Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

27 sierpnia 2018

NR 94 (Wrzesień 2018)

Ewaluacja 2018,
czyli jak dyrektor przedszkola realizuje wymagania ewaluacyjne wyznaczone w kierunkach realizacji polityki oświatowej państwa w roku 2018/2019

Ewaluacja w szkołach i przedszkolach już dawno stała się codziennością. Mamy wrzesień, dlatego też dyrektorzy określili już przedmiot ewaluacji wewnętrznej przeprowadzanej w przedszkolach oraz plan ewaluacyjny zawierający harmonogram jej realizacji. Powołali zespoły ewaluacyjne jako tzw. zespoły zadaniowe do praktycznego przeprowadzenia ewaluacji w wyznaczonym przez dyrektora zakresie.

Pismem z dnia 5 lipca 2018 r. Minister Edukacji Narodowej wyznaczyła nowe kierunki realizacji polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2018/2019. W ramach tych kierunków zostały wyznaczone określone zadania z zakresu nadzoru pedagogicznego. Ponieważ nadzór pedagogiczny realizowany jest w odniesieniu do określonych wymagań, wyznaczono te wymagania, które będą podlegały ewaluacji problemowej w nowym roku szkolnym. W ramach realizacji ewaluacji w szkołach, a  per analogiam również 
w przedszkolach zostały wyznaczone do zbadania trzy następujące wymagania:

  1. Dzieci nabywają wiadomości i umiejętności określone w podstawie programowej wychowania przedszkolnego.
  2. Dzieci są aktywne. 
  3. Przedszkole współpracuje ze środowiskiem lokalnym na rzecz wzajemnego rozwoju. 

Poniżej opisujemy, w jaki sposób dyrektor przedszkola może przygotować przedszkole do wykazania pełnej realizacji w swojej placówce wyznaczonych przez Ministra Edukacji Narodowej wymagań ewaluacyjnych. 

Dzieci nabywają wiadomości i umiejętności określone w podstawie programowej wychowania przedszkolnego

Aby dokładnie przeanalizować całe wymaganie, należy przeanalizować wszystkie elementy składowe tego złożonego obszaru, jaki obejmuje przedmiotowe wymaganie. 

Po pierwsze: program
Żeby można było czegokolwiek nauczać, najpierw musi powstać prawidłowo skonstruowany właściwy program nauczania. Zgodnie z zapisami art. 3 pkt 13b uso1 program wychowania przedszkolnego lub program nauczania do danych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego stanowi opis sposobu realizacji celów wychowania lub kształcenia oraz treści nauczania ustalonych w podstawie programowej ustalonej dla danego etapu edukacyjnego. Inaczej mówiąc, program wychowania przedszkolnego stanowi opis sposobów realizacji celów i zadań ustalonych w podstawie programowej wychowania przedszkolnego lub innych zadań wspomagających realizację tych celów z uwzględnieniem możliwości i zainteresowań dzieci, z którymi jest (lub będzie) realizowany, umiejętności nauczyciela, który ten program będzie realizował, oraz możliwości bazowych przedszkola, do którego uczęszczają dzieci, czyli w którym dany program będzie w praktyce realizowany. Obowiązkowym zadaniem dyrektora jest dokładne sprawdzenie, czy wszystkie przygotowane przez nauczycieli w danym roku szkolnym programy wychowania przedszkolnego zawierają niezbędne elementy. 
Aby uczynić zadość wymaganiom zarówno prawnym, jak i merytorycznym, należy program dostosować do potrzeb i możliwości dzieci oraz do warunków, w jakich będzie on realizowany. W tym celu każdy nauczyciel zobowiązany jest na początku każdego roku szkolnego przeprowadzić dokładną diagnozę potrzeb (tak zwana diagnoza edukacyjna na wejściu), a także (a może w szczególności) diagnozę możliwości dzieci połączoną z określeniem preferowanych form aktywności. 
Kolejnym etapem prac po zatwierdzeniu programu wychowania przedszkolnego jest opracowanie planu pracy uwzględniającego założenia opisane w ramowych planach nauczania2. 

Po drugie: warunki i sposoby realizacji 
Warunki i sposoby realizacji są podstawowym i bardzo ważnym elementem podstawy programowej wychowania przedszkolnego. Wskazują one nauczycielowi, ale również dyrektorowi przedszkola, na co powinien w swojej pracy zwrócić szczególną uwagę przy realizacji treści programowych oraz w jakich warunkach przekazywać je dzieciom. To one często decydują o efektywności procesu nauczania. W nowej podstawie programowej ustawodawca wskazał aż 15 takich warunków, które zostały sformułowane w następujący sposób: 

  1. Zgodnie z zapisami dotyczącymi zadań przedszkola nauczyciele organizują zajęcia wspierające rozwój dziecka. Wykorzystują do tego każdą sytuację i moment pobytu dziecka w przedszkolu, czyli tzw. zajęcia kierowane i niekierowane. Wszystkie doświadczenia dzieci płynące z organizacji pracy przedszkola są efektem realizacji programu wychowania przedszkolnego. Ważne są zatem zajęcia kierowane, jak też czas spożywania posiłków, czas przeznaczony na odpoczynek i charakter tego odpoczynku, uroczystości przedszkolne, wycieczki, a nawet ubieranie i rozbieranie. Bardzo ważna jest samodzielna zabawa. 
  2. Przedstawione w podstawie programowej naturalne obszary rozwoju dziecka wskazują na konieczność uszanowania typowych dla tego okresu potrzeb rozwojowych, których spełnieniem powinna stać się dobrze zorganizowana zabawa, zarówno w budynku przedszkola, jak i na świeżym powietrzu. Naturalna zabawa dziecka wiąże się z doskonaleniem motoryki i zaspokojeniem potrzeby ruchu, dlatego organizacja zajęć na świeżym powietrzu powinna być elementem codziennej pracy z dzieckiem w każdej grupie wiekowej. 
  3. Nauczyciele, organizując zajęcia kierowane, biorą pod uwagę możliwości dzieci, ich oczekiwania poznawcze i potrzeby wyrażania swoich stanów emocjonalnych, komunikacji oraz chęci zabawy. Wykorzystują każdą naturalnie pojawiającą się sytuację edukacyjną prowadzącą do osiągnięcia dojrzałości szkolnej. Sytuacje edukacyjne, np. wywołane oczekiwaniem poznania liter, skutkują zabawami w ich rozpoznawaniu. Jeżeli dzieci w sposób naturalny są zainteresowane zabawami prowadzącymi do ćwiczeń czynności złożonych, takich jak liczenie, czytanie, a nawet pisanie, nauczyciel przygotowuje je do wykonywania tych czynności zgodnie z fizjologią i naturą pojawiania się wspomnianych procesów. 
  4. Przedszkole jest miejscem, w którym poprzez zabawę dziecko poznaje alfabet w formie liter drukowanych. Zabawa rozwija w dziecku oczekiwania poznawcze w tym zakresie i jest najlepszym rozwiązaniem metodycznym, które sprzyja jego rozwojowi. Zabawy przygotowujące do nauki pisania liter prowadzić powinny jedynie do optymalizacji napięcia mięśniowego, ćwiczeń planowania ruchu przy kreśleniu znaków o charakterze literopodobnym, ćwiczeń czytania liniatury, wodzenia po śladzie i zapisu wybranego znaku graficznego. W trakcie wychowania przedszkolnego dziecko nie uczy się czynności złożonych z udziałem całej grupy, lecz przygotowuje się do nauki czytania i pisania oraz uczestniczy w procesie alfabetyzacji. 
  5. Nauczyciele diagnozują, obserwują dzieci i twórczo organizują przestrzeń ich rozwoju, włączając do zabaw i doświadczeń przedszkolnych potencjał tkwiący w dzieciach oraz ich zaciekawienie elementami otoczenia. 
  6. Współczesny przedszkolak funkcjonuje w dynamicznym, szybko zmieniającym się otoczeniu, dlatego przedszkole powinno stać się miejscem, w którym dziecko otrzyma pomoc w jego rozumieniu.
  7. Organizacja zabawy, nauki i wypoczynku w przedszkolu oparta jest na rytmie dnia, czyli powtarzających się systematycznie fazach, które pozwalają dziecku na stopniowe zrozumienie pojęcia czasu i organizacji oraz dają poczucie bezpieczeństwa i spokoju, zapewniając mu zdrowy rozwój. 
  8. Pobyt w przedszkolu jest czasem wypełnionym zabawą, która pod okiem specjalistów tworzy pole doświadczeń rozwojowych budujących dojrzałość szkolną. Nauczyciele zwracają uwagę na konieczność tworzenia właściwych nawyków ruchowych u dzieci, które będą niezbędne, aby rozpocząć naukę w szkole, a także na rolę poznawania wielozmysłowego. Szczególne znaczenie dla budowy dojrzałości szkolnej mają zajęcia rytmiki, które powinny być prowadzone w każdej grupie wiekowej, oraz gimnastyki, ze szczególnym uwzględnieniem ćwiczeń zapobiegających wadom postawy. 
  9. Nauczyciele systematycznie informują rodziców o postępach w rozwoju ich dziecka, zachęcają do współpracy w realizacji programu wychowania przedszkolnego oraz opracowują diagnozę dojrzałości szkolnej dla tych dzieci, które w danym roku mają rozpocząć naukę w szkole. 
  10. Przygotowanie dzieci do posługiwania się językiem obcym nowożytnym powinno być włączone w różne działania realizowane w ramach programu wychowania przedszkolnego i odbywać się przede wszystkim w formie zabawy. Należy stworzyć warunki umożliwiające dzieciom osłuchanie się z językiem obcym w różnych sytuacjach życia codziennego. Może to zostać zrealizowane m.in. poprzez kierowanie do dzieci bardzo prostych poleceń w języku obcym w toku różnych zajęć i zabaw, wspólną lekturę książeczek dla dzieci w języku obcym, włączanie do zajęć rymowanek, prostych wierszyków, piosenek oraz materiałów audiowizualnych w języku obcym. Nauczyciel prowadzący zajęcia z dziećmi powinien wykorzystać naturalne sytuacje wynikające ze swobodnej zabawy dzieci, aby powtórzyć lub zastosować w dalszej zabawie poznane przez dzieci słowa lub zwroty. Dokonując wyboru języka obcego nowożytnego, do posługiwania się którym będą przygotowywane dzieci uczęszczające do przedszkola lub innej formy wychowania przedszkolnego, należy brać pod uwagę, jaki język obcy nowożytny jest nauczany w szkołach podstawowych na terenie danej gminy. 
  11. Aranżacja przestrzeni wpływa na aktywność wychowanków, dlatego proponuje się takie jej zagospodarowanie, które pozwoli dzieciom na podejmowanie różnorodnych form działania. Wskazane jest zorganizowanie stałych i czasowych kącików zainteresowań. Jako stałe proponuje się kąciki: czytelniczy, konstrukcyjny, artystyczny, przyrodniczy. Jako czasowe proponuje się kąciki związane z realizowaną tematyką, świętami okolicznościowymi, specyfiką pracy przedszkola. 
  12. Elementem przestrzeni są także zabawki i pomoce dydaktyczne wykorzystywane w motywowaniu dzieci do podejmowania samodzielnego działania, odkrywania zjawisk oraz zachodzących procesów, utrwalania zdobytej wiedzy i umiejętności, inspirowania do prowadzenia własnych eksperymentów. Istotne jest, aby każde dziecko miało możliwość korzystania z nich bez nieuzasadnionych ograniczeń czasowych.
  13. Elementem przestrzeni w przedszkolu są odpowiednio wyposażone miejsca przeznaczone na odpoczynek dzieci (leżak, materac, mata, poduszka), a także elementy wyposażenia odpowiednie dla dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych. 
  14. Estetyczna aranżacja wnętrz umożliwia celebrowanie posiłków (kulturalne, spokojne ich spożywanie połączone z nauką posługiwania się sztućcami), a także możliwość wybierania potraw przez dzieci (walory odżywcze i zdrowotne produktów), a nawet ich komponowania.
  15. Aranżacja wnętrz umożliwia dzieciom podejmowanie prac porządkowych, np. przed posiłkami i po nich, po zakończonej zabawie, przed wyjściem na spacer.

Po trzecie: umiejętności
Podstawa programowa wychowania przedszkolnego opisuje najważniejsze umiejętności, jakie powinny nabyć dzieci w czasie
edukacji przedszkolnej, czyli na koniec wychowania przedszkolnego. Opisano je w czterech podstawowych grupach osiągnięć, które zostały sformułowane w następujący sposób:

  • Fizyczny obszar rozwoju dziecka. Dziecko przygotowane do podjęcia nauki w szkole – sformułowano dziewięć osiągnięć składowych. 
  • Emocjonalny obszar rozwoju dziecka. Dziecko przygotowane do podjęcia nauki w szkole – opisano 11 osiągnięć składowych.
  • Społeczny obszar rozwoju dziecka. Dziecko przygotowane do podjęcia nauki w szkole – w tym obszarze sformułowano ponownie dziewięć osiągnięć składowych.
  • Poznawczy obszar rozwoju dziecka. Dziecko przygotowane do podjęcia nauki w szkole – w tej grupie zostały wyspecyfikowane aż 23 osiągnięcia składowe.

Wszystkie osiągnięcia kluczowe (główne) muszą być kształcone na każdych zajęciach, i to w ciągu całego cyklu edukacyjnego. W tym celu bardzo przydatny może być opisany dalej schemat modelu umiejętności.

Model umiejętności przydatny w kształceniu osiągnięć kluczowych
Każdorazowo, po zrealizowaniu określonych treści programowych, nauczyciel sprawdza umiejętnie dobranymi metodami i przygotowanymi dla nich narzędziami (właściwie skonstruowanymi) stopień opanowania wiedzy i umiejętności. Uzyskane wyniki odnosi do założonych osiągnięć dzieci na danym etapie realizacji programu wychowania przedszkolnego (a co za tym idzie – do podstawy programowej), uwzględniających oczywiście możliwości dzieci, z którymi pracuje. Wyniki tak przeprowadzonych analiz powinny być jeszcze przedmiotem dyskusji na zebraniach zespołów nauczycieli. Wówczas dopiero będą o...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy