Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

18 stycznia 2021

NR 117 (Styczeń 2021)

Czy nauczyciel jest funkcjonariuszem publicznym?

0 8058

Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela1 nauczyciel podczas pełnienia obowiązków służbowych lub w związku z nimi korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych na zasadach określonych w Kodeksie karnym2.

Przepis wprowadzono do Karty Nauczyciela ustawą z dnia 11 kwietnia 2007 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2007 r. Nr 80, poz. 542) w odpowiedzi na postulaty środowiska oświatowego, które apelowało o wzmocnienie rangi zawodu poprzez zagwarantowanie nauczycielowi podczas wypełniania obowiązków służbowych lub w związku z ich wypełnianiem ochrony przewidzianej w Kodeksie karnym dla funkcjonariuszy publicznych. 

POLECAMY

Katalog osób chronionych

Z ochrony przewidzianej w Kodeksie karnym dla funkcjonariuszy publicznych korzystają nauczyciele podlegający przepisom ustawy Karta Nauczyciela, tj. nauczyciele zatrudnieni w: 

  • przedszkolach, szkołach i placówkach publicznych (również prowadzonych przez osoby fizyczne i osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego) oraz przedszkolach niepublicznych, niepublicznych placówkach i szkołach niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych,
  • publicznych zakładach kształcenia i placówkach doskonalenia nauczycieli,
  • zakładach poprawczych, schroniskach dla nieletnich oraz rodzinnych ośrodkach diagnostyczno-konsultacyjnych,
  • publicznych kolegiach pracowników służb społecznych, 
  • publicznych placówkach opiekuńczo-wychowawczych oraz ośrodkach adopcyjno-opiekuńczych,
  • nauczyciele mianowani i dyplomowani zatrudnieni w Centralnej Komisji Egzaminacyjnej i okręgowych komisjach egzaminacyjnych, w specjalistycznej jednostce nadzoru oraz w organach sprawujących nadzór pedagogiczny nad zakładami poprawczymi, schroniskami dla nieletnich, rodzinnymi ośrodkami diagnostyczno-konsultacyjnymi oraz szkołami przy zakładach karnych na stanowiskach wymagających kwalifikacji pedagogicznych,
  • nauczyciele zatrudnieni w publicznych szkołach i szkolnych punktach konsultacyjnych przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych,
  • pracownicy zatrudnieni u innych pracodawców, pełniący funkcję instruktorów praktycznej nauki zawodu, 
  • wychowawcy i pedagodzy zatrudnieni w Ochotniczych Hufcach Pracy.

Ważne! Ochrona obejmie nauczycieli szkół, przedszkoli i placówek zarówno publicznych, jak i niepublicznych. 

Kim jest funkcjonariusz publiczny 

Osoby będące funkcjonariuszami publicznymi sensu stricto wskazane są w art. 115 Kodeksu karnego. Wymienia się tam m.in. Prezydenta RP, posła, senatora, radnego, posła do Parlamentu Europejskiego, sędziego, ławnika, prokuratora itd. Co ciekawe, nie ma w tym katalogu nauczyciela. Oznacza to tylko tyle, że nauczyciel nie jest funkcjonariuszem publicznym w znaczeniu ustawowym, a tylko korzysta z ochrony tak jak funkcjonariusz publiczny. Konsekwencje takiego określenia statusu prawnego nauczyciela są takie, że przepisy Kodeksu karnego mówiące o przestępstwach skierowanych przeciwko funkcjonariuszom mają do nauczycieli bezpośrednie zastosowanie. 

I tak, w art. 222–226 Kodeksu karnego, które znajdują się w rozdziale XXIX zatytułowanym „Przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego”, zawarte są następujące przepisy zapewniające funkcjonariuszom publicznym ochronę podczas lub w związku z pełnieniem przez nich obowiązków służbowych. Do czynów zabronionych zaliczono w nich: 

  • w art. 222 – naruszenie nietykalności osobistej funkcjonariusza publicznego,
  • w art. 223 – czynną napaść na funkcjonariusza publicznego wspólnie z innymi osobami lub z użyciem broni palnej lub innego niebezpiecznego przedmiotu lub środka obezwładniają-
  • cego,
  • w art. 224 § 2 – stosowanie groźby bezprawnej lub przemocy w celu zmuszenia funkcjonariusza publicznego do przedsięwzięcia lub zaniechania prawnej czynności służbowej,
  • w art. 226 – znieważenie funkcjonariusza publicznego.

Wskazane tutaj przestępstwa popełnione na szkodę nauczyciela jako osoby, która korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych, są ścigane z oskarżenia publicznego. 
Ważne! Nauczyciel korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych podczas pełnienia obowiązków służbowych lub w związku z nimi. Oznacza to, że sprawca będzie odpowiadał w związku z art. 63 Karty Nauczyciela, gdy dopuści się czynu zabronionego na funkcjonariuszu publicznym pełniącym swoje obowiązki, ale również i takim, który nie pełni swoich obowiązków, jednak działanie sprawcy związane jest z jego pracą.

Przykład
Pani Anna zatrudniona jest w przedszkolu na stanowisku nauczyciela. Niestety, już na pierwszym zebraniu została zbesztana przez rodzica jednego z dzieci, ale ponieważ nie użył słów niecenzuralnych, nie podjęła żadnej interwencji. Kilka dni później, podczas zakupów w sklepie spożywczym, pani Anna została zaatakowana fizycznie przez mężczyznę, który – jak się okazało – był pijany. Pani Anna od razu rozpoznała w nim ojca swojej uczennicy. W przedstawionej sytuacji czyn rodzica dokonany był w związku z pełnioną przez nauczyciela funkcją, dlatego też, w tej konkretnej sytuacji, nauczyciel korzysta z ochrony przewidzianej w art. 63 Karty Nauczyciela. 

Obowiązki dyrektora i organu prowadzącego

Bardzo ważne jest to, że zgodnie z art. 63 ust. 2 Karty Nauczyciela organ prowadzący przedszkole i dyrektor przedszkola są zobowiązani z urzędu występować w obronie nauczyciela, gdy ustalone dla niego uprawnienia zostaną naruszone. Oznacza to, że dyrektor ma obowiązek podejmować wszelkie działania mające na celu ochronę swojego pracownika będącego nauczycielem. W przypadku gdy naruszone zostaną dobra dyrektora przedszkola, funkcję ochronną pełni organ prowadzący. Ważną rolę odgrywają też związki zawodowe, których statutowym celem działania jest właśnie stawanie w obronie pracowników. 
W sytuacji popełnienia na nauczycielu czynu zabronionego obowiązkiem dyrektora lub organu prowadzącego jest zawiadomienie odpowiednich instytucji, tj. organów ścigania. Wydawać by się mogło, że to wystarczy. Jednak zdarza się, że czyn skierowany w nauczyciela nie ma charakteru karnego i ewentualnego zadośćuczynienia lub odszkodowania nauczyciel może dochodzić tylko na drodze cywilnej. Wówczas zasadne będzie udzi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy