Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor we współpracy

27 lutego 2018

NR 75 (Październik 2016)

Kolejny rok, kolejne zmiany

262

Nowy rok szkolny przynosi nauczycielom oraz dyrekcji przedszkoli nie tylko konieczność pisania corocznej porcji dokumentacji, nadzoru pedagogicznego, formułowania planów i przygotowania zajęć, ale nakłada na nich także nowe obowiązki, które już kiedyś należały do zadań przedszkola, a zostały wycofane podczas reform systemu edukacji w Polsce. Zmieniający się skład władz oświatowych co kilka lat to dla nauczycieli nowe zadania, powinności i – niestety – stres. W roku szkolnym 2016/2017 będzie to obowiązek prowadzenia nauki czytania u dzieci sześcioletnich, cofnięty w ostatnich latach przez poprzednią ekipę rządzącą.

 

Wtym numerze odpowiadamy na nurtujące wielu nauczycieli pytania odnośnie do tego, co zmienia się w podstawie programowej i jak wypełniać jej wymagania.

 

Zmiany w podstawie programowej

Sejm RP 29 grudnia 2015 r. przyjął ostatecznie ustawę o zmianie ustawy o systemie oświaty. Najbardziej istotne dla dyrektorów przedszkoli zapisy dotyczą przeniesienia obowiązku szkolnego na dzieci od siódmego roku życia, prawa do rozpoczęcia edukacji szkolnej przez dzieci sześcioletnie oraz prawa do korzystania z wychowania przedszkolnego przez dziecko w wieku od trzech do pięciu lat. Obowiązek szkolny dziecka rozpocznie się z początkiem roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym dziecko skończy siedem lat. Jeśli rodzice zechcą zapisać do szkoły dziecko sześcioletnie, wówczas będzie miało ono do tego prawo, jeśli korzystało z rocznego przygotowania przedszkolnego w roku poprzedzającym jego pójście do szkoły – w przeciwnym wypadku dziecko musi posiadać orzeczenie poradni psychologiczno-pedagogicznej. Kolejna zmiana ma miejsce w przypadku dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego: dzieciom tym można odroczyć obowiązek szkolny nie dłużej niż do roku kalendarzowego, w którym kończy ono dziewiąty rok życia.

 

Nowe – stare przepisy

Przedszkola jeszcze kilka lat temu miały obowiązek prowadzenia elementów czytania i pisania na zajęciach – zostało to zniesione kilka lat temu, kiedy do szkoły miały zacząć chodzić już dzieci sześcioletnie. Nauka czytania i pisania miała zaczynać się w szkole. Wielu rodziców i nauczycieli przyjęło tę decyzję z negatywnymi odczuciami, uważając, że czytanie i pisanie przez dzieci powinno rozpoczynać się już w przedszkolu. Skutkiem takiej zmiany przepisów było uczenie czytania dzieci przez rodziców w domu na własną rękę – dzieci rodziców, którzy poświęcali im czas, miały więc lepszy, łatwiejszy start na swojej szkolnej drodze. Rodzice i nauczyciele nie kryli swoich opinii na ten temat; być może skutkiem takiej zmiany miało być pojawienie się większej liczby dzieci sześcioletnich w szkołach. Tak się jednak nie stało, a społeczeństwo uważało w znacznej części, że dzieci sześcioletnie powinny zostać jeszcze w przedszkolu. Dziś faktem staje się ponowne podwyższenie wieku szkolnego do siedmiu lat. Jak zwykle towarzyszy mu jednak bardzo dużo pytań i wątpliwości.

Nauczyciele przedszkola nie wiedzą wciąż, kiedy mają uczyć dzieci czytania oraz jakie sprawności rozwijać. Resort wciąż pozostaje dość tajemniczy w swoich postanowieniach. Lepiej jednak, by nauczyciel wyposażył wychowanków ze swojej grupy w umiejętności, które przynajmniej w podstawowym stopniu pozwolą mu czytać i pisać. Zapobiegnie to późniejszym brakom i nierównościom edukacyjnym w szkole. Zapisy podstawy programowej są opisane dość niejasno, jeśli chodzi o „przygotowanie dzieci” oraz „nabywanie określonych umiejętności”. W wielu miejscach są one sformułowane zamiennie, co powoduje, że trudno odczytać je w klarowny sposób. Nauczyciele wychowania przedszkolnego wraz z dyrekcją przedszkola powinni zatem interpretować je raczej w stronę „nabywania umiejętności”, które to w konkretnym stopniu powinny posiadać dzieci. Nie chodzi tu o płynne czytanie i pisanie, a raczej o naukę przynajmniej w stopniu podstawowym, tak by dziecko miało zasób wiedzy większy niż tylko poznanie kilku liter lub pisanie prostych szlaczków. Dzieci powinny być wdrożone także w liczenie, przeliczać elementy zbioru, klasyfikować je, znać proste sposoby mierzenia.

 

Przedszkole okresem wszechstronnych przygotowań

Nauka czytania i pisania oraz przygotowanie do niej wymaga wykształcenia u dziecka szeregu umiejętności, które są konieczne nie tylko dla wykształcenia gotowości do nauki czytania i pisania, ale również do osiągnięcia kompetencji niezbędnych do poradzenia sobie w szkole pod względem dydaktycznym i emocjonalnym. Przedszkole ma być czasem nauki samodzielności, organizowania przestrzeni oraz dostępnych materiałów w celu jak najlepszego ich wykorzystania, jak również planowania swojego działania i zgodnego współdziałania z innymi dziećmi w grupie rówieśniczej, a także uczenia się wzajemnie przez dzieci. Przedszkolak ma na to czas przez cały okres swojego pobytu w przedszkolu. Ponadto przez nabywanie nowych umiejętności buduje także swoje poczucie własnej wartości, co jest elementem niezbędnym dla prawidłowego funkcjonowania w przyszłości. Jedną z takich kompetencji jest niewątpliwie umiejętność czytania i pisania, do której przygotowują się od nowego roku szkolnego przedszkolaki. Nauczenie się tych umiejętności to krok milowy w edukacji dziecka, który bardzo mocno wiąże się także z jego naturalną satysfakcją płynącą z odkrywania, rosnącej samodzielności i ciekawością świata. Nabycie umiejętności czytania przyspiesza rozwój dziecka, dając mu możliwość samodzielnego budowania zasobu wiedzy bez konieczności odwoływania się do pomocy opiekunów. Pismo natomiast daje możliwość komunikacji z otoczeniem w znacznie bardziej rozbudowany sposób oraz jest niezbędne do tego, by korzystać ze zdobyczy nowoczesnych technologii i komunikować się z użyciem sprzętu telefonicznego oraz multimedialnego. Budowanie świadomości w zakresie znaczenia pisma w życiu ludzi to jedno z zadań nauczyciela – wychowawcy grupy.

 

Przedszkole ma być czasem nauki samodzielności, organizowania przestrzeni oraz dostępnych materiałów w celu jak najlepszego ich wykorzystania, jak również planowania swojego działania i zgodnego współdziałania z innymi dziećmi w grupie rówieśniczej, a także uczenia się wzajemnie przez dzieci.   

 

Jego bazą są kształcone już w najmłodszych grupach umiejętności wypowiadania się, analizy słuchowej i wzrokowej oraz kształcenie słuchu fonematycznego, budzenie zainteresowań czytelniczych, rozwijanie zasobu słownictwa oraz rozwój mowy. W działaniach podejmowanych przez nauczyciela elementy te powinny być częścią zintegrowanej, wspólnej całości. Wszystkie te kompetencje to baza nauki czytania i pisania, która rozwijana jest następnie przez kształtowanie umiejętności motorycznych i myślenia symbolicznego, pozwalającego odtworzyć symbol na podstawie jego dźwiękowego odpowiednika i odwrotnie. W zakresie przygotowania do czytania oraz pisania te poszczególne elementy wzajemnie się przenikają i są konieczne do prawidłowego wykształcenia tych umiejętności. Ogólne elementy przygotowujące dziecko do pisania i czytania, jakie wynikać powinny z odpowiedniej aranżacji przedszkolnej przestrzeni, to m.in. zorganizowanie biblioteczki w przedszkolu lub w sali grupowej, budowanie koncentracji dzieci na czytanym tekście podczas rytuału czytania (np. w czasie relaksacji albo po obiedzie), budowanie poszanowania dla książek i rozwijanie wyobraźni poprzez układanie dalszych historii bohaterów, zadawanie pytań na temat usłyszanej opowieści lub bajki. Wszystko to przełoży się następnie na zbudowanie niezbędnej przedszkolakowi motywacji do czytania i rozumienia wagi, jaką odgrywa pismo w codziennym życiu.

 

Od ogółu do szczegółu

Pierwszym i najważniejszym elementem pozwalającym wykształcić gotowość do pokonywania następnych kroków edukacyjnych jest dbanie o wszechstronny rozwój dziecka, ponieważ tylko taki da gwarancję rozwinięcia umiejętności czytania oraz pisania. Wymagają one bowiem posiadania zdolności motorycznych, a także odpowiedniej bazy w postaci wiedzy i wiadomości potrzebnych do przełożenia symbolu na jego dźwiękowy odpowiednik. Tak naprawdę w wieku przedszkolnym umiejętności przekładające się następnie na umiejętność czytania i pisania kształcone są już od najmłodszych wiekowo grup przedszkolaków – są to takie działania, jak: omawianie ilustracji, czytanie książek, dostrzeganie szczegółów na obrazkach, naśladowanie dźwiękiem występujących w bajkach zwierząt i postaci, a także układanie ciągów przyczynowo-skutkowych, rozwój zainteresowań dziecka przez kontakt z literaturą na ten temat, wyszukiwanie różnic między obrazkami. Następnym krokiem powinno być wdrażanie do czytania globalnego: oznaczanie etykietami...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy