kryteria oceny pracy nauczyciela dotyczą stopnia realizacji obowiązków określonych w art. 6 i art. 42 ust. 2 Karty Nauczyciela oraz w art. 5 ustawy Prawo oświatowe i obejmują wszystkie obszary działalności przedszkola odpowiednio do posiadanego stopnia awansu zawodowego. 

Natomiast kryteria oceny pracy dyrektora dotyczą stopnia realizacji obowiązków określonych w art. 6 i art. 7 Karty Nauczyciela oraz w art. 68 ust. 1, 5 i 6 ustawy Prawo oświatowe, a w przypadku realizowania przez dyrektora przedszkola zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych – także obowiązków określonych w art. 42 ust. 2 oraz w art. 5 ustawy Prawo oświatowe. Przy takich zapisach należy ustalić, jakie to realne obowiązki nakładają zarówno na nauczyciela, jak i na dyrektora zmienione zapisy prawne. Zgodnie z zapisami art. 6 Karty Nauczyciela nauczyciel obowiązany jest: 

  1. rzetelnie realizować zadania związane z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, w tym zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę;
  2. wspierać każdego ucznia w jego rozwoju;
  3. dążyć do pełni własnego rozwoju osobowego; 
    3a) doskonalić się zawodowo, zgodnie z potrzebami szkoły (jest to nowy obowiązek nauczycieli)2
  4. kształcić i wychowywać młodzież w umiłowaniu Ojczyzny, w poszanowaniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w atmosferze wolności sumienia i szacunku dla każdego człowieka;
  5. dbać o kształtowanie u uczniów postaw moralnych i obywatelskich zgodnie z ideą demokracji, pokoju i przyjaźni między ludźmi różnych narodów, ras i światopoglądów. 

Z kolei art. 42 ust. 2 Karty Nauczyciela stanowi, że w ramach swojego czasu pracy (…) oraz ustalonego wynagrodzenia nauczyciel obowiązany jest realizować:

  • zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz (…),
  • inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze i wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów,
  • zajęcia i czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym.

Dodatkowo art. 5. Prawa oświatowego sugeruje, aby nauczyciel w swoich działaniach dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych obowiązkowo kierował się dobrem uczniów, troską o ich zdrowie, postawę moralną i obywatelską, z poszanowaniem godności osobistej ucznia3.
W obowiązującej formule prawnej dokonywanie oceny pracy nauczyciela ma na celu określenie stopnia realizowania przez nauczyciela powierzonych mu obowiązków, w tym realizacji zadań określonych w statucie placówki, przede wszystkim poprzez określenie osiąganych przez nauczyciela efektów w pracy dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej. 

Obecna formuła oceny pracy nauczyciela ma w związku z tym charakter ewidentnie kompetencyjny. Wynika to z faktu, że każdy dyrektor placówki oświatowej bezwzględnie musi zadbać, aby wszyscy pracownicy mieli wiedzę, umiejętności i doświadczenie zawodowe pozwalające na skuteczne i efektywne wypełnianie powierzonych zadań i obowiązków4. Między innymi dlatego w części opisowej oceny pracy dyrektor placówki musi się odnieść do poszczególnych rodzajów kompetencji nauczycielskich oraz określić ich poziom, walor i efektywność. W projektowanym rozporządzeniu szczegółowe kryteria oceny pracy zostały teraz ściśle powiązane z wymaganiami na kolejne stopnie awansu zawodowego nauczycieli. Uważny czytelnik zauważy, że ich liczba rośnie wraz z posiadaniem przez nauczyciela wyższego stopnia awansu zawodowego. Oznacza to, że nauczyciel mianowany musi spełniać kryteria określone dla nauczyciela stażysty i kontraktowego, ale nie te ustalone dla nauczyciela dyplomowanego. I tak analogiczne w przypadku pozostałych stopni awansu. 

Zgodnie z wprowadzanymi regulacjami nowe kryteria oceny pracy nauczyciela stażysty obejmują takie elementy, jak:

  1. poprawność merytoryczna i metodyczna prowadzonych zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych;
  2. umiejętność wyszukania form i metod pracy odpowiednich do prowadzenia przydzielonych zajęć, w tym umiejętność korzystania z technologii informacyjnych;
  3. dbałość o bezpieczeństwo uczniów;
  4. wspieranie rozwoju ucznia, w szczególności poprzez motywujący sposób oceniania procesu edukacyjnego ucznia;
  5. kształtowanie i rozwijanie wśród uczniów prawidłowych postaw moralnych, społecznych i obywatelskich;
  6. uczestniczenie w zespołach zadaniowych; 
  7. znajomość i przestrzeganie przepisów prawa z zakresu funkcjonowania przedszkola, w którym nauczyciel jest zatrudniony; 
  8. umiejętność wskazania swoich mocnych i słabych stron, w tym umiejętność dokonania samooceny;
  9. poszerzanie wiedzy i doskonalenie umiejętności związanych z wykonywaną pracą, w tym doskonalenie zawodowe; 
  10. otwartość na współpracę, w tym konsultacje z opiekunem stażu i innymi nauczycielami; poprawność posługiwania się językiem polskim i posiadaną kulturę osobistą;
  11. prezentowanie postawy moralnej i etyczne postępowanie nauczyciela; 
  12. prowadzenie i organizowanie pracy z uczniem z poszanowaniem różnorodności uczniów oraz w sposób zapobiegający wykluczeniu społecznemu; 
  13. znajomość podstawowych procedur obowiązujących w szkole; 
  14. przestrzeganie porządku pracy;
  15. poprawność prowadzenia dokumentacji przedszkolnej, w tym dokumentacji przebiegu nauczania; 
  16. umiejętność współpracy z rodzicami, w tym współpracy na rzecz społeczności lokalnej; 
  17. uczestniczenie w działalności przedszkola. 

Jak można zauważyć kryteriów szczegółowych jest 17 (w pierwotnej wersji projektu było ich 18), natomiast wymagania kwalifikacyjne na stopień nauczyciela kontraktowanego (czyli wymagania formułowane w stosunku do nauczyciela stażysty), w dotychczasowym stanie prawnym, są tylko cztery. W sytuacji gdy ocena pracy nauczyciela stażysty jest dokonywana po zakończeniu stażu na stopień nauczyciela kontraktowego, obejmuje ona także ocenę stopnia realizacji planu rozwoju zawodowego. 

W przypadku nauczyciela kontraktowego kryteria oceny jego pracy obejmują kryteria określone wcześniej dla nauczyciela stażysty (czyli 17 wcześniejszych), a ponadto dziewięć kolejnych:

  1. umiejętność planowania, organizowania i prowadzenia zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych z wykorzystaniem metod aktywizujących ucznia; 
  2. umiejętność diagnozowania potrzeb ucznia oraz indywidualizowania pracy z tym uczniem;
  3. osiąganie pozytywnych efektów swojej pracy, umiejętność analizowania tych efektów oraz wykorzystywania wniosków z efektów swojej pracy do doskonalenia procesu dydaktyczno-opiekuńczo-wychowawczego; 
  4. umiejętność wykorzystywania w pracy narzędzi multimedialnymi i informatycznych; 
  5. wykorzystywanie w codziennej pracy wiedzy i umiejętności zdobytych w ramach doskonalenia zawodowego, zwłaszcza na szkoleniach z zakresu psychologii, pedagogiki, dydaktyki oraz prawa;
  6. dzielenie się wiedzą i doświadczeniem z innymi nauczycielami; 
  7. właściwe realizowanie powierzonych funkcji, w tym w szczególności wychowawcy klasy i opiekuna samorządu uczniowskiego; 
  8. otwartość na współpracę z innymi nauczycielami i dyrektorem szkoły w realizacji zadań szkoły, w tym aktywny udział w zespołach wewnątrzszkolnych; 
  9. współorganizowanie i aktywne uczestniczenie w wydarzeniach na rzecz społeczności lokalnej.

Podobnie jak to było określone poprzednio, w sytuacji gdy ocena pracy nauczyciela kontraktowego jest dokonywana po zakończeniu stażu na stopień nauczyciela mianowanego, obejmuje ona także ocenę stopnia realizacji planu rozwoju zawodowego. Prosta matematyka wskazuje, że jest już 
26 kryteriów potrzebnych do oceny pracy nauczyciela kontraktowego. W dotychczasowych wymaganiach kwalifikacyjnych na stopień nauczyciela mianowanego (czyli stawianych nauczycielowi kontraktowemu) jest ich pięć.

Przy dokonywaniu oceny pracy nauczyciela mianowanego obowiązują wszystkie kryteria sformułowane dla nauczycieli stażysty i kontraktowego (czyli dotychczasowe 26) oraz dodatkowo siedem nowych: 

  1. podejmowanie nowatorskich rozwiązań wspierających rozwój ucznia; 
  2. prowadzenie zajęć otwartych dla innych nauczycieli i rodziców oraz omawianie tych zajęć; 
  3. doskonalenie wiedzy i umiejętności niezbędnych do realizacji zadań dydaktycznych, opiekuńczych i wychowawczych, w szczególności w zakresie pedagogiki, psychologii, dydaktyki oraz prawa; 
  4. umiejętność diagnozowania swoich potrzeb rozwojowych oraz potrzeb szkoły i świadome dobieranie form doskonalenia zgodnych ze zdiagnozowanymi potrzebami; 
  5. umiejętność wykorzystania efektów doskonalenia zawodowego w swojej pracy oraz wykorzystywanie zdobytych kompetencji w podnoszeniu jakości pracy szkoły; 
  6. właściwe realizowanie powierzonych funkcji, w szczególności opiekuna stażu, opiekuna praktyk, przewodniczącego zespołu zadaniowego nauczycieli, koordynatora wolontariatu oraz koordynatora projektu; 
  7. podejmowanie nowatorskich działań na rzecz szkoły.

Gdy ocena pracy nauczyciela mianowanego jest dokonywana po zakończeniu stażu na stopień nauczyciela dyplomowanego, obejmuje ona także ocenę stopnia realizacji planu rozwoju zawodowego. Łącznie przy dokonywaniu oceny pracy nauczyciela mianowanego będą więc brane pod uwagę 33 kryteria. 

W projektowanym rozporządzeniu szczegółowe kryteria oceny pracy zostały teraz ściśle powiązane z wymaganiami na kolejne stopnie awansu zawodowego nauczycieli. 

Najwyższy stopień awansu zawodowego to nauczyciel dyplomowany, a więc mistrz w zawodzie. Kryteria oceny pracy nauczyciela dyplomowanego obejmują wszystkie kryteria określone w przypadku nauczycieli: stażysty, kontraktowego i mianowanego (czyli dotychczasowe 33)
oraz kolejne: 

  1. monitorowanie efektów swoich działań i utrzymywania tych efektów na wysokim poziomie; 
  2. prowadzenie, co najmniej raz w roku szkolnym, zajęć otwartych dla innych nauczycieli, w szczególności dla nauczyciel...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy