Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

3 grudnia 2019

NR 107 (Grudzień 2019)

Odpowiedzialność dyscyplinarna i odpowiedzialność porządkowa po zmianach w Karcie Nauczyciela

0 41

Nauczyciel ze względu na specyfikę pracy, wynikającą przede wszystkim z przypisanych do tego zawodu zadań, jest zawodem zaufania publicznego. Konsekwencją takiej z kolei kwalifikacji tej profesji są oczekiwania względem osób pracujących w tym zawodzie dotyczące spełnienia wysokich standardów etycznych i profesjonalnego wykonywania obowiązków. Aby zapewnić odpowiedni poziom wypełniania obowiązków przypisanych do stanowiska – podobnie jak w przypadku innych zawodów zaufania społecznego – prawodawca stworzył mechanizm, którego istotą jest egzekwowanie od nauczycieli odpowiedniego standardu świadczenia pracy, przy założeniu, że osoby, które sprzeniewierzają się obowiązkom wynikającym z zajmowanego stanowiska, mogą być nawet z zawodu eliminowane.

Mechanizm ten to poddanie nauczycieli odpowiedzialności prawnej szczególnego rodzaju, czyli odpowiedzialności dyscyplinarnej. Szczególny charakter tej odpowiedzialności wynika z faktu, że dotyczy zachowań ściśle związanych z wykonywaniem obowiązków zawodowych, charakterystycznych dla profesji nauczyciela, a jednocześnie wdrożenie tej odpowiedzialności następuje w specjalnym trybie. Co więcej, orzecznictwo w zakresie winy i kary nauczyciela przekazano specjalnym komisjom, których członkami także są nauczyciele, co powoduje, że odpowiedzialność dyscyplinarna jest odpowiedzialnością stricte zawodową. 
Odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli poświęcony jest rozdział 10 Karty Nauczyciela, przy czym już pierwszy przepis tego rozdziału – art. 75 – wskazuje na przedmiot tej odpowiedzialności. Z przepisu tego wynika, że nauczyciele podlegają dwojakiego rodzaju odpowiedzialności:

  • odpowiedzialności dyscyplinarnej za uchybienia godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 Karty Nauczyciela;
  • odpowiedzialności porządkowej za uchybienia przeciwko porządkowi pracy w rozumieniu art. 108 Kodeksu pracy. 

Jakkolwiek na podstawie przywołanego przepisu, zwłaszcza w kontekście katalogu obowiązków zawodowych z art. 6 KN, można powiedzieć, że to, co w pracy nauczyciela jest istotą wykonywania zawodu, jak również respektowanie uznanych standardów etycznych, zabezpieczone zostało odpowiedzialnością zawodową, a z kolei wszelkie wykroczenia przeciwko ustalonemu porządkowi w procesie pracy poddano odpowiedzialności porządkowej. Ten pozornie prosty i oczywisty podział pomiędzy dwoma rodzajami odpowiedzialności w praktyce wcale nie przekłada się na łatwość oceny, czy określone zachowanie nauczyciela stanowi naruszenie obowiązków zawodowych, czy też może wyłącznie złamaniem ustalonego porządku pracy, za które nauczyciel odpowiada przed dyrektorem upoważnionym do udzielenia upomnienia albo nagany. Dla przykładu: czy nauczyciel, który spóźnia się na zajęcia, tylko nie respektuje ustalonego porządku dotyczącego rozpoczynania się kolejnych lekcji, czy też jest nierzetelny w wywiązywaniu się ze swoich obowiązków dydaktycznych? A jeśli nie przestrzega obowiązujących reguł bezpieczeństwa i higieny pracy, zasługuje na karę porządkową czy też jego zachowanie należy widzieć w kontekście narażenia bezpieczeństwa uczniów? 
Wskazane trudności z prawidłową kwalifikacją prawną niewłaściwych zachowań nauczycieli miały bardzo daleko idące konsekwencje z uwagi na treść art. 85 ust. 4 pkt 2 Karty Nauczyciela, który przewidywał, że postanowienie o umorzeniu postępowania wyjaśniającego wydaje się, jeżeli za popełniony czyn nauczyciel został ukarany karą porządkową zgodnie z art. 108 Kodeksu pracy. Ukaranie nauczyciela karą porządkową w wyniku błędnej kwalifikacji czynu stanowiącego przewinienie dyscyplinarne wyłączało możliwość ukarania nauczyciela w postępowaniu dyscyplinarnym. 

Nowelizacja KN

Wspomniany mankament regulacji został dostrzeżony m.in. przez Rzecznika Praw Dziecka, który postulował wprowadzenie zmian w regulacji dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej. W uzasadnieniu do projektu nowelizacji Karty Nauczyciela uchwalonej 13 czerwca 2019 r.1 czytamy m.in.: „Rzecznik Praw Dziecka zgłaszał potrzebę zmiany przesłanek umorzenia postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego. W świetle przepisów art. 85 ust. 4 pkt 2, art. 85b ust. 1 pkt 2 lit. c i art. 85j ust. 5 pkt 3 lit. a ustawy Karta Nauczyciela umorzenie postępowania wyjaśniającego
i postępowania dyscyplinarnego lub odmowa wszczęcia postępowania dyscyplinarnego ma miejsce m.in. w przypadku, gdy za popełniony czyn nauczyciel został ukarany karą porządkową zgodnie z art. 108 Kodeksu pracy. Rzecznik Praw Dziecka podnosi jednakże problem niezgodnego z prawem stosowania przez dyrektorów jednostek systemu oświaty przepisu art. 75 ust. 2 ustawy Karta Nauczyciela dotyczącego wymierzania kar porządkowych wobec nauczycieli, którzy dopuścili się poważnych uchybień, takich jak: niezapewnienie bezpieczeństwa uczniom, naruszenie godności ucznia lub jego nietykalności cielesnej. Rzecznik odnotował liczne problemy w zakresie ochrony praw dziecka wynikające z niewłaściwego stosowania art. 75 ust. 2 ustawy Karta Nauczyciela (nieadekwatnego do rodzaju przewinienia)”2.
W konsekwencji uchwalonej nowelizacji od 1 września 2019 r. zakres odpowiedzialności dyscyplinarnej i porządkowej nauczycieli został doprecyzowany. Jakkolwiek nadal art. 75 ust. 1 i 2 KN przewidują, że nauczyciele podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za uchybienia godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6a za uchybienia przeciwko porządkowi pracy, w rozumieniu art. 108 Kodeksu pracy odpowiedzialności porządkowej, 
jednak dodany został ust. 2a doprecyzowujący zakres tych odpowiedzialności. Według nowej regulacji – obowiązującej od 1 września 2019 r. – kar porządkowych, o których mowa w ust. 2, nie wymierza się za popełnienie czynu naruszającego prawa i dobro dziecka. Co istotne, w zdaniu drugim tego ustępu przewidziano, że o popełnieniu przez nauczyciela czynu naruszającego prawa i dobro dziecka dyrektor przedszkola, a w przypadku popełnienia takiego czynu przez dyrektora – organ prowadzący przedszkole, zawiadamia rzecznika dyscyplinarnego, nie później niż w ciągu trzech dni roboczych od dnia powzięcia wiadomości o popełnieniu czynu. 
Jakkolwiek w nowym, obowiązującym od 1 września 2019 r. stanie prawnym mogą pojawić się w konkretnych przypadkach wątpliwości odnośnie do tego, czy określone zachowanie nauczyciela kwalifikuje się do uznania, że jest to czyn naruszający prawa i dobro dziecka (np. czy lekceważenie obowiązków dydaktycznych przez nauczyciela może być traktowane jako zachowanie naruszające prawa dziecka – prawo do nauki?), to jednak aktualnie rozgraniczenie deliktów dyscyplinarnych od naruszeń porządkowych będzie zdecydowanie łatwiejsze. 
Niewątpliwie istotną zmianą, jaka nastąpiła w nowym roku szkolnym jest też wprowadzenie obowiązku zawiadamiania rzecznika dyscyplinarnego o przewinieniach dyscyp...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy