Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo , Otwarty dostęp

17 stycznia 2022

NR 126 (Styczeń 2022)

Organizacja wczesnego wspomagania rozwoju dziecka

0 1216

Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka, czyli kompleks specjalistycznych zajęć przeznaczonych dla dzieci z zaburzeniami rozwojowymi, organizuje się w celu usprawnienia funkcjonowania i rozwoju dzieci z niepełnosprawnościami i zaburzeniami, a także zapobiegania powstawaniu kolejnych zaburzeń. Wczesnym wspomaganiem rozwoju obejmowane są dzieci niepełnosprawne oraz ich rodziny. Jest ono możliwe od chwili stwierdzenia u dziecka niepełnosprawności do momentu rozpoczęcia nauki w szkole.

Zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju dziecka odbywają się na mocy rozporządzenia MEN z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci. Podstawą ustawową do organizowania i prowadzenia wczesnego wspomagania rozwoju jest art. 127 ust. 5 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe. Co ważne, takie zajęcia są dla rodziców bezpłatne. 

Podstawą do objęcia dziecka zajęciami jest opinia o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju, wydawana przez zespół orzekający działający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej. Zmiana w tym zakresie nastąpiła już kilka lat temu, gdyż poprzednio także niepubliczne poradnie miały prawo do wydawania takich opinii. Obecnie ich działalność ogranicza się albo do prowadzenia samych zajęć, o czym dalej, albo do sporządzania różnego rodzaju diagnoz. 

Zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju mogą być organizowane w publicznych i niepublicznych przedszkolach i szkołach podstawowych, w tym specjalnych, innych formach wychowania przedszkolnego, specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych, specjalnych ośrodkach wychowawczych, ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych oraz poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym poradniach specjalistycznych, w których powołano zespół wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Jest ono realizowane w ramach współpracy członków zespołu wspierającego rozwój – lekarzy, pedagoga, psychologa, logopedy, którzy po przeanalizowaniu zgromadzonych dokumentów i informacji o dziecku rozpoznają jego potrzeby edukacyjne.

Wczesne wspomaganie rozwoju obejmuje dzieci i ich rodziny, ponieważ w zajęciach powinni uczestniczyć również opiekunowie dzieci. Jest to oczywiście uzasadnione tym, że mają oni najbliższy kontakt z dzieckiem, a ich współuczestniczenie jest ważnym aspektem całości terapii. Rodzice przecież są wsparciem dla dziecka, a zajęcia umożliwiają lepsze poznanie potrzeb i umiejętności dziecka. Co więcej, niezwykle istotne jest, aby diagnoza zaburzeń odbyła się jak najwcześniej. Przeprowadzone badania wykazują, że najmłodsze dzieci – od okresu niemowlęcego do szóstego roku życia, są najbardziej podatne na postępowania terapeutyczne. 

POLECAMY

Dla kogo jest przeznaczone wczesne wspomaganie rozwoju dziecka?

Celem zajęć wczesnego wspomagania rozwoju jest stymulowanie rozwoju psychoruchowego i społecznego najmłodszych. Ich zadaniem jest pobudzenie do aktywności sfer, które nie zostały zaburzone i usprawnienie tych zaburzonych. Dzięki uczestnictwu w zajęciach WWR dzieci mają szansę rozwoju, umożliwiającą im osiągnięcie określonych umiejętności, zarówno emocjonalnych, poznawczych, jak i fizycznych.
Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka przeznaczone jest dla dzieci ze wszystkimi problemami rozwojowymi. W szczególności te zajęcia przewidziane są dla dzieci:

  • niesłyszących,
  • niewidzących,
  • z opóźnieniem rozwoju mowy,
  • z niepełnosprawnością intelektualną,
  • z zaburzeniami ze spektrum autyzmu.

Procedura uzyskania opinii

Formalnym warunkiem otrzymania wsparcia jest uzyskanie, na wniosek rodziców, opinii o potrzebie uczestniczenia dziecka w zajęciach. W tym celu rodzice lub prawni opiekunowie dziecka powinni podjąć następujące kroki:

  • zgłosić się do poradni psychologiczno-pedagogicznej,
  • wypełnić wniosek o wydanie opinii,
  • zgłosić się z dzieckiem na badanie do poradni w ustalonym terminie,
  • po otrzymaniu opinii o potrzebie uczestnictwa dziecka w zajęciach – zgłosić się do wybranej placówki prowadzącej takie wspomaganie, 
  • np. przedszkola, szkoły, poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Wniosek o wydanie opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka i dołączone do niego załączniki mogą mieć formę papierową lub elektroniczną. Można go złożyć osobiście w sekretariacie wybranej poradni, za pośrednictwem poczty lub elektronicznie poprzez platformę ePUAP.

W przypadku potrzeby wydania dziecku jednocześnie opinii i orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, wnioskodawca składa jeden wniosek.

Wskazane jest dołączenie do wniosku pisemnej opinii lub informacji o funkcjonowaniu dziecka sporządzonej przez nauczycieli wychowania przedszkolnego. W przypadku uznania przez zespół orzekający za niezbędne poszerzenia wiedzy o funkcjonowaniu dziecka np. w przedszkolu, do którego ono uczęszcza, zasięga się informacji w placówce, informując o tym wnioskodawcę. Ponadto celowe jest dołączenie do wniosku aktualnych informacji od specjalistów prowadzących z dzieckiem zajęcia terapeutyczne. Inna dokumentacja medyczna, dotycząca np. historii leczenia, orzeczenie o niepełnosprawności, także może być pomocna dla pełnej oceny sytuacji zdrowotnej i rozwojowej dziecka. Komplet dokumentacji niezbędnej do wydania opinii stanowić zatem może: 

  • wniosek, 
  • zaświadczenia lekarskie, 
  • wyniki badania psychologicznego i pedagogicznego, 
  • opinia z przedszkola, 
  • opinie i informacje wydane przez specjalistów prowadzących z dzieckiem zajęcia terapeutyczne, 
  • inna dokumentacja medyczna, 
  • kwestionariusz wywiadu dla zespołu orzekającego. 

Złożony wniosek wraz z dołączoną do niego dokumentacją zostają poddane merytorycznej ocenie zespołu orzekającego. Po uzyskaniu przez zespół orzekający pełnej dokumentacji jego przewodniczący niezwłocznie powiadamia wnioskodawcę o terminie posiedzenia zespołu orzekającego, który będzie wniosek rozpatrywał. Rodzic lub opiekun prawny ma prawo uczestniczyć w posiedzeniu zespołu orzekającego w części dotyczącej swojego dziecka i przedstawić swoje stanowisko. Opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka wydaje się w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia zgromadzenia przez zespół orzekający pełnej dokumentacji. 

Jak organizowane są zajęcia w ramach wczesnego wspomagania?

Zasady prowadzenia zajęć, jak zostało wcześniej wskazane, regulowane są przepisami rozporządzenia MEN z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci. Określa ono, że w skład zespołu wczesnego wspomagania rozwoju wchodzą: pedagog, psycholog, logopeda oraz, w zależności od potrzeb, także inni specjaliści.

Do zadań zespołu należy w szczególności:

  • ustalenie, na podstawie diagnozy poziomu funkcjonowania dziecka zawartej w opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, kierunków i harmonogramu działań podejmowanych w zakresie wczesnego wspomagania i wsparcia rodziny dziecka, uwzględniających rozwijanie aktywności i uczestnictwa dziecka w życiu społecznym oraz
  • eliminowanie barier i ograniczeń w środowisku utrudniających jego funkcjonowanie,
  • nawiązanie współpracy z przedszkolem czy szkołą, do której uczęszcza dziecko, lub innymi podmiotami, w celu zapewnienia spójności wszystkich oddziaływań wspomagających rozwój dziecka,
  • nawiązanie współpracy z podmiotem leczniczym lub, w razie potrzeby, ośrodkiem pomocy społecznej,
  • opracowanie i realizowanie z dzieckiem i jego rodziną indywidualnego programu wczesnego wspomagania, z uwzględnieniem działań wspomagających rodzinę dziecka w zakresie realizacji programu oraz koordynowania działań osób prowadzących zajęcia z dzieckiem,
  • ocenianie postępów oraz trudności w funkcjonowaniu dziecka, w tym identyfikowanie i eliminowanie barier i ograniczeń w środowisku utrudniających jego aktywność i uczestnictwo w życiu społecznym,
  • analizowanie skuteczności pomocy udzielanej dziecku i jego rodzinie, wprowadzanie zmian w programie, stosownie do potrzeb dziecka i jego rodziny, oraz planowanie dalszych działań w zakresie wczesnego wspomagania. 

W ramach zajęć dziecko otrzymuje wsparcie specjalistów w zależności od typu wykrytej niepełnosprawności, gdyż zajęcia WWR mogą być prowadzone z dziećmi m.in. z uszkodzeniami wzroku i słuchu, zaburzeniami koordynacji ruchowej, niepełnosprawnością umysłową, zaburzeniami ze spektrum autyzmu, opóźnieniem rozwoju mowy oraz ogólnym spowolnieniem w rozwoju psychoruchowym.

Jak wspomniano, poza prowadzeniem zajęć terapeutycznych z dzieckiem, specjaliści wspierają również rodziców i opiekunów w ramach realizowanych zajęć. 

Idea wczesnego wspomagania rozwoju zakłada kompleksowość oddziaływań. Dzieci kwalifikowane są do poszczególnych zajęć terapeutycznych adekwatnie do ich indywidualnych potrzeb i możliwości psychofizycznych, zgodnie z zaleceniami zawartymi w opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju. Celem prowadzonych na zajęciach terapeutycznych oddziaływań jest pobudzanie do rozwoju tych sfer, które nie zostały uszkodzone i usprawnianie tych, które są zaburzone. Stwarza to szanse na osiągnięcie przez dzieci takich umiejętności fizycznych, poznawczych i emocjonalnych, jakie nie wykształciłyby się lub nie rozwinęły dostatecznie bez specjalistycznych oddziaływań. Podjęcie działań stymulujących dziecko na wczesnym etapie jego rozwoju ma bezpośredni wpływ na osiągnięcie większej niezależności, samodzielności i lepszej jakości życia w dalszych jego okresach. Ofertę i intensywność zajęć dostosowuje się do aktualnych potrzeb rozwojowych dziecka.

Jednostki systemu oświaty, w których powołano zespoły, muszą spełniać warunki określone w przepisach rozporządzenia MEN z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci. Zajęcia terapeutyczne można realizować w podmiotach, w których działają zespoły wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Są to publiczne i niepubliczne przedszkola i szkoły podstawowe, w tym specjalne, inne formy wychowania przedszkolnego, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze, specjalne ośrodki wychowawcze, ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze oraz poradnie psychologiczno-pedagogiczne.
Zajęcia w ramach wczesnego wspomagania organizuje się w wymiarze od 4 do 8 godzin w miesiącu. W przypadkach uzasadnionych potrzebami dziecka i jego rodziny, za zgodą organu prowadzącego daną jednostkę oświaty, miesięczny wymiar godzin zajęć w ramach wczesnego wspomagania może być wyższy niż 8 godzin. 

Przepisy zawierają jednak ograniczenie, że WWR dla danego dziecka organizuje się tylko w jednym podmiocie, niemożliwe jest zatem finansowanie takich zajęć równolegle np. w przedzkolu i poradni. 

To, jacy specjaliści biorą udział w zajęciach, uzależnione jest od potrzeb danego dziecka. W większości przypadków są to logopedzi, psycholodzy i pedagodzy, jako podstawowy skład zespołu. Jeśli jednak będzie niezbędna pomoc innego specjalisty, np. rehabilitanta, powinien on do zespołu dołączyć. Harmonogram, który uzależniony jest od postępów i potrzeb uczestnika, ustalany jest na bieżąco przez zespół WWR. Zajęcia przeprowadzane są indywidualnie lub w małych grupach, liczących zazwyczaj od dwóch do czterech osób. 

Zgodnie z przepisami rozporządzenia, miejsce prowadzenia zajęć w ramach wczesnego wspomagania ustala dyrektor podmiotu prowadzącego WWR lub osoba kierująca inną formą wychowania przedszkolnego, w uzgodnieniu z rodzicami dziecka. Zajęcia, w szczególności z dziećmi, które nie ukończyły trzeciego roku życia, mogą być prowadzone także w domu rodzinnym. 

Jak widać, przepisy są dosyć elastyczne, jeśli chodzi zarówno o czas, jak i miejsce prowadzenia takich zajęć. Co więcej, przepis art. 127 ust. 9 ustawy Prawo oświatowe określa, że na wniosek podmiotu organizującego WWR, czyli np. przedszkola, organ lub osoba prowadząca może zawierać porozumienia z innymi organami lub osobami prowadzącymi takie podmioty (np. z poradnią psychologiczno-pedagogiczną) w celu realizacji części wskazań zawartych w tej opinii. Porozumienie określa w szczególności:

  1. liczbę godzin zajęć w ramach wczesnego wspomagania rozwoju, którymi obejmowane jest dane dziecko w podmiotach zawierających porozumienie;
  2. podmiot zobowiązany do przekazywania danych o zajęciach w ramach wczesnego wspomagania, organizowanych dla tego dziecka, zgodnie z przepisami o systemie informacji oświatowej;
  3. sposób rozliczeń między podmiotami zawierającymi porozumienie.

Jasno jest zatem określone, że przedszkola czy szkoły mogą zawierać umowy, w ramach których część zajęć (choć przepisy nie określają, jaka to może czy ma być część) może być realizowane przez inne podmioty, wymienione w art. 127 ust. 5 ustawy Prawo oświatowe, czyli te wszystkie, w których jest organizowane WWR. W szczególności jednak, co ma istotne znaczenie praktyczne, jednostki oświatowe współpracować mogą z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, które są wyspecjalizowane w tego rodzaju zajęciach i posiadają niezbędną bazę sprzętową oraz zaplecze kadrowe. Jest bowiem oczywiste, że w szczególności, gdy w placówce zajęciami WWR objętych jest mało dzieci, bardziej racjonalne jest zawarcie umowy, w ramach której niektóre specjalistyczne zajęcia będą prowadzone poza tą szkołą czy przedszkolem, dla dobra dziecka. 

Jakie kwalifikacje powinien mieć nauczyciel, aby prowadzić zajęcia WWR? 

Na podstawie § 15 ust. 4 rozporządzenia MEN z dnia 1 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli, kwalifikacje do prowadzenia zajęć wczesnego wspomagania rozwoju dziecka posiada osoba, która: 

  • ukończyła jednolite studia magisterskie lub studia pierwszego i drugiego stopnia, na kierunku psychologia, studia na kierunku pedagogika lub pedagogika specjalna, w zakresie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, oraz posiada przygotowanie pedagogiczne lub
  • ukończyła studia w zakresie fizjoterapii, rehabilitacji ruchowej lub terapii pedagogicznej oraz posiada przygotowanie pedagogiczne, lub
  • ukończyła jednolite studia magisterskie lub studia pierwszego i drugiego stopnia, na kierunku psychologia, studia na kierunku pedagogika lub pedagogika specjalna, a ponadto ukończyła studia podyplomowe w zakresie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, terapii pedagogicznej, terapii rodzin lub innego rodzaju terapii właściwej dla pobudzania psychoruchowego i społecznego rozwoju dziecka oraz posiada przygotowanie pedagogiczne, lub
  • ma kwalifikacje do zajmowania stanowiska  nauczyciela logopedy określone w § 20.

Zgodność kwalifikacji nauczyciela z obowiązującymi przepisami może badać organ nadzoru pedagogicznego, czyli właściwy miejscowo kurator oświaty.

Dotacje na wczesne wspomaganie rozwoju

Zajęcia WWR są dla rodziców bezpłatne, oznacza to jednak, że ktoś musi je sfinansować. Zasady finansowania określa ustawa z 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych, a przepisem właściwym jest art. 15 tej ustawy, stanowiący, że prowadzone przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne przedszkola, inne formy wychowania przedszkolnego, szkoły podstawowe, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze, specjalne ośrodki wychowawcze, ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze oraz poradnie psychologiczno-pedagogiczne, w tym poradnie specjalistyczne, które zgodnie z art. 127 ust. 5 ustawy Prawo oświatowe prowadzą wczesne wspomaganie rozwoju dziecka, otrzymują na każde dziecko objęte wczesnym wspomaganiem rozwoju, niezależnie od dotacji, o których mowa w art. 16–21, art. 25 ust. 1 i 2, art. 26 ust. 1 i art. 28–30, dotację z budżetu odpowiednio gminy lub powiatu w wysokości równej kwocie przewidzianej na takie dziecko objęte wczesnym wspomaganiem rozwoju w części oświatowej subwencji ogólnej odpowiednio dla gminy lub powiatu. 

Jak wynika z przepisu, dotacja na dziecko objęte WWR jest dotacją dodatkową, niezależnie od tej wypłacanej na każdego ucznia szkoły czy przedszkola. Oznacza to także, że dotację taką należy rozliczyć odrębnie od dotacji podstawowych oraz od dotacji na dzieci objęte kształceniem specjalnym (orzeczeniami), gdyż art. 35 ust. 4 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych nie obejmuje dotacji przeznaczonej na WWR. Jednakże dotacje na WWR należy wydatkować wyłącznie na cele określone w art. 35 ust. 1, czyli na dofinansowanie realizacji zadań placówek wychowania przedszkolnego, szkół lub placówek w zakresie kształcenia, wychowania i opieki, w tym kształcenia specjalnego i profilaktyki społecznej, jako pokrycie wydatków bieżących placówki wychowania przedszkolnego, szkoły i pla...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy