Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor we współpracy

22 marca 2022

NR 128 (Marzec 2022)

Organizacja różnych form pomocy dzieciom z trudnościami

0 256

Niestety, coraz częściej można zaobserwować wśród dzieci, nawet tych najmłodszych, występowanie problemów emocjonalnych oraz zaburzeń zachowania, które w sposób istotny wpływają nie tylko na organizację zajęć, ale również na bezpieczeństwo innych. Jakimi narzędziami prawnymi dysponuje przedszkole mające problem z takim dzieckiem?

Podjęcie odpowiednich rozwiązań po analizie sytuacji

Na wstępie należy zaznaczyć, że biorąc pod uwagę, jak różne mogą być przypadki, z którymi będzie mieć do czynienia dyrektor przedszkola, nie sposób wskazać jednego sposobu postępowania, który będzie sprawdzał się w każdych okolicznościach. Istnienie odpowiednich przepisów prawa nie rozwiązuje wszystkiego. 
Równie istotne jest to, z jakimi dysfunkcjami w przypadku dziecka mamy do czynienia, czy możliwe jest nawiązanie współpracy z rodzicami w celu rozwiązania zaistniałego problemu, jakie jest nastawienie kadry nauczycielskiej, a także – czy dziecko agresywnym postępowaniem stwarza realne zagrożenie dla zdrowia innych osób. 
Dlatego też wszelkie decyzje powinny być poprzedzone analizą problemu, która pozwoli nie tylko na skuteczne udzielenie pomocy dziecku z trudnościami, ale również umożliwi bezproblemowe prowadzenie zajęć z pozostałymi wychowankami. Konieczny będzie ponadto udział nauczycieli-specjalistów, których wiedza pozwoli prawidłowo zdiagnozować dane dziecko, a co za tym idzie – podjąć odpowiednie środki zaradcze.
Mierząc się z problemem trudnego dziecka, należy również pamiętać o następujących podstawowych zasadach polskiego systemu oświaty, zgodnie z którymi:

POLECAMY

  • dzieciom z niepełnosprawnościami (przez które należy rozumieć m.in. zdiagnozowane, posiadające orzeczenie z poradni dzieci z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera) należy zapewnić możliwość pobierania nauki w przedszkolach, zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami,
  • treści, metody i organizacja nauczania powinny być dostosowane do możliwości psychofizycznych dzieci, należy im ponadto zapewnić możliwość korzystania z pomocy psychologiczno-pedagogicznej i specjalnych form pracy dydaktycznej,
  • w przedszkolu powinny być utrzymane bezpieczne i higieniczne warunki nauki, wychowania i opieki.

Udzielanie dziecku pomocy psychologiczno-pedagogicznej

Pierwszą formą pomocy, która może zostać udzielona również dziecku bez orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, jest udzielana w przedszkolu pomoc psychologiczno-pedagogiczna. Podstawowe zasady jej udzielania zostały określone w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach Udzielana w przedszkolu pomoc psychologiczno-pedagogiczna powinna polegać na rozpoznawaniu i zaspokajaniu indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dzieci, a także na rozpoznawaniu ich indywidualnych możliwości psychofizycznych i czynników środowiskowych wpływających na funkcjonowanie dziecka w przedszkolu. Natomiast celem pomocy ma być wspieranie potencjału rozwojowego dzieci i stwarzanie warunków do ich aktywnego i pełnego uczestnictwa w życiu przedszkola oraz środowisku społecznym. 

Komu może być udzielana pomoc i w jakich przypadkach?

Warto zauważyć, że podstawą do objęcia dziecka pomocą może być m.in.:

  • niedostosowanie społeczne oraz zagrożenie nim,
  • zaburzenia zachowania lub emocji ucznia,
  • niepowodzenia edukacyjne,
  • zaniedbania środowiskowe związane z sytuacją bytową dziecka i jego rodziny, sposobem spędzania czasu wolnego i kontaktami środowiskowymi.

Pomoc nie powinna być udzielana wyłącznie dzieciom. Mają do niej prawo również rodzice dziecka oraz nauczyciele – wówczas powinna ona polegać na wspieraniu ich w rozwiązywaniu problemów wychowawczych i dydaktycznych oraz na rozwijaniu ich umiejętności wychowawczych w celu zwiększenia efektywności pomocy udzielanej dzieciom. Pomoc ta może być wówczas udzielana w formie porad, konsultacji, warsztatów i szkoleń.

Działania dyrektora – jak wspierać dzieci, rodziców i pracowników placówki?

Za organizację pomocy psychologiczno-pedagogicznej w przedszkolu odpowiada dyrektor. Powinien on również organizować wspomaganie przedszkola w zakresie realizacji zadań z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej, polegające na zaplanowaniu i przeprowadzeniu działań mających na celu poprawę jakości udzielanej pomocy. Możliwe jest zatem zwrócenie się przez dyrektora przedszkola do odpowiedniej poradni psychologiczno-pedagogicznej oraz placówek doskonalenia zawodowego z wnioskiem o zapewnienie nauczycielom oraz specjalistom zatrudnionym w przedszkolu wsparcia merytorycznego związanego z udzielaniem pomocy dzieciom. Należy ponadto podkreślić, że przepisy umożliwiają, by dyrektor wyznaczył specjalną osobę, której zadaniem będzie planowanie i koordynowanie udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej dzieciom w przedszkolu.
Co istotne, korzystanie z pomocy przez dzieci i rodziców powinno być dobrowolne i nie powinna być za nią pobierana dodatkowa opłata. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna w przedszkolu powinna być udzielana przez nauczycieli oraz specjalistów, wykonujących w przedszkolu zadania z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Wśród specjalistów udzielających pomocy można wymienić przede wszystkim psychologa, pedagoga, logopedę i terapeutę pedagogicznego. Istotne jest również to, że udzielanie pomocy powinno odbywać się we współpracy m.in. z rodzicami dzieci czy poradniami psychologiczno-pedagogicznymi (warunki współpracy powinny zostać ustalone przez dyrektora). Do udzielania pomocy może dojść z inicjatywy rodziców, ale także nauczycieli, pielęgniarki, poradni psychologiczno-pedagogicznej, pracownika socjalnego, asystenta rodziny, kuratora sądowego czy samego dyrektora.

Formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej

Pomoc psychologiczno-pedagogiczna powinna być udzielana w trakcie bieżącej pracy z dzieckiem, ale może również przybrać formę:

  • zajęć specjalistycznych: korekcyjno-kompensacyjnych (dla uczniów z zaburzeniami i odchyleniami rozwojowymi, w tym specyficznymi trudnościami
  • w uczeniu się), logopedycznych, rozwijających kompetencje emocjonalno-społeczne (dla uczniów przejawiających trudności w funkcjonowaniu społecznym) oraz innych zajęć o charakterze terapeutycznym (dla dzieci z zaburzeniami i odchyleniami rozwojowymi mających problemy w funkcjonowaniu w przedszkolu oraz z aktywnym i pełnym uczestnictwem w życiu przedszkola);
  • zindywidualizowanej ścieżki realizacji obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego;
  • porad i konsultacji (prowadzonych przez nauczycieli i specjalistów).

Zindywidualizowana ścieżka realizacji obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego

Spośród wymienionych wyżej form warto zwrócić uwagę na zindywidualizowaną ścieżkę realizacji obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego. Powinna być ona organizowana dla dzieci, które mogą uczęszczać do przedszkola, ale ze względu na trudności w funkcjonowaniu wynikające w szczególności ze stanu zdrowia nie mogą realizować wszystkich zajęć wychowania przedszkolnego wspólnie z oddziałem przedszkolnym i w związku z tym wymagają dostosowania organizacji i procesu nauczania do ich specjalnych potrzeb edukacyjnych. Zindywidualizowana ścieżka powinna obejmować wszystkie zajęcia edukacyjne, które są realizowane:

  • wspólnie z oddziałem przedszkolnym,
  • indywidualnie z dzieckiem.

Należy podkreślić, że objęcie dziecka zindywidualizowaną ścieżką wymaga opinii publicznej poradni, z której wynika potrzeba objęcia dziecka pomocą w tej formie. Do wniosku o wydanie powyższej opinii należy dołączyć dokumentację określającą:

  • trudności w funkcjonowaniu dziecka w przedszkolu,
  • w przypadku dziecka obejmowanego zindywidualizowaną ścieżką ze względu na stan zdrowia – także wpływ przebiegu choroby na jego funkcjonowanie w przedszkolu oraz ograniczenia w zakresie możliwości udziału w zajęciach edukacyjnych wspólnie z oddziałem przedszkolnym,
  • w przypadku dziecka uczęszczającego do przedszkola – także opinię nauczycieli i specjalistów prowadzących zajęcia z dzieckiem o jego funkcjonowaniu w przedszkolu.

Przed wydaniem opinii poradnia, we współpracy z przedszkolem oraz rodzicami ucznia, powinna przeprowadzić analizę funkcjonowania dziecka uwzględniającą efekty udzielanej dotychczas przez przedszkole pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Wydana przez poradnię opinia powinna zawierać dane i informacje, o których mowa w przepisach w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradni specjalistycznych, a ponadto wskazywać:

  • zakres, w jakim dziecko nie może brać udziału w zajęciach edukacyjnych wspólnie z oddziałem przedszkolnym;
  • okres objęcia dziecka zindywidualizowaną ścieżką,
  • nie dłuższy jednak niż rok szkolny;
  • działania, jakie powinny być podjęte w celu usunięcia barier i ograniczeń utrudniających funkcjonowanie dziecka i jego uczestnictwo w życiu przedszkola.

Dziecko objęte zindywidualizowaną ścieżką powinno realizować w danej szkole program wychowania przedszkolnego z dostosowaniem metod i form jego realizacji do jego indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych, w szczególności potrzeb wynikających ze stanu zdrowia. Natomiast na wniosek rodziców dziecka dyrektor powinien ustalić, z uwzględnieniem ww. opinii poradni, tygodniowy wymiar godzin zajęć wychowania przedszkolnego realizowanych indywidualnie z dzieckiem, uwzględniając konieczność realizacji podstawy programowej wychowania przedszkolnego. Należy pamiętać, że nauczyciele prowadzący zajęcia z danym dzieckiem powinni podejmować działania ukierunkowane na poprawę jego funkcjonowania w przedszkolu. 
Zindywidualizowanej ścieżki nie można organizować dla:

  • dzieci objętych kształceniem specjalnym zgodnie z przepisami rozporządzenia MEN z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym,
  • dzieci objętych indywidualnym obowiązkowym rocznym przygotowaniem przedszkolnym zgodnie z przepisami rozporządzenia MEN z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży (Dz. U. z 2020 r. poz. 1309).

Organizacja pomocy – zadania dyrektora i nauczycieli

Wymiar godzin poszczególnych form udzielania dziecku pomocy psychologiczno-pedagogicznej ustala dyrektor przedszkola, biorąc pod uwagę określoną w arkuszu organizacji przedszkola odpowiednio liczbę godzin zajęć z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz innych zajęć wspomagających proces kształcenia lub liczbę godzin zajęć prowadzonych przez nauczycieli. Dyrektor, a także nauczyciele i specjaliści, planując udzielanie dziecku pomocy psychologiczno-pedagogicznej, powinni współpracować z rodzicami dziecka oraz, w zależności od potrzeb, z innymi podmiotami. Nauczyciele oraz specjaliści udzielający pomocy psychologiczno-pedagogicznej są obowiązani do okresowego dokonywania oceny efektywności udzielonej pomocy. W rezultacie tego powinni sformułować wnioski dotyczące dalszych działań mających na celu poprawę funkcjonowania dziecka. Dyrektor, planując udzielanie takiemu uczniowi pomocy, powinien uwzględnić powyższe wnioski. Jeżeli wynika z nich, że mimo udzielonej pomocy nie następuje poprawa w funkcjonowaniu ucznia w przedszkolu, dyrektor, za zgodą rodziców, powinien wystąpić do publicznej poradni z wnioskiem o przeprowadzenie diagnozy i wskazanie sposobu rozwiązania problemu dziecka. Wniosek taki powinien zawierać informacje o:

  • rozpoznanych indywidualnych potrzebach rozwojowych i edukacyjnych, możliwościach psychofizycznych dziecka oraz jego potencjale rozwojowym;
  • występujących trudnościach w funkcjonowaniu dziecka w przedszkolu lub jego szczególnych uzdolnieniach;
  • działaniach podjętych przez nauczycieli i specjalistów w celu poprawy funkcjonowania dziecka w przedszkolu, formach pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej dziecku w przedszkolu, okresie ich udzielania oraz efektach podjętych działań i udzielanej pomocy;
  • wnioskach dotyczących dalszych działań mających na celu poprawę funkcjonowania dziecka, formułowanych przez nauczycieli i specjalistów udzielających mu pomocy.

Dziecko z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego

Inną formą pomocy, jaka może zostać udzielona tzw. trudnym dzieciom, jest możliwość objęcia ich kształceniem specjalnym, jednakże będzie to wymagało wcześniejszego uzyskania przez rodziców dziecka odpowiedniego orzeczenia z publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej. Kształceniem specjalnym można objąć przykładowo dzieci z autyzmem czy zespołem Aspergera. Przepisy nie przewidują jednak możliwości organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci niedostosowanych społecznie lub zagrożonych niedostosowaniem społecznym w przedszkolach. W wydanym przez zespół orzekający poradni orzeczeniu powinny znaleźć się informacje stanowiące następnie podstawę organizowania dla dziecka nauczania...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy