Dołącz do czytelników
Brak wyników

Przedszkole a dziecko ze SPE

12 czerwca 2018

NR 92 (Maj 2018)

Gdy przedszkolak bywa „niegrzeczny”

761

Rozróżnienie na grzecznych i niegrzecznych jest bardzo mocno zakorzenione w naszej kulturze, ale tylko w stosunku do dzieci. Widać to wyraźnie w tym, co mówią dorośli: Janek tak ładnie się dziś zachowuje, a ty jesteś bardzo, bardzo niegrzeczny!; Zosiu, pamiętaj, masz być grzeczna w przedszkolu i nie dokuczać innym dzieciom! Nic dziwnego, że nawet Święty Mikołaj przynosi prezenty grzecznym dzieciom, a niegrzecznym zostawia jedynie rózgi.

Podobnych sformułowań używają nie tylko rodzice, ale również nauczyciele, często w obecności „winowajców”, informując ich mamę: Marcyś bardzo niegrzecznie zachowywał się podczas obiadu lub zlecając dziecku: No, Małgosiu, jesteś taka odważna, to opowiedz tacie, jaka niegrzeczna byłaś dzisiaj na  spacerze. Chcąc zrozumieć, o co w tym wszystkim chodzi, zapytałam kilka znajomych nauczycielek o to: 

POLECAMY

  • kiedy uznają, że przedszkolak jest niegrzeczny; w odpowiedzi stwierdzały: kiedy „rozwala” nam zajęcia, nie słucha, rozśmiesza pozostałe dzieci; zabiera innym zabawki, dokucza im – bije, kopie, pluje, przezywa; mówi, że  jestem głupia; jest zbyt ruchliwy, biega po  sali, za  dużo i  za  głośno mówi; rozlewa zupę, chlapie wodą w  łazience;
  • co czują w takich sytuacjach; przyznawały: jest mi niemiło; odczuwam zdenerwowanie, dyskomfort, bezradność;  
  • złości mnie to, bo moje reagowanie nic nie daje; 
  • jak wtedy reagują, co mówią; odpowiadały: zwracam uwagę, że  tak nie wolno się zachowywać; tłumaczę, że  w  przedszkolu trzeba być grzecznym; stosuję odpowiednie kary; zdarza się, że  krzyknę, tak po  wojskowemu: „nie ruszaj tego, nie biegaj, przestań!”, mocniej  złapię za  rękę lub wyprowadzę do  innej grupy; zawsze informuję o  tym rodziców;
  • jakie dziecko nazywają grzecznym przedszkolakiem; usłyszałam: spokojne, miłe, dobrze wychowane, układne; posłuszne, niezłoszczące się; bawiące się spokojnie z  innymi; takie niekłopotliwe, współpracujące.

Potem długo rozprawiałyśmy o tym, że właśnie tak powstają etykietki przyklejane dzieciom, dzięki którym pozostałe przedszkolaki i ich rodzice wiedzą, że w grupie są Jasio, grzeczny chłopiec, i Małgosia, niegrzeczna dziewczynka. Taka etykietka rośnie wraz z dzieckiem, roznosząc się po całym przedszkolu, idzie za nim na podwórko i do szkoły, podobnie jak samospełniająca się przepowiednia. Jak trudno się jej pozbyć, wiedzą tylko Jasio i Małgosia – jej nosiciele. Dyskusja była ostra, ale szczęśliwie zakończyła się konkluzją, że tak naprawdę nie ma grzecznych i niegrzecznych dzieci. Są tylko trudne, często niezrozumiałe dla nas i bardzo nas drażniące dziecięce zachowania.

Szakal czy żyrafa?

To sprawia, że stykając się z nimi, uruchamiamy w sobie język szakala (język oceniający, język przemocy), a nie język żyrafy (język zrozumienia, język serca) – jak sformułował to Marshall Rosenberg1. Szakal jest drapieżnikiem, który żyje po to, by mieć rację, zwyciężać. Jego uszy odbierają słowa innych jako atak, wyrzut, osąd, a język obfituje w oceny, krytykę, porównania i uogólniania. Żyrafa natomiast to roślinożerny ssak o ogromnym sercu, spoglądający na świat z szerszej perspektywy, odnoszący się do innych z szacunkiem i empatią, odbierający ich słowa jako ból, frustrację, bezsilność – wyraz jakiejś niezaspokojonej potrzeby. Żyrafa posługuje się językiem uczuć i potrzeb, więc wyraża siebie jasno, szczerze mówi „nie”, kiedy myśli „nie”. 

Każdy człowiek używa obu tych języków – zarówno szakala, jak i żyrafy. 

Jak obudzić w sobie Panią Żyrafę w nerwowych, stresujących chwilach z udziałem przedszkolaka? Przedstawiam to, o czym dyskutowałam ze znajomymi nauczycielkami, i co zgodnie z moim doświadczeniem sprawdza się najlepiej, a także to, co nie sprawdza się wcale. 

Moje lekarstwo na przedszkolaka „łobuziaka”? Rano mówię sobie: Dziś postaram się dostrzec, co zrobił albo powiedział dobrze, co potrafi. 

1 KROK 

Pani Żyrafa patrzy na dziecko indywidualnie. Widząc niepożądane zachowania swojego przedszkolaka, stara się przede wszystkim ustalić ich przyczynę. Nie idzie na skróty, w stereotypowe myślenie: No tak, rodzice wychowują je bezstresowo! Jak to żyrafa – wyciąga szyję, rozgląda się, bacznie obserwuje i zapamiętuje, jak często dane zachowanie dziecka występuje (raz dziennie, raz w tygodniu, kilka razy w ciągu godziny?), jak szybko się rozwija – czy emocje dziecka szybko eskalują i opadają, czy też jest to proces, przez który dziecko przechodzi stopniowo, zanim osiąg-
nie apogeum? Jakie osoby towarzyszą temu zachowaniu? Może zachowanie dziecka związane jest z konkretnym dorosłym lub rówieśnikiem? Jaki jest kontekst sytuacyjny: czy dane zachowanie występuje w swobodnej zabawie, w czasie zajęć stolikowych, na dywanie, a może na placu zabaw? Jaki jest tego dnia stan psychofizyczny dziecka: czy weszło do przedszkola, płacząc, czy jest niewyspane, zmęczone, czy zaczyna gorączkować, skarży się na ból, swędzenie? Dla Pani Żyrafy wszystko ma znaczenie, bo potrafi składać te różne „klocki” w całość.

2 KROK

Pani Żyrafa jest mądrzejsza od szakala. Wie, że dziecko, które zachowało się niewłaściwie, nie planowało tego. Takie zachowanie wynika z jego dziecięcej spontaniczności, bo przecież ono nie planuje: za  chwilę podejdę i  uderzę Piotrka, potem powiem, że  Zośka to głupia krowa, po  obiedzie pobiegam po  sali, potrącając chłopców, a  po  podwieczorku wrzucę rolkę papieru do  ubikacji. To odruch chwili oraz emocje, a nie złośliwa premedytacja dziecka, wymierzona w koleżankę lub nauczycielkę. Dlatego Pani Żyrafa:
nie rzuca się z reprymendą na dziecko – w nerwach, impulsywnie, z krzykiem;
nie etykietuje dziecka, nie przypisuje mu roli łobuza: Jak zwykle to Jasiek! Jesteś niedobry i  niegrzeczny! Wie, że to, co dziecko słyszy od innych, stanowi spory element tego, co samo myśli o sobie. Jeśli słyszy, że jest łobuzem, to zaczyna tak o sobie myśleć, tak się czuć i zachowywać, a tego u dziecka Pani Żyrafa chce uniknąć;
nie stosuje rozwlekłych wywodów na temat konsekwencji jego zachowania, których dziecko nie rozumie i na których nie może się skoncentrować; 
nie odwołuje się do niezrozumiałych dla dziecka zasad stworzonych „dla zasady”: Na placu zabaw nie biegamy! W naszej grupie wszyscy się lubimy! Każdy przedszkolak ma być grzeczny!

3 KROK 

Pani Żyrafa jest mistrzem empatii. Wyrobiła w sobie zdolność zidentyfikowania oraz zrozumienia uczuć i myśli takiego przedszkolaka, jak również zdolność właściwego reagowania na nie. Na tyle zna każde dziecko w grupie, by wiedzieć, jak je skutecznie podejść, jak przekierować niewłaściwe zachowanie na inną płaszczyznę:

  • Potrafi łagodzić i wyciszyć trudne emocje w zalążku ciepłą, miłą uwagą (Piotrusiu, bardzo lubimy, kiedy opowiadasz nam o  samochodach, może powiesz nam o  swojej ulubionej marce?) lub przydzieleniem nobilitującej funkcji (Wiem, że  lubisz pomagać innym. Jeśli masz ochotę, możesz dzisiaj być moim pomocnikiem przy rozdawaniu dzieciom materiałów do  zajęć), bo wie, że praca jest świetnym sposobem na przekierowanie energii dziecka.
  • Zauważa i czuwa nad tym, co i jak dziecko robi. Na wybryki reaguje krótko, prosto, ale treściwie, odwołując się do jasnych zasad (Nogi po  sali chodzą powoli, a  ty, Jasiu, biegasz. Proszę, abyś chodził. Postaraj się. Wiem, że  umiesz przestrzegać naszych zasad).
  • Chwali, gdy tylko dziecko zrobi coś dobrego, choćby był to najmniejszy drobiazg, oraz stawia je innym za przykład, zachowując przy tym umiar i zachęcając dziecko do samooceny. Wie, że nawet najbardziej niesforny przedszkolak codziennie zasługuje na pochwałę, bo wtedy się dowartościuje, widząc, że wcale nie jest taki zły, niegrzeczny. Kiedy dorosły chwali, to dziecko czuje, że coś poszło mu naprawdę dobrze, jest zadowolone z siebie i chętnie to powtórzy. 
  • Nauczycielka grupy czterolatków: Moj...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy