Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor we współpracy

11 października 2021

NR 123 (Październik 2021)

Jak rozwijać postawę odpowiedzialności za środowisko naturalne? Dobre praktyki w zakresie edukacji ekologicznej

0 14

Rola wychowawcza edukacji ekologicznej akcentuje jej wkład w kształtowanie wrażliwości, a także chęci działania na rzecz przyrody. Działalność w zakresie ekoedukacji powinna dostarczać wiedzę z różnych dyscyplin naukowych, a przede wszystkim wspierać kształtowanie umiejętności kluczowych.

Jak rozumieć edukację ekologiczną?

W koncepcji edukacji ekologicznej można wyróżnić kilka nurtów, jednak za najbardziej powszechny uważa się ten wywodzący się z koncepcji ekorozwoju. Poprzez edukację ekologiczną dąży się do wychowania i wykształcenia człowieka nieobojętnego na środowisko przyrodnicze. Najważniejszym jej elementem jest dopasowanie do zapotrzebowań i uwarunkowań danej społeczności przedszkolnej, w myśl zasady „działaj lokalnie – myśl globalnie”. Współpraca dzieci, rodziców i wszystkich pracowników przedszkola w rozwiązaniu danego, najlepiej lokalnego, problemu związanego z ekologią i ochroną środowiska zapewnia najskuteczniejsze oddziaływanie i kształtowanie postawy prośrodowiskowej, a tym samym integrację. Takie podejście pozwala spełnić jeden z ważnych elementów edukacji ekologicznej, który dotyczy tego, że musi ona obejmować wszystkich ludzi bez wyjątku.

Istnieje wiele różnych definicji edukacji ekologicznej. Jedna z nich wskazuje na postrzeganie jej jako psychologiczno-pedagogicznego rozwoju człowieka, którego głównym celem jest stwarzanie kultury ekologicznej. Pojęcie kultury ekologicznej dotyczy kształtowania wrażliwości człowieka na sprawy dotyczące środowiska przyrodniczego oraz wskazania moralnego obowiązku dbałości o przyrodę. Przy tak szerokim kontekście definicji podkreśla się także potrzebę „kreowania osobowości ekologicznej”, która kształtowana jest poprzez rozwijanie indywidualnej oraz społecznej osobowości jednostki.
Wielowymiarowy zakres oddziaływania edukacji ekologicznej wskazuje na to, że w jej nauczaniu należy stosować różne metody i formy. Podstawowymi obszarami oddziaływań ekoedukacji w przedszkolu mogą być sprecyzowane wymogi dotyczące kontaktu dziecka ze środowiskiem, np. ujęte w programie profilaktyczno-wychowawczym czy w statucie przedszkola dotyczące ogrodu przedszkolnego czy wycieczek, a także akcje proekologiczne, np. Dzień Ziemi, kampania społeczna dotycząca sortowania odpadów, spotkania z naukowcami i pracownikami jednostek zajmujących się edukacją ekologiczną. Należy podkreślić, że edukacja ekologiczna skupia w swoim zakresie przede wszystkim aktywizujące metody pracy, a wiodącą powinien stać się projekt edukacyjny, który np. omawia się w danym oddziale i rozpisuje w kalendarzu przedszkola lub planie wychowawczym na konkretne działania.
 

POLECAMY

Fot. 1. Zajęcia terenowe z elementami doświadczenia badającego wpływ substancji chemicznych na rośliny wodne


Dlaczego edukacja ekologiczna jest potrzebna?

Pojęciem, które bezpośrednio wynika z obszarów oddziaływań ekoedukacji, jest „świadomość” ekologiczna. Współcześnie słowo świadomość odnosi się do szeroko rozumianych funkcji kultury. Termin ekologia z kolei, wprowadzony przez Ernesta Haeckela, ulegał próbom sprecyzowania.  Ekologia powinna być rozumiana jako nauka o interakcjach. Przedmiotem jej badań stała się holistyczna struktura przyrody, a także wszystkie relacje pomiędzy poszczególnymi jej komponentami. Zatem za najobszerniejsze znaczenie świadomości ekologicznej można uznać „całokształt uznawanych idei, wartości, opinii o środowisku przyrodniczym i rozwoju człowieka (społeczeństwa), wspólnych dla określonych grup w danym okresie historycznym” (za T. Burgerem, Świadomość ekologiczna społeczeństwa polskiego).
 

Fot. 2. Badanie jakości wody podczas zajęć terenowych w ramach projektu „Ecosystems near our schools”

Dobre praktyki, czyli jak skutecznie prowadzić edukację ekologiczną

Wiedza nabyta na zajęciach w zakresie edukacji ekologicznej musi zostać wzbogacona o doświadczenia. Proponuję cztery skuteczne metody pracy z dziećmi oparte na obserwacji i zdobywaniu doświadczenia.
Pierwszą grupę metod aktywizujących stanowią zajęcia terenowe. Ich przeprowadzenie może odbywać się w bezpośrednim sąsiedztwie przedszkola, a ich celem nie powinno być wyłącznie ukazanie roli człowieka w środowisku. Takie warsztaty dają możliwość skonfrontowania wiedzy w praktyce i obserwacji procesów ekologicznych.
 

Fot. 3. Połączenie pleneru artystycznego z zajęciami terenowymi poświęconymi edukacji ekologicznej w ramach projektu „Wild networking – WiFi of plants and fungi”

 

Fot. 4. Zajęcia laboratoryjne na podstawie śledztwa


Na każdych zajęciach terenowych nadrzędny jest ostatni aspekt – przed każdym wyjściem na zajęcia należy dokładnie sprawdzić stan ekosystemu, do którego udajemy się z dziećmi.

Niezwykle atrakcyjne i aktywizujące dla dzieci są zajęcia terenowe, które odbywają się poza obszarem przedszkola. Warto łączyć takie wydarzenia, np. plener artystyczny można zintegrować z zajęciami na temat ochrony przyrody. Z praktycznego punktu widzenia zorganizowane zajęcia terenowe odbywające się na terenie parku narodowego bez udziału jego pracownika należy zgłosić do dyrekcji danego parku z podaniem informacji o terminie, odwiedzanych miejscach w terenie oraz liczbie uczestników. Przy siedzibach parków krajobrazowych i narodowych znajdują się wystawy, muzea, ale i ścieżki dydaktyczne, które stanowią kolejną możliwość oddziaływania w ramach edukacji ekologicznej. Ich zaletą jest fakt poznawania zjawisk zachodzących w przyrodzie w miejscu ich występowania. Nie trzeba jednak odwiedzać obszarów ochrony przyrody, aby takie ścieżki odnaleźć. Znajdują się one w różnych, czasami nieoczywistych miejscach. Dlatego też warto zrobić dokładny rekonesans okolic przedszkola i przygotować dla dzieci grę miejską śladami ścieżki ekologicznej.

Kolejną metodą edukacji ekologicznej, na którą chciałbym zwrócić uwagę, są zajęcia praktyczne w pracowniach. Świat przyrody ożywionej i nieożywionej można traktować jako laboratorium, więc część z tych zajęć można także przeprowadzić podczas lekcji terenowych. Innym...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy