Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

7 października 2020

NR 114 (Październik 2020)

Cywilna odpowiedzialność przedszkola

15

Odpowiedzialność cywilna przedszkola obejmuje obowiązek zadośćuczynienia w przypadku, gdy dana osoba poniosła szkodę np. w wyniku wypadku, który miał miejsce na terenie placówki oświatowej. Co istotne, odpowiedzialność taka może dotyczyć osób przybywających z zewnątrz, jak rodzice uczniów czy inne osoby odwiedzające przedszkole. 

Jeżeli osoby uległy wypadkowi na terenie przedszkola, to w pewnych warunkach będą miały zastosowanie dwie regulacje ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1145 z późn. zm.) – 
art. 444 i 445 k.c. 

POLECAMY

Zgodnie z art. 444 k.c. w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty. Jeżeli w chwili wydania wyroku szkody nie da się dokładnie ustalić, poszkodowanemu może być przyznana renta tymczasowa.

Zgodnie ze stanowiskiem doktryny (patrz: Ciszewski Jerzy, Nazaruk Piotr, Kodeks cywilny. Komentarz, opublikowano: WKP 2019) przez uszkodzenie ciała należy rozumieć naruszenie integralności tkanek lub narządów organizmu ludzkiego, natomiast przez rozstrój zdrowia – wywołanie zakłóceń w działaniu tych narządów, które nie polega na dokonaniu jakichś zmian fizycznych. Obowiązane do naprawienia szkody na podstawie art. 444 k.c. mogą być wszelkie podmioty ponoszące odpowiedzialność w oparciu o którąkolwiek z zasad (winy, ryzyka, bezprawności lub słuszności).

Ci sami autorzy wskazują, że „naprawienie szkody wywołanej uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia polega na pokryciu kosztów leczenia, zakupu leków i sprzętu medycznego, kosztów rehabilitacji oraz przejazdów do ośrodków świadczących pomoc medyczną lub zapewniających rehabilitację. Naprawieniem szkody może być zatem objęty koszt zakupu samochodu lub przystosowania go do potrzeb osoby poszkodowanej.

Rekompensowane muszą być także koszty nauki nowego zawodu, jeśli poszkodowany wskutek doznanego uszczerbku nie może wykonywać dotychczasowej pracy. Pokryciu podlegają również koszty opieki sprawowanej nad poszkodowanym, choćby nawet opieka ta była roztoczona przez osoby bliskie, które nie żądają wynagrodzenia. To samo dotyczy kosztów odwiedzin osób bliskich poszkodowanego. (…) Istotnym novum, które w zestawieniu z ogólnymi zasadami naprawienia szkody wprowadza art. 444 § 1 zdanie drugie, jest obowiązek wyłożenia z góry przez osobę odpowiedzialną za szkodę sumy potrzebnej na pokrycie kosztów leczenia lub na przygotowanie poszkodowanego do innego zawodu, gdy ten stał się inwalidą, przy czym obowiązek ten jest uzależniony od żądania poszkodowanego (oznacza to zatem spełnienie świadczenia odszkodowawczego przed ustaleniem wysokości szkody). Osoba odpowiedzialna za szkodę nie może bronić się zarzutem, że poszkodowany ma w swoim majątku środki wystarczające do pokrycia powyższych kosztów. W skrajnych wypadkach, w razie rażącej dysproporcji majątkowej na korzyść poszkodowanego, mogłaby ona powołać się na art. 5, którego zastosowanie polegałoby w omawianym przypadku na wstrzymaniu realizacji roszczeń poszkodowanego do czasu ustalenia wysokości uszczerbku”.

Z kolei, jak zauważył Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 10 lutego 2020 r. (I ACa 637/19): „nie sama tylko utrata zdrowia, lecz rzeczywista utrata zdolności zarobkowania i widoków na przyszłość, a także rzeczywiste zwiększenie się potrzeb poszkodowanego jako następstwo wywołania uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, stanowią przesłanki zasądzenia renty po myśli art. 444 § 2 k.c., co wynika z tego, że szkoda musi posiadać walor realny, nie zaś tylko teoretyczny. Powyższe następstwa muszą mieć charakter trwały, lecz nie muszą mieć charakteru nieodwracalnego. Każda z tych okoliczności może stanowić samodzielną podstawę zasądzenia renty, jednakże konieczną przesłanką jest powstanie szkody bądź to w postaci zwiększenia wydatków, bądź to zmniejszenia dochodów. Wskazuje się, że zwiększenie się potrzeb poszkodowanego stanowi szkodę przyszłą, wyrażającą się w stale powtarzających się wydatkach na ich zaspokojenie, takich jak np. konieczność stałego leczenia, zabiegów, kuracji, opieki osób trzecich, specjalnego odżywiania. W takim przypadku wystarczające jest wykazanie przez poszkodowanego istnienia zwiększonych potrzeb stanowiących następstwo czynu niedozwolonego, natomiast nie jest konieczne wykazanie, że poszkodowany te potrzeby faktycznie zaspokaja i ponosi związane z tym wydatki”.

Poniesienie szkody przez osobę z powodu zaniedbań placówki oświatowej może również skutkować obowiązkiem zadośćuczynienia, o którym mowa w art. 445 k.c. Zgodnie ze stanowiskiem doktryny (patrz: Ciszewski Jerzy, Nazaruk Piotr, Kodeks cywilny. Komentarz, opublikowano: WKP 2019): „ustawa nie nakazuje przyznania zadośćuczynienia w każdym wypadku ustalenia deliktu objętego art. 445 („sąd może przyznać”) ani nie określa przesłanek, które pozwalają na szacowanie wysokości tego zadośćuczynienia, poprzestając jedynie na wymogu, że ma być ono odpowiednie. Rodzi to pytanie o kryteria, którymi powinien kierować się sąd przy rozstrzyganiu obu wskazanych kwestii. Judykatura i doktryna wskazują tu przede wszystkim na konieczność badania skali cierpień fizycznych lub psychicznych doznanych przez poszkodowanego. Istotna jest także trwałość tych cierpień oraz waga ich ujemnych skutków spowodowanych w psychice poszkodowanego. Powinno się tu również zwracać uwagę na faktyczne lub prawne więzi łączące poszkodowanego z osobą odpowiedzialną (podległość służbowa, stosunek rodzinny, a nawet koleżeński, mogą wzmagać poczucie krzywdy). Nie bez znaczenia dla rozmiaru szkody niemajątkowej pozostaje sposób działania sprawcy i stopień jego winy. Poczucie krzywdy może potęgować sytuacja rodzinna i majątkowa poszkodowanego”. 

Jak zauważył Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 13 lutego 2020 r.: „Celem zadośćuczynienia pieniężnego, o którym mowa w art. 445 § 1 k.c., jest naprawienie szkody niemajątkowej wyrażającej się w krzywdzie w postaci cierpień fizycznych i psychicznych, to jest ujemnych odczuć przeżywanych w związku z cierpieniami fizycznymi. Ustawodawca wyraźnie zastrzegł, że suma przyznana tytułem zadośćuczynienia ma być odpowiednia, a więc nie może być dowolna, lecz musi ściśle uwzględniać stopień doznanej krzywdy. Oznacza to, że sąd przyznaje tytułem zadośćuczynienia odpowiednią sumę bez odesłania do jakichkolwiek ustawowych kryteriów. Kryteria, jakimi należy się kierować przy określaniu wysokości zadośćuczynienia, wypracowane zostały głównie przez orzecznictwo na bazie indywidualnych przypadków. W trakcie procesu ustalania wysokości zadośćuczynienia mogą być one pomocne, ale nigdy nie mogą stanowić swoistego szablonu, według którego należy oceniać krzywdę konkretnej osoby. Każdy przypadek jest inny i wymaga zindywidualizowanego podejścia”.

Wina po stronie przedszkola

Aby jednak można było udowodnić, że winna wystąpienia wypadku jest placówka oświatowa, konieczne jest udowodnienie, że do wypadku by nie doszło, gdyby nie zaniedbania ze strony personelu przedszkola. Takim zaniedbaniem może być uszkodzony, nienaprawiony lub też nieoznaczony i grożący niebezpieczeństwem wypadku stopień schodów, uszkodzona poręcz schodów itd. Co istotne dla dyrektora przedszkola, pamiętać należy, że ciężar udowodnienia winy przedszkola zawsze spoczywa po stronie poszkodowanego, który musi dysponować dowodami, na podstawie których sąd mógłby taką winę przypisać. Dowodem może być przykładowo dokumentacja fotograficzna, którą wykona poszkodowany lub świadkowie, a same zeznania świadków stanowią dowód tego, co zostało w niej przedstawione. Pamiętać jednak należy, że placówka ma tu spore możliwości obrony, bowiem przede wszystkim może wykazywać, że szczegółowo zostały wykonane obowiązki w zakresie BHP wynikające z przepisów szczególnych, a przede wszystkim z rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 3...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy