Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor we współpracy

9 marca 2018

NR 72 (Maj 2016)

O przedszkolnej opinii w sprawie gotowości szkolnej dziecka słów kilka

0 214

Anna Brzezińska pojmuje dojrzałość szkolną jako wrażliwość na naukę szkolną, która obejmuje „pewien dostateczny stopień zainteresowania dziecka nauką i wiedzą w tym zakresie i w tej postaci, w jakiej się ją podaje w szkole”, natomiast podatność na nauczanie typu szkolnego wiąże się z „posiadaniem pewnej umiejętności podporządkowywania się wymaganiom szkoły w zakresie skupiania uwagi na zajęciach, wykonywania powierzonych zadań oraz zgodnego i harmonijnego współżycia z kolegami. Materiał, jaki dziecko ma opanować u progu swej szkolnej edukacji, powinien być przystępny, tzn. dziecko powinno móc go zrozumieć, móc zapamiętać oraz móc go opanować umiejętnościowo”1.

 

Opinia w sprawie gotowości szkolnej dziecka to szczegółowy opis wiedzy i umiejętności dziecka, które powinno ono posiadać u progu rozpoczęcia swojej przygody ze szkołą. Jej bazą są dwie kompleksowe diagnozy – pierwsza, przeprowadzona na początku roku szkolnego poprzedzającego rozpoczęcie przez dziecko realizacji obowiązku szkolnego oraz druga – wykonana na początku drugiego semestru. Oczywiście uzupełnienie stanowią codzienne obserwacje poczynione w trakcie zajęć przedszkolnych, rozmowy z innymi osobami mającymi kontakt z dziećmi (np. nauczycielem rytmiki lub innych zajęć realizowanych w przedszkolu). Niezwykle ważne są także informacje uzyskane od rodzica, który może uzupełnić obraz dziecka o opis jego funkcjonowania w warunkach domowych. W świetle obecnie wprowadzonej zmiany, która daje rodzicowi możliwość podjęcia decyzji, czy dziecko pójdzie do szkoły jako sześciolatek, czy siedmiolatek, opinia wydawana przez przedszkole jest cenną podpowiedzią w tej kwestii. Dzięki temu rodzic może dokonać wyboru w sposób bardziej świadomy. Z opinii wyłania się także obraz dziecka jako niepowtarzalnej istoty, z jego mocnymi i słabymi stronami.

Opinia jako szczegółowy opis funkcjonowania dziecka w różnych obszarach

Opinia w sprawie gotowości szkolnej dziecka powinna się odnosić do wszystkich diagnozowanych obszarów. W związku z tym zawiera informacje dotyczące dużej motoryki, małej motoryki, grafomotoryki, analizatora wzrokowego i koordynacji wzrokowo-ruchowej, analizatora słuchowego, mowy, umiejętności matematycznych, rozwoju emocjonalno-motywacyjnego i społecznego, lateralizacji. W zakresie motoryki dużej należy zwrócić uwagę na umiejętności równoważne dziecka i koordynację ruchową podczas takich prób,  jak np. skakanie obunóż w przód i w tył, przeskoki przez niskie przeszkody, stanie na jednej nodze, przysiady itp. Można opisać też precyzję ruchu przy takich działaniach, jak np. kopanie piłki do celu (przy okazji oceniając, która noga jest u dziecka dominująca) czy też rzut piłką do celu.

 Pracę analizatora wzrokowego i koordynację wzrokowo-ruchową można scharakteryzować na podstawie odnajdywania podanych szczegółów na obrazku (spostrzegawczość), układania puzzli, mozaiki według wzoru, gry memory, odwzorowywania figur geometrycznych itp.  

Przy charakterystyce małej motoryki trzeba określić, jak dziecko radzi sobie z wycinaniem (sprawność posługiwania się nożyczkami), nawlekaniem koralików na sznurek, zapinaniem guzików, wylepianiem konturów plasteliną itp. zakresie grafomotoryki należy kontrolować chwyt narzędzia pisarskiego (kredka i ołówek), a także napięcie mięśniowe (przy wzmożonym napięciu dziecko mocno naciska na kartkę, w skrajnych przypadkach może nawet ją dziurawić, natomiast przy osłabionym napięciu nacisk na kartkę jest niewielki, czasami stawiane linie są ledwo widoczne). Ocenie podlega także precyzja przy kolorowaniu, rysowaniu szlaczków i wzorów literopodobnych, rysowaniu między wyznaczonymi liniami, łączeniu punktów itp. Pracę analizatora wzrokowego i koordynację wzrokowo-ruchową można scharakteryzować na podstawie odnajdywania podanych szczegółów na obrazku (spostrzegawczość), układania puzzli, mozaiki według wzoru, gry memory, odwzorowywania figur geometrycznych itp. Do opisu sprawności manualnej oraz percepcji wzrokowej można wykorzystać wyniki testu  14 figur geometrycznych H. Spionek. Przy zaburzonej precyzji dziecko rysuje linie przerywane, niejednolite, złożone z kilku odcinków, pojawia się niejednakowa grubość linii, linie faliste i drżące, a kąty są przekształcone w łuki. Trudności z zakresu koordynacji wzrokowo-ruchowej mogą powodować, że dziecko nie zachowuje równoległości linii, brak ich styczności  albo pojawia się zachodzenie elementów na siebie. Kłopoty ze spostrzeganiem obrazuje niewłaściwy kształt figur, dodawanie lub opuszczanie elementów, niewłaściwe wielkości, nieprawidłowe proporcje. Jeżeli dziecko odwraca cały wzór lub elementy we wzorze, podnosi, opuszcza lub przestawia elementy, może to świadczyć o zaburzeniach w orientacji na płaszczyźnie. Należy również określić rękę dominującą. Warto obserwować, którą ręką dziecko trzyma kredkę  lub ołówek, szczotkę lub grzebień przy czesaniu włosów, sztućce przy jedzeniu, nożyczki przy wycinaniu itp. Można wykonać również próbę kreskowania M. Stambak. Polega ona na stawianiu przez dziecko pionowych kresek na papierze pokratkowanym liniami poziomymi i pionowymi w taki sposób, aby utworzyły kwadraty o boku 1 cm (poziomo 25 kratek, pionowo 18 kratek). Dziecko stawia w wyznaczonych kratkach pionowe kreski w ciągu minuty, raz jedną, a raz drugą ręką. Na podstawie liczby postawionych kresek określa się, która ręka jest sprawniejsza. Dominujące oko ocenia się, prosząc dziecko, aby chwyciło kalejdoskop lub lunetę w obie ręce i przyłożyło do oka. Dziecko może także zaglądać do pokoju przez dziurkę od klucza, do ciemnej butelki przez jej otwór itp.

Dominację ucha można sprawdzić, prosząc, aby dziecko trzymając ręce na kolanach, przyłożyło ucho do leżącego na stole zegarka i oceniło, czy on tyka. Można także poprosić, żeby dziecko przyłożyło ucho do muszelki i sprawdziło, czy szumi, albo do pudełeczka z niespodzianką i sprawdziło, czy wydaje ono jakiś dźwięk. Proponowana często próba odbierania telefonu i przykładania go do ucha nie zawsze się sprawdza, ponieważ dziecko praworęczne z większym prawdopodobieństwem przyłoży go do prawego ucha, nawet jeśli to lewe ucho jest dominujące. Przy określaniu dominacji nogi można posłużyć się wspomnianą wcześniej próbą kopania piłki, jak również obserwować, którą nogą dziecko zaczyna wchodzić po schodach, od której zaczyna wchodzenie na krzesło itp. Lateralizacja może być jednorodna prawostronna lub lewostronna, ale także skrzyżowana (np. dominująca prawa ręka i prawe ucho, ale lewa noga i lewe oko itp.) albo nieustalona (gdy dziecko wykonuje próby raz na jedną, a raz na drugą stronę, bez jednoznacznej dominacji którejś ze stron). Przy opisie pracy analizatora słuchowego należy sprawdzić, czy dziecko potrafi dokonać słuchowej analizy wyrazowej zdania, syntezy i analizy sylabowej wyrazów, określa głoski w nagłosie i wygłosie wyrazów, dokonuje syntezy i analizy głoskowej prostych wyrazów. Trzeba zwrócić uwagę, czy dziecko różnicuje wyrazy różniące się jedną głoską, tzw. paronimy (kury – góry, sale – szale itp.). Można również posłużyć się oceną, czy dziecko identyfikuje rymy, a także sprawdzić zasobność pamięci słuchowej, np. czytając wierszyk i prosząc, żeby dziecko zapamiętało jakieś usłyszane w nim elementy i wymieniło je po wysłuchaniu wierszyka. Przedszkolak może również powtarzać sekwencje wymawianych przez nauczyciela słów lub pseudosłów. W opinii powinna się również znaleźć ocena mowy dziecka. Optymalnie byłoby, gdyby została ona sporządzona przez logopedę. Należy opisać artykulację, zasób słownictwa, poprawność gramatyczną budowanych wypowiedzi, umiejętność formułowania pytań. Można również bazować na ułożeniu przez dziecko i opowiedzeniu historyjki obrazkowej. Przy okazji oceniając umiejętność myślenia przyczynowo-skutkowego. Kolejnym ważnym elementem są umiejętności matematyczne. Tutaj należy opisać sprawność w rozpoznawaniu i nazywaniu  figur geometrycznych. Trzeba zwrócić uwagę na orientację w schemacie własnego ciała (prosimy o podniesienie prawej ręki, wskazanie lewego ucha itp.) i w przestrzeni (prosimy o spojrzenie w prawą stronę, dwa skoki do przodu, jeden krok w lewo itp.). W opinii zawiera się informacje, jak dziecko radzi sobie z przeliczaniem przedmiotów i określaniem ilości, porównywaniem ilości (mniej, więcej, tyle samo), porównywaniem wielkości (duży, średni, mały), dodawaniem i odejmowaniem na konkretach.

W opinii powinna się znaleźć ocena mowy dziecka. Optymalnie byłoby,  gdyby została ona sporządzona  przez logopedę. Należy opisać artykulację, zasób słownictwa, poprawność gramatyczną budowanych wypowiedzi, umiejętność  formułowania pytań

Bardzo ważnym obszarem, który powinien być opisany w opinii, jest rozwój społeczno-emocjonalny. Powinno się określić, czy dziecko potrafi rozpoznawać, nazywać i wyrażać emocje, a także kontrolować ekspresję własnych emocji. Ważna jest również umiejętność oceniania swoich zachowań jako właściwych lub niewłaściwych. Zwracamy uwagę na stosunek dziecka do zadań i obowiązków (czy chętnie wykonuje zadania i czy stara się wykonywać powierzone mu obowiązki), a także jak reaguje na napotkane trudności. Dużo uwagi należy skierować na kontakt dziecka z rówieśnikami, umiejętność współpracy z innymi dziećmi, a także przestrzegania zasad obowiązujących w grupie oraz reagowania na polecenia kierowane do grupy. Nauczyciel powinien także określić, na ile dziecko radzi sobie z czynnościami samoobsługowymi (czy dziecko potrafi samodzielnie zjeść posiłek, rozebrać się i ubrać, umyć ręce i zęby, jest samodzielne podczas korzystania z toalety). W opinii należy wyeksponować opis zdolności i zainteresowań dziecka. Jest to bardzo ważne, ponieważ każde dziecko posiada swoje mocne strony i na nich można bazować, wspierając rozwój obszarów wymagających doskonalenia.

Wskazówki dla rodziców jako ważna część opinii

Opinia w podsumowaniu powinna zwięźle wskazywać na mocne strony dziecka, ale także na obszary, które wymagają doskonalenia. Niezwykle ważnym elementem są zalecenia dla rodziców podpowiadające, jak pracować z dzieckiem. Warto wskazać rodzicom konkretne media i materiały dydaktyczne,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy