Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor we współpracy

6 grudnia 2021

NR 125 (Grudzień 2021)

20 pytań i odpowiedzi dotyczących kształcenia specjalnego w przedszkolu

0 42

Wychowanie przedszkolne dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wymaga podjęcia przez przedszkole szeregu działań w celu dostosowania organizacji pracy do wymogów prawnych związanych z edukacją dzieci o szczególnych potrzebach. Wdrożenie specjalnej organizacji nauki i metod pracy ma zapewnić tej grupie dzieci optymalne warunki do nauki, a także pozwolić na objęcie ich odpowiednimi działaniami rewalidacyjnymi. Poniżej wyjaśniamy najważniejsze kwestie dotyczące organizowania kształcenia specjalnego w jednostkach oświaty zgodnie z obecnymi przepisami prawa.

Kto może zostać objęty kształceniem specjalnym?
Przepisy wskazują, że kształceniem specjalnym można objąć dzieci z niepełnosprawnością – niesłyszące, słabosłyszące, niewidome, słabowidzące, z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym, z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, i z niepełnosprawnościami sprzężonymi (należy przez to rozumieć występowanie u dziecka niesłyszącego lub słabosłyszącego, niewidomego lub słabowidzącego, z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną albo z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, co najmniej jeszcze jednej z wymienionych niepełnosprawności), wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy.

Czy kształcenie specjalne może być prowadzone dla dziecka nieposiadającego orzeczenia z poradni?
Regulacje prawne określające standardy kształcenia specjalnego znajdują zastosowanie wyłącznie w przypadku dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Zgodnie z art. 127 ust. 10 upo orzeczenia te wydają zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w poradniach specjalistycznych. 

Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego powinno określać zalecane formy kształcenia specjalnego, z uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia niepełnosprawności intelektualnej. Oznacza to również, że orzeczenie wydane przez niepubliczną poradnię nie stanowi podstawy do objęcia dziecka kształceniem specjalnym.

Czy orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego może zostać wydane dla dziecka z niepełnosprawnością w stopniu głębokim?
Dla dzieci z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim wydawane są orzeczenia o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych. W przypadku tej grupy dzieci udział w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych uznaje się za spełnianie obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego (art. 36 ust. 17 upo).

Co powinno zawierać orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego?
Szczegółowe kwestie związane z wydawaniem orzeczeń przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne zostały określone w rozporządzeniu MEN z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Zawarte w nim regulacje wskazują, że orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego powinno określać:

POLECAMY

  • diagnozę funkcjonowania dziecka, z uwzględnieniem jego potencjału rozwojowego oraz mocnych stron i uzdolnień oraz występujących w środowisku nauczania i wychowania barier i ograniczeń utrudniających jego funkcjonowanie;
  • okres, w jakim zachodzi potrzeba kształcenia specjalnego;
  • zalecane warunki i formy wsparcia umożliwiające realizację indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dziecka, w tym warunki rozwijania jego możliwości i mocnych stron, wzmacniania aktywności i uczestnictwa dziecka w życiu przedszkola, oraz – jeżeli zachodzi potrzeba indywidualnego wsparcia dziecka ze strony dodatkowo zatrudnionej kadry, o której mowa w przepisach w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym – zakres tego wsparcia;
  • zalecane cele rozwojowe i terapeutyczne do realizacji podczas zajęć wychowania przedszkolnego, zajęć rewalidacyjnych oraz w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej dziecku i, w zależności od potrzeb, jego rodzicom, przez przedszkole oraz poradnię, wraz ze wskazaniem zalecanych form pomocy psychologiczno-pedagogicznej, a w przypadku dzieci z niepełnosprawnością – również zalecanych rodzajów zajęć rewalidacyjnych;
  • wszystkie możliwe formy kształcenia specjalnego, od najkorzystniejszej dla dziecka, według zespołu, formy kształcenia specjalnego spośród następujących:
    – w przedszkolu (oddziale) ogólnodostępnym, integracyjnym lub specjalnym, innej formie wychowania przedszkolnego – w przypadku dzieci z niepełnosprawnością,
    – w przedszkolu specjalnym – w przypadku dzieci, które z powodu niepełnosprawności nie mogą uczęszczać do przedszkola w miejscu zamieszkania,
    – w ośrodku rewalidacyjno-wychowawczym – w przypadku dzieci z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną jest niepełnosprawność intelektualna;
  • potrzebę realizacji wybranych zajęć wychowania przedszkolnego indywidualnie z dzieckiem lub w grupie liczącej do 5 dzieci – w przypadku dziecka napotykającego na trudności w funkcjonowaniu wspólnie z oddziałem przedszkolnym;
  • zalecane działania ukierunkowane na poprawę funkcjonowania dziecka i wzmacnianie jego uczestnictwa w życiu przedszkola oraz działania wspierające rodziców dziecka;
  • w zależności od potrzeb dziecka z niepełnosprawnością – niezbędny w procesie kształcenia sprzęt specjalistyczny i środki dydaktyczne, w tym z wykorzystaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych;
  • zalecane sposoby oceny efektów działań podjętych przez przedszkole w celu realizacji zaleceń, o których mowa w pkt 3–8.

Orzeczenie powinno zostać wydane na wzorze dokumentu stanowiącego załącznik 1 do rozporządzenia MEN z dnia 7 września 2017 r.

Na jaki okres może zostać wydane orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego?
Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydaje się na okres wychowania przedszkolnego, roku szkolnego albo etapu edukacyjnego.

Czy w związku z wydawaniem przez poradnie orzeczeń dyrektor przedszkola ma jakieś obowiązki?
Zgodnie z rozporządzeniem MEN z 7 dnia września 2017 r. dyrektor przedszkola może zostać zobowiązany do:

  • wyznaczenia osoby biorącej udział w posiedzeniu zespołu orzekającego w poradni z głosem doradczym (§ 4 ust. 4);
  • nadzorowania wydania przez nauczycieli opinii przez nauczycieli lub specjalistów prowadzących zajęcia z dzieckiem (§ 7 ust. 2).

Gdzie może odbywać się kształcenie dziecka z niepełnosprawnością?
Kształcenie, wychowanie i opiekę dla dzieci z niepełnosprawnością można organizować w:

  • przedszkolach:
    – ogólnodostępnych,
    – ogólnodostępnych z oddziałami integracyjnymi,
    – integracyjnych,
    – ogólnodostępnych z oddziałami specjalnymi,
    – specjalnych;
  • oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych;
  • ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych.

Przy czym przedszkoli specjalnych i oddziałów specjalnych w przedszkolach ogólnodostępnych nie organizuje się dla dzieci z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim.

Do czego zobowiązane są jednostki oświaty organizujące kształcenie specjalne?
Jednostki oświaty, które organizują kształcenie specjalne dla dziecka posiadającego stosowne orzeczenie, powinny zapewnić:

  • realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego,
  • warunki do nauki, sprzęt specjalistyczny i środki dydaktyczne, odpowiednie ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne dzieci,
  • zajęcia specjalistyczne, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach,
  • inne zajęcia odpowiednie ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne dzieci, w szczególności zajęcia rewalidacyjne,
  • integrację dzieci ze środowiskiem rówieśniczym, w tym z dziećmi pełnosprawnymi,
  • przygotowanie dzieci do samodzielności w życiu dorosłym. 

Na jakich zasadach należy prowadzić nauczanie z dzieckiem objętym nauczaniem specjalnym?
W przypadku dzieci objętych kształceniem specjalnym należy dostosować program wychowania przedszkolnego do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dziecka. Dostosowanie następuje na podstawie opracowanego dla dziecka indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego (IPET), uwzględniającego zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Kształcenie powinno odbywać się w dostępnym dla dzieci zakresie, usprawnić zaburzone funkcje, pozwolić na rewalidację oraz zapewnić specjalistyczną pomoc i opiekę.

Co powinien zawierać IPET?
Zgodnie z przepisami IPET powinien określać:

  • zakres i sposób dostosowania programu wychowania przedszkolnego do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dziecka, w szczególności przez zastosowanie odpowiednich metod i form pracy z dzieckiem;
  • zintegrowane działania nauczycieli i specjalistów prowadzących zajęcia z dzieckiem, ukierunkowane na poprawę jego funkcjonowania, w tym – w zależności od potrzeb – na komunikowanie się dziecka z otoczeniem z użyciem wspomagających i alternatywnych metod komunikacji (AAC), oraz wzmacnianie jego uczestnictwa w życiu przedszkolnym, w tym w przypadku dziecka z niepełnosprawnościami – działania o charakterze rewalidacyjnym;
  • formy i okres udzielania dziecku pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz wymiar godzin, w którym poszczególne formy pomocy będą realizowane, zgodnie z przepisami rozporządzenia MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach;
  • działania wspierające rodziców dziecko oraz – w zależności od potrzeb – zakres współdziałania z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, w tym poradniami specjalistycznymi, placówkami doskonalenia nauczycieli, organizacjami pozarządowymi, innymi instytucjami oraz podmiotami działającymi na rzecz rodziny, dzieci i młodzieży;
  • zajęcia rewalidacyjne oraz inne zajęcia odpowiednie ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne dziecka;
  • zakres współpracy nauczycieli i specjalistów z rodzicami dziecka w realizacji przez przedszkole, oddział przedszkolny w szkole podstawowej lub inną formę wychowania przedszkolnego zadań w związku z organizacją kształcenia specjalnego;
  • w przypadku dzieci z niepełnosprawnością – w zależności od potrzeb – rodzaj i sposób dostosowania warunków organizacji kształcenia do rodzaju niepełnosprawności dziecka, w tym w zakresie wykorzystywania technologii wspomagających to kształcenie;
  • w zależności od indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dziecka wskazanych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego lub wynikających z wielospecjalistycznych ocen – wybrane zajęcia wychowania przedszkolnego, które są realizowane indywidualnie z dzieckiem lub w grupie liczącej do 5 dzieci.

Czy w ramach zajęć rewalidacyjnych może być prowadzona nauka języka migowego?
Prowadzone z dziećmi zajęcia rewalidacyjne, które zostaną zaplanowane w IPET, powinny uwzględniać rozwijanie umiejętności komunikacyjnych przez:

  • naukę orientacji przestrzennej i poruszania się oraz naukę systemu Braille'a lub innych alternatywnych metod komunikacji – w przypadku dziecka niewidomego,
  • naukę języka migowego lub innych sposobów komunikowania się, w szczególności wspomagających i alternatywnych metod komunikacji (AAC) – w przypadku dziecka z niepełnosprawnością z zaburzeniami mowy lub jej brakiem,
  • zajęcia rozwijające umiejętności społeczne, w tym umiejętności komunikacyjne – w przypadku dziecka z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera.

W jakim trybie należy opracować IPET?
Program powinien zostać opracowany przez specjalny zespół, w skład którego wchodzą nauczyciele i specjaliści prowadzący zajęcia z dzieckiem. Zespół ten powinien opracować IPET po dokonaniu wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania dziecka, uwzględniając diagnozę i wnioski sformułowane na jej podstawie oraz zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, we współpracy – w zależności od potrzeb – z poradnią psychologiczno-pedagogiczną, w tym poradnią specjalistyczną. IPET powinien zostać opracowany na okres, na jaki zostało wydane orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, nie dłuższy jednak niż etap edukacyjny. 

Program należy opracować:

  • do 30 września roku szkolnego, w którym dziecko rozpoczyna realizowanie wychowania przedszkolnego w przedszkolu, oddziale przedszkolnym w szkole podstawowej lub innej formie wychowania przedszkolnego

albo

  • w ciągu 30 dni od dnia złożenia w przedszkolu, oddziale przedszkolnym w szkole podstawowej lub innej formie wychowania przedszkolnego orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.

Pracę zespołu powinien koordynować wychowawca oddziału, do którego uczęszcza dziecko, albo nauczyciel lub specjalista prowadzący zajęcia z dzieckiem, wyznaczony przez dyrektora przedszkola. Spotkania zespołu powinny odbywać się w miarę potrzeb, lecz nie rzadziej niż dwa razy w roku szkolnym (przepisy nie precyzują dokładnych terminów, więc ich ustalenie pozostaje w gestii zespołu i osoby koordynującej jego pracę). W spotkaniach zespołu mogą również uczestniczyć:

  • na wniosek dyrektora przedszkola – przedstawiciel poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, lub pomoc nauczyciela,
  • na wniosek lub za zgodą rodziców dziecka – inne osoby, w szczególności: lekarz, psycholog, pedagog, logopeda lub inny specjalista.

Czy IPET powinien podlegać ewaluacji?
Wspomniany zespół co najmniej dwa razy w roku szkolnym dokonuje okresowej wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania dziecka, uwzględniając ocenę efektywności IPET, oraz – w miarę potrzeb – modyfikuje program. Okresowej wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania dziecka i modyfikacji programu dokonuje się, w zależności od potrzeb, we współpracy z poradnią psychologiczno-pedagogiczną, w tym poradnią specjalistyczną, a także – za zgodą rodziców dziecka – z innymi podmiotami.

Wielospecjalistyczna ocena dziecka przeprowadzana przed opracowaniem IPET, a także przeprowadzana okresowo, powinna uwzględniać w szczególności:

  • indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne, mocne strony, predyspozycje, zainteresowania i uzdolnienia dziecka,
  • w zależności od potrzeb – zakres i charakter wsparcia ze strony nauczycieli, specjalistów lub pomocy nauczyciela,
  • przyczyny niepowodzeń edukacyjnych lub trudności w funkcjonowaniu dziecka, w tym bariery i ograniczenia utrudniające funkcjonowanie i uczestnictwo dziecka w życiu przedszkolnym; w przypadku dziecka realizującego wybrane zajęcia wychowania przedszkolnego indywidualnie lub w grupie liczącej do 5 dzieci, zgodnie ze wskazaniem zawartym w programie – także napotykane trudności w zakresie włączenia dziecka w zajęcia realizowane wspólnie z oddziałem p...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy