Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo , Otwarty dostęp

7 października 2020

NR 114 (Październik 2020)

Zatrudnienie nauczyciela na podstawie umowy o pracę w trakcie roku szkolnego – obowiązki pracodawcy

18

Podstawą nawiązania stosunku pracy z nauczycielem jest umowa o pracę lub mianowanie. Umowy o pracę mogą zostać zawarte na czas określony lub nieokreślony. Ze specyfiki prawnej umów na czas nieokreślony można wywodzić wniosek, że jest to rodzaj umowy najbardziej pożądany przez pracowników. Natomiast z regulacji zawartych w Karcie Nauczyciela wynika, że nauczyciele powinni być zatrudniani na czas nieokreślony z uwagi na doniosłość ich zawodu. Tym samym zatrudnianie ich na czas określony jest sytuacją wyjątkową i powinno być stosowane w szczególnych przypadkach przez dyrektorów placówek oświatowych. 

W odniesieniu do umów o pracę stosujemy w pierwszej kolejności przepisy Karty Nauczyciela, chyba że brak jest szczególnych unormowań. W takiej sytuacji sięgamy do postanowień Kodeksu pracy (ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r., Dz. U. z 2019 r., poz. 1040, z późn. zm., dalej k.p.). 

POLECAMY

W przypadku gdy Karta Nauczyciela nie zawiera w swoich postanowieniach dotyczących konkretnego problemu, sięgamy do ogólnych przepisów zawartych w Kodeksie pracy. Zasada ta wynika bezpośrednio z treści art. 91c ust. 1 KN.

Przepis ten stanowi: „W zakresie spraw wynikających ze stosunku pracy, nieuregulowanych przepisami ustawy (KN – przyp. aut.), mają zastosowanie przepisy Kodeksu pracy”.
Zabieg ten będzie stosowany głównie do umów zawartych na czas określony, jako tej wyjątkowej podstawy nawiązania stosunku pracy z nauczycielem. 

Zatrudnianie nauczycieli na podstawie umowy o pracę na czas określony 

Naczelną zasadą relacji na poziomie nauczyciel vs. pracodawca jest to, iż nauczyciele powinni być zatrudniani na czas nieokreślony lub na podstawie mianowania. Zasady zawierania umów z nauczycielami zostały określone w art. 10 Karty Nauczyciela. 

Wyjątkami od tej zasady są:

  • umowa o pracę z nauczycielem stażystą, 
  • szczególna potrzeba organizacyjna przedszkola, 
  • czas zastępstwa nieobecnego pracownika podczas jego usprawiedliwionej obecności. 

Umowa o pracę z nauczycielem stażystą

Do 31 sierpnia 2019 r.1 z osobą mającą wymagane kwalifikacje, rozpoczynającą pracę w przedszkolu, stosunek pracy nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas określony obejmujący dwa lata szkolne w celu odbycia stażu wymaganego do uzyskania awansu na stopień nauczyciela kontraktowego (art. 10 ust. 2 KN). 

Nauczyciel, przed nawiązaniem stosunku pracy, jest zobowiązany przedstawić dyrektorowi przedszkola informację z Krajowego Rejestru Karnego, z wyjątkiem przypadku, gdy z nauczycielem jest nawiązywany kolejny stosunek pracy w tej samej placówce w ciągu trzech miesięcy od dnia rozwiązania albo wygaśnięcia na podstawie art. 20 ust. 5c poprzedniego stosunku pracy.

Od 1 września 2019 r. stosunek pracy z nauczycielem stażystą powstaje na podstawie umowy o pracę na czas określony na jeden rok szkolny.
Zasada zawierania z nauczycielem stażystą umowy na czas określony wynika z faktu, że czasowość umowy jest zależna od długości stażu niezbędnego do uzyskania stopnia awansu zawodowego – nauczyciela kontraktowego.
Następnie, po uzyskaniu kolejnego stopnia awansu, zgodnie z art. 10 ust. 4 KN, z nauczycielem kontraktowym zawiera się umowę na czas nieokreślony, z zastrzeżeniem wyjątków od tej zasady zawartych w art. 10 ust. 7 KN. 
Tym samym z całą stanowczością należy wskazać, że umowa okresowa (zawarta na rok) w przypadku uzyskania już stopnia nauczyciela kontraktowego traci rację bytu i winna zostać zastąpiona umową na czas nieokreślony. 

Szczególna potrzeba organizacyjna przedszkola

Zgodnie z art. 10 ust. 7 KN: „W przypadku zaistnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela, w tym w trakcie roku szkolnego, z osobą rozpoczynającą pracę w przedszkolu, z nauczycielem kontraktowym lub z nauczycielami, o których mowa w ust. 5, stosunek pracy nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas określony”.

Właśnie odnośnie do tej przesłanki zmienione przepisy przewidują w przyszłości możliwość przekształcenia umowy na czas nieokreślony bądź mianowanie wraz z upływem 36 miesięcy. Należy pamiętać, że jest to odrębna instytucja niż ta, która została określona w ar. 25 (1) Kodeksu pracy. Nie liczy się zatem liczba umów zawartych na czas określony, ale łączny okres ich trwania, bez względu na przerwy pomiędzy zatrudnieniami. 

Czas zastępstwa nieobecnego nauczyciela podczas jego usprawiedliwionej obecności 

Zgodnie z art. 10 ust. 7 KN można zawrzeć z nauczycielem, bez względu na stopień awansu zawodowego, umowę na czas określony w celu zastępstwa nieobecnego nauczyciela. 
Umowa o pracę na zastępstwo jest rodzajem umowy na czas określony, jednakże okres jej trwania jest uzależniony od nieobecności pracownika zastępowanego. 

W tym rodzaju umowy nie powinno się określać daty końcowej jej trwania. Wynika to z faktu, że często trudno określić dokładnie, przez jaki okres będzie trwała usprawiedliwiona nieobecność, np. w przypadku nauczycielki w ciąży lub w przypadku ustalania prawa do świadczenia rehabilitacyjnego na kolejne okresy przez ZUS. Umowa na zastępstwo z kolei jest zależna od nieobecności, dlatego też ulega rozwiązaniu z uwagi na upływ okresu, na który była zawarta w chwili powrotu do pracy nieobecnego nauczyciela (zob. art. 30 § 1pkt 4 w zw. z art. 91c KN).

Zgodnie z Kodeksem pracy (art. 177 § 3 i § 31) w zw. z art. 91c KN umowa o pracę zawarta na czas określony albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu.

Paragraf 31: „Przepisu § 3 nie stosuje się do umowy o pracę na czas określony zawartej w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy”.

Tym samym kobieta zatrudniona w celu zastępstwa, która zajdzie w ciążę, nie będzie korzystała z prawa do przedłużenia tejże umowy do dnia porodu. 

Należy pamiętać, że kobieta w ciąży bez względu na rodzaj i czas trwania umowy o pracę, czyli także zatrudniona na zastępstwo, korzysta z ochrony przed wypowiedzeniem stosunku pracy. 

Artykuł 177 § 1 k.p. w zw. z art. 91c KN mówi: „Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży (…)”.

Nauczycielka została zatrudniona zastępstwo w celu nieobecnej nauczycielki, która przebywa na świadczeniu rehabilitacyjnym2. 

Umowa została zawarta od 1 września 2019 r. na czas trwania tej nieobecności. 

Nauczycielka pracująca na zastępstwo zachodzi w ciążę. Nie będzie ona korzystać z prawa do przedłużenia umowy do dnia porodu, ale dyrektor przedszkola nie będzie mógł wypowiedzieć umowy na zastępstwo. 

Oczywiście może tak się zdarzyć, że umowa na zastępstwo będzie obowiązywała w chwili porodu. W takim przypadku kobiecie na zasadach ogólnych będą przysługiwać świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie macierzyństwa. 

Tym samym na gruncie Karty Nauczyciela mamy możliwość zawarcia umowy na czas określony tylko w trzech ściśle opisanych przypadkach. 

Zmiany w zawieraniu umów na czas określony 

Pomimo że art. 91c KN zawiera regulację dającą możliwość stosowania przepisów Kodeksu pracy, nie miał on zastosowania do art. 251 k.p., zgodnie z którym istnieją limity czasowe (33 miesiące) oraz ilościowe (trzy kolejne umowy) zawierania z tym samym pracownikiem następujących po sobie umów o pracę na czas określony. 

W przypadku wyczerpania powyższych limitów pracodawca jest obowiązany z pracownikiem kolejną umowę zawrzeć na czas nieokreślony albo pisemnie poinformować o przekształceniu z mocy prawa. 

Tym samym nauczyciele, którzy byli zatrudniani na czas określony, często co roku podpisywali kolejne umowy. Skutkiem takiej praktyki był fakt, że niektórzy pracowali bez stałej umowy przez 10 lub więcej lat. 

Od 1 września 2019 r. zasady zawierania terminowych umów z nauczycielami uległy zmianie. 

Zgodnie z nowymi przepisami (art. 10 ust. 12 KN): 

„Okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony zawartej w przypadku zaistnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania (…), a także łączny okres zatrudnienia na podstawie tych umów między tymi samymi stronami stosunku pracy nie może przekraczać 36 miesięcy”.

Przepis ten nie ma zastosowania do umów o pracę na czas określony zawartych:

  • w celu zastępstwa nieobecnego nauczyciela (art. 10 ust. 7 KN, ale druga podstawa zawarcia umowy na czas określony), jeżeli ich zawarcie w danym przypadku służy zaspokojeniu rzeczywistego okresowego zapotrzebowania i jest niezbędne w tym zakresie w świetle wszystkich okoliczności zawarcia umowy;
  • z nauczycielem niemającym kwalifikacji wymaganych do zajmowania danego stanowiska. 

W obu przypadkach w dalszym ciągu nie będzie ograniczeń co do ilości zawieranych umów na czas określony oraz łącznego czasu ich trwania. 

Warto jednak zwrócić uwagę, że nie ma wyłączeń przy umowach zawieranych na czas określony wynikających z potrzeby organizacyjnej placówki oświatowej. Jeżeli więc taka umowa będzie trwała 36 miesięcy, odpowiednio przekształci się w umowę na czas nieokreślony lub mianowanie, nawet jeśli w dalszym ciągu będzie istniała po stronie pracodawcy potrzeba organizacyjna zatrudnienia nauczyciela tylko na czas określony. 

Przekształcenie stosunku pracy 

W przypadku gdy łączny okres zatrudnienia na podstawie umów o pracę zawartych na czas określony przekroczy łącznie 36 miesięcy, z dniem następującym po upływie tego okresu stosunek pracy przekształca się:

  • w przypadku nauczyciela kontraktowego – w stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony;
  • w przypadku nauczyciela mianowanego i nauczyciela dyplomowanego – w stosunek pracy na podstawie mianowania, a w przypadku niespełniania warunków, o których mowa w art. 10 ust. 5 pkt 1 i 6 KN – w stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony.

Przepis ten będzie miał zastosowanie do sytuacji, gdy okres 36 miesięcy będzie upływać w trakcie trwania kolejnej umowy na czas określony. 

Dyrektor placówki oświatowej przed zatrudnieniem nowego nauczyciela zobowiązany jest wypełnić szereg obowiązków, aby doszło do skutecznego, w pełni zgodnego z prawem zatrudnienia nauczyciela. 

Przekształcenie podstawy prawnej stosunku pracy potwierdza na piśmie dyrektor placówki oświatowej.

Gdy ostatniego dnia trwania umowy zawartej na czas określony mija 36-miesięczny dopuszczalny limit trwania takiej umowy, istnieją dwa rozwiązania:

  • następny stosunek pracy z tą samą placówką oświatową winien zostać zawarty już na czas nieokreślony lub na podstawie mianowania;
  • strony nie kontynuują współpracy. 

Pismo dyrektora należy przechowywać w części B akt osobowych nauczyciela, gdyż zostało sporządzone w trakcie przebiegu zatrudnienia nauczyciela. 

Sposób liczenia 36-miesięcznego okresu zatrudnienia na czas określony

Do okresu zatrudnienia na czas określony w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą wlicza się okresy zatrudnienia na podstawie umów o pracę na czas określony, o których mowa w tym przepisie, zawieranych od 1 września 2019 r. Nauczyciel kontraktowy jest zatrudniony od 4 lat na podstawie zawieranych po sobie umów o pracę na czas określony z uwagi na potrzeby organizacyjne placówki oświatowej. Od 1 września 2019 r. może on nie otrzymać umowy na czas nieokreślony z tą samą placówką. Jeśli będą istniały podstawy do zatrudnienia na podstawie art. 10 ust. 7 KN (potrzeby organizacyjne), taka umowa może być zawarta na czas określony i w takim wypadku od dnia jej zawarcia zacznie swój bieg 36-miesięczny okres czasowego zatrudnienia. 

Obowiązki wobec nowo zatrudnionego nauczyciela w trakcie roku szkolnego

Dyrektor placówki oświatowej przed zatrudnieniem nowego nauczyciela zobowiązany jest wypełnić szereg obowiązków, aby doszło do skutecznego, w pełni zgodnego z prawem zatrudnienia nauczyciela. W tym zakresie obowiązują nie tylko szczególne przepisy Karty Nauczyciela, zawierające szczególne rozwiązania dotyczące nawiązywania stosunków pracy z nauczycielami, ale także przepisy ogólne z Kodeksu pracy – ogólne dla wszystkich pracowników. 

1. Dane osobowe

Jeśli chodzi o dane osobowe, należy podzielić je na dane, których żądamy od kandydata do pracy oraz już zatrudnionego nauczyciela. 

A. Kandydat do pracy na stanowisku nauczyciela 
Pracodawca żąda od nauczyciela ubiegającego się o zatrudnienie podania danych osobowych obejmujących: 

  1. imię (imiona) i nazwisko,
  2. datę urodzenia,
  3. dane kontaktowe wskazane przez taką osobę,
  4. wykształcenie,
  5. kwalifikacje zawodowe, 
  6. przebieg dotychczasowego zatrudnienia. 

Pracodawca żąda podania innych danych osobowych, gdy jest to niezbędne do zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Będzie to oczywiście przedstawienie zaświadczenia o niekaralności oraz wskazanie, czy dana osoba ma status emeryta/rencisty. 

Udostępnienie pracodawcy danych osobowych następuje w formie oświadczenia osoby, której dane dotyczą. Pracodawca może żądać udokumentowania danych osobowych osób w zakresie niezbędnym do ich potwierdzenia.

Tym samym wiodącą formą udostępniania danych będzie oświadczenie, np. kwestionariusz osobowy lub odpowiednie zaświadczenia. Z uwagi na zmianę przepisów dotyczących dokumentacji pracowniczej nie istnieje już żaden obowiązujący wzór kwestionariusza osobowego, w przepisach nie znajdziemy również takie...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy