Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor kontra prawo

22 lutego 2018

NR 84 (Wrzesień 2017)

Reforma systemu oświaty,
czyli o czym jeszcze nie można zapomnieć w nowym roku szkolnym

0 218

Realizowana obecnie reforma systemu oświaty zatacza coraz szersze kręgi. Po uporaniu się z kwestiami fundamentalnymi przychodzi czas na doprecyzowanie kolejnych istotnych rozwiązań. Co zatem jeszcze należy realizować „po nowemu”?

Zmiany w ustawie o finansowaniu zadań oświatowych pociągają za sobą zmiany również w takich aktach prawnych, jak: ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej, ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, ustawa z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej, ustawa z dnia  15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej, ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw, ustawa z dnia 23 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw, ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe oraz ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo oświatowe. Jak widać zmian jest sporo. Czego zatem dotyczą?

Proponowane rozwiązania prawne zakładają wprowadzenie następujących zmian:

  1. naliczania dotacji z budżetu państwa na rozwój wychowania przedszkolnego dla danej JST według organu rejestrującego oraz organu prowadzącego (w przypadku prowadzenia przez JST), a nie według położenia przedszkola;
  2. dotacji na zapewnienie uczniom szkół podstawowych i szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej bezpłatnego dostępu do podręczników, materiałów edukacyjnych lub materiałów ćwiczeniowych;
  3. dotacji udzielanych z budżetów jednostek samorządu terytorialnego dla placówek wychowania przedszkolnego, szkół i placówek oświatowych;
  4. dofinansowania świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym. Zmiany w tym zakresie to uzależnienie wkładu własnego od pozycji finansowej gminy (wskaźnik dochodowości na mieszkańca), tj. gminy o niskim wskaźniku dochodowości musiałyby dołożyć 5% zamiast 20%, a gminy o średnim wskaźniku dochodowości 10% zamiast 20%.

Poza naturalnym zainteresowaniem wszystkimi kwestiami finansowymi, wszystkich dyrektorów szkół i placówek oświatowych powinny szczególnie zainteresować zmiany proponowane w dziale VI, czyli zmiany wprowadzane w obecnie już obowiązujących przepisach, a jest ich trochę i to bardzo istotnych. Najwięcej, ważnych dla nauczycieli i brzemiennych w skutki, zmian wprowadza się w ustawie Karta Nauczyciela.
Zmiany w Karcie Nauczyciela dotyczą awansu zawodowego nauczycieli, dokonywania oceny ich pracy oraz obowiązków nauczycieli (art. 6, art. 6a, art. 9b–art. 9i).

 

Ocena pracy nauczyciela

W pierwszej kolejności proponuje się powiązanie ścieżki awansu zawodowego z oceną pracy nauczyciela oraz uzależnienie długości tej ścieżki od jakości pracy nauczyciela. Dlatego też obecna ocena dorobku zawodowego za okres stażu zostanie zastąpiona typową oceną pracy uwzględniającą
m.in. dorobek zawodowy nauczyciela uzyskany w okresie odbywanego stażu. Rozszerzeniu ulegnie jednak skala ocen pracy z obecnej trzystopniowej na nową pięciostopniową zakładającą następujące stopnie oceny (wyróżnione zostały propozycje nowych elementów w skali ocen):

  • ocena wyróżniająca;
  • ocena bardzo dobra;
  • ocena dobra;
  • ocena niezadowalająca;
  • ocena negatywna.

Same konkretne kryteria i tryb dokonywania oceny pracy nauczycieli, w tym nauczycieli zajmujących stanowiska kierownicze, zakres informacji zawartych w karcie oceny pracy, tryb postępowania odwoławczego oraz skład i sposób powoływania zespołu oceniającego mają zostać doprecyzowane, w drodze rozporządzeń wykonawczych. Natomiast dyrektorzy przedszkoli teraz będą ustalali, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej oraz po uzyskaniu pozytywnej opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny, regulamin dokonywania oceny pracy nauczycieli określający w szczególności szczegółowe kryteria dokonywania owej oceny pracy nauczycieli, z uwzględnieniem specyfiki pracy w danym przedszkolu. Z kolei regulamin dokonywania oceny pracy samego dyrektora przedszkola, nauczyciela, któremu czasowo powierzono pełnienie obowiązków dyrektora przedszkola, oraz nauczyciela pełniącego w zastępstwie obowiązki dyrektora przedszkola przez okres co najmniej sześciu miesięcy, określający w szczególności szczegółowe kryteria dokonywania takiej oceny pracy, będzie ustalał organ sprawujący nadzór pedagogiczny w porozumieniu z organem prowadzącym przedszkole. Należy zwrócić uwagę na fakt, że w ramach oceny pracy nauczyciela oceniany jest w szczególności stopień realizacji obowiązków1. Dlatego zakłada się doprecyzowanie tego przepisu poprzez jednoznaczne określenie, iż nauczyciel również jest zobowiązany doskonalić się zawodowo zgodnie z potrzebami  przedszkola.

W zakresie procedury oceny pracy nauczyciela wprowadzone zostały obligatoryjne terminy dokonywania tejże oceny ściśle powiązane ze ścieżką awansu zawodowego. Dlatego też ocena pracy będzie dokonywana obligatoryjnie po zakończeniu stażu na każdy kolejny stopień awansu zawodowego. Ponadto wprowadzono obligatoryjne terminy dokonywania oceny pracy nauczyciela również po zakończeniu pełniej ścieżki awansu zawodowego – co każde 5 lat pracy w przedszkolu od dnia uzyskania stopnia nauczyciela dyplomowanego. Ocena pracy na nowych zasadach ma stać się mechanizmem umożliwiającym sprawdzanie, czy nauczyciel utrzymuje odpowiedni poziom kompetencji zawodowych, przy jednoczesnym nagradzaniu finansowym najlepszych nauczycieli. Dlatego nauczycielowi dyplomowanemu legitymującemu się co najmniej pięcioletnim okresem pracy w przedszkolu od dnia nadania stopnia nauczyciela dyplomowanego oraz wyróżniającą oceną pracy przysługuje dodatek za wyróżniającą pracę. Jednak w przypadku uzyskania kolejnej oceny pracy na niższym poziomie, nauczyciel utraci już prawo do tego dodatku. 

Z kolei co 5 lat pracy w placówce oświatowej od dnia uzyskania stopnia nauczyciela kontraktowego i nauczyciela mianowanego będzie również dokonywana ocena pracy nauczycieli, którzy w tym czasie nie rozpoczną jednak stażu na kolejny stopień awansu zawodowego. Ponadto ocena pracy nauczyciela kontraktowego, nauczyciela mianowanego i nauczyciela dyplomowanego według nowych zasad będzie również mogła zostać dokonana na wniosek nauczyciela lub uprawnionego podmiotu oraz oczywiście z inicjatywy dyrektora przedszkola, w każdym czasie, nie wcześniej jednak niż po upływie roku od dnia dokonania oceny poprzedniej – rozwiązanie bardzo podobne do obecnie obowiązującego. Bardzo istotne, zwłaszcza dla dyrektorów, jest to, że w przypadku otrzymania oceny pracy na przedostatnim poziomie, czyli niezadowalającym, dyrektor przedszkola może wypowiedzieć nauczycielowi stosunek pracy (niezależnie od posiadanego stopnia awansu zawodowego i podstawy zatrudnienia). Natomiast otrzymanie oceny pracy na najniższym poziomie – czyli negatywnej, tak jak obecnie, wiązać się będzie z obligatoryjnym rozwiązaniem stosunku pracy.

W zakresie procedury oceny pracy nauczyciela wprowadzone zostały obligatoryjne terminy dokonywania tejże oceny ściśle powiązane ze ścieżką awansu zawodowego.

Ścieżka awansu zawodowego

Uzyskanie oceny pracy na określonym poziomie będzie miało równocześnie wpływ na długość ścieżki awansu zawodowego nauczycieli. Wydłużono okresy pracy w przedszkolu niezbędne do rozpoczęcia stażu na kolejny stopień awansu zawodowego. I tak:

  • z 2 do 3 lat wydłuży się okres pracy niezbędny do rozpoczęcia stażu na stopień nauczyciela mianowanego;
  • z 1 roku do 4 lat wydłuży się okres pracy niezbędny do rozpoczęcia stażu na stopień nauczyciela dyplomowanego.

Proponowana zmiana spowoduje, że podstawowa ścieżka awansu zawodowego wydłuży się z 10 do 15 lat, ale będzie też możliwość jej skrócenia lub wydłużenia w zależności od wymiernych efektów pracy, ponieważ owe skrócenie lub wydłużenie ścieżki awansu zawodowego będzie uzależnione od uzyskania oceny pracy na określonym poziomie.
Nauczyciel kontraktowy i nauczyciel mianowany, legitymujący się wyróżniającą oceną pracy, będą mogli rozpocząć staż na kolejny stopień awansu zawodowego po przepracowaniu w placówce co najmniej 2 lat od dnia nadania poprzedniego stopnia awansu zawodowego. Wydłużony został również okresu stażu na stopień nauczyciela kontraktowego z 9 miesięcy do 1 roku i 9 miesięcy.

Ponadto planowane jest zastąpienie dotychczasowej rozmowy kwalifikacyjnej przeprowadzanej z nauczycielem ubiegającym się o stopień nauczyciela kontraktowego przez komisję kwalifikacyjną, w której skład wchodzą osoby z danego przedszkola, formalnym egzaminem przeprowadzanym przez odpowiednią komisję egzaminacyjną, w skład której będą wchodziły również osoby spoza przedszkola, takie jak:

  • przedstawiciel organu sprawującego nadzór pedagogiczny,
  • przedstawiciel organu prowadzącego przedszkole oraz ekspert z listy ekspertów ustalonej przez Ministra Edukacji Narodowej.

Na nowo uregulowana została kwestia stażu w przypadku nieobecności nauczyciela w pracy z określonych przyczyn oraz w przypadku zmiany miejsca zatrudnienia. Dotyczy to wątpliwości w zakresie odbywania stażu, które pojawiają się w przypadku przywrócenia nauczyciela do pracy w wyniku orzeczenia sądu. Dodany został przepis, zgodnie z którym w przypadku przywrócenia nauczyciela do pracy do stażu2 zalicza się okres stażu odbytego przed rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku pracy.

 

Awans dyrektora przedszkola

Doprecyzowano przepis art. 9b ust. 7 pkt 1 ustawy Karta Nauczyciela poprzez wprowadzenie zastrzeżenia, że w przypadku gdy dyrektor przedszkola jest jednocześnie osobą prowadzącą to samo przedszkole, organem wyższego stopnia w stosunku do dyrektora przedszkola jest organ sprawujący nadzór pedagogiczny. Organem właściwym do rozpatrzenia odwołania od decyzji dyrektora przedszkola w sprawie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela, czy też stwierdzenia nieważności takiej decyzji, będzie po zmianie organ sprawujący nadzór pedagogiczny.

 

Doprecyzowanie terminów

Wiele wątpliwości interpretacyjnych budziły przepisy, które co prawda określały termin złożenia przez awansującego nauczyciela sprawozdania z realizacji planu rozwoju zawodowego, lecz nie wskazywały konkretnych sankcji wynikających z przekroczenia tego terminu. Dlatego określono w ustawie Karta Nauczyciela, a nie jak dotychczas w rozporządzeniu wykonawczym, iż w terminie 30 dni od dnia zakończenia stażu nauczyciel składa dyrektorowi sprawozdanie z realizacji planu rozwoju zawodowego. Jednocześnie przewiduje się możliwość przedłużenia tego terminu w razie usprawiedliwionej nieobecności nauczyciela w pracy (termin ten będzie ulegał przedłużeniu o czas tej nieobecności). W przypadku niedotrzymania terminu złożenia sprawozdania nauczyciel zobowiązany będzie do ponownego odbycia stażu i to w pełnym wymiarze.

 

Zmiany w zakresie wynagradzania nauczycieli oraz uprawnień socjalnych

W ramach zmian w tym zakresie ustanowiono nowy dodatek do wynagrodzenia zasadniczego, jest to tzw. dodatek za wyróżniającą pracę. Docelowo ma on stanowić uzupełnienie obecnego systemu awansu zawodowego bardzo mocno powiązanego z systemem wynagradzania. Zgodnie z nowymi przepisami postanowiono, aby nauczycielowi 
dyplomowanemu legitymującemu się co najmniej pięcioletnim okresem pracy w przedszkolu od dnia nadania stopnia nauczyciela dyplomowanego oraz wyróżniającą oceną pracy przysługiwał dodatek za wyróżniającą pracę 
w wysokości 16% kwoty bazowej, określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej. Taki dodatek za wyróżniającą pracę po raz pierwszy nauczyciele będą mogli otrzymać od dnia 1 września 2020 r. Ale jednak w docelowej wysokości3 po raz pierwszy otrzymają dodatek dopiero 1 września 2022 r. Do tego czasu wysokość dodatku ma być corocznie sukcesywnie zwiększana. W okresie od 1 września 2020 r. do 31 sierpnia 2023 r. dodatek za wyróżniającą pracę ustala się w wysokości:

  • od 1 września 2020 r. do 31 sierpnia 2021 r. – 3%,
  • od 1 września 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. – 6,5%

kwoty bazowej określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej.

Zgodnie z wieloletnią tradycją nauczyciele w Polsce otrzymują wynagrodzenie miesięcznie z góry, a nie z dołu. Oznacza to, że wynagrodzenie pedagogów wypłacane jest miesięcznie z góry w pierwszym dniu miesiąca, a jeżeli pierwszy dzień miesiąca jest dniem ustawowo wolnym od pracy – to w dniu następnym. Powyższa zasada dotyczy wynagrodzenia zarówno zasadniczego, jak i stałych składników wynagrodzenia. Natomiast składniki wynagrodzenia, których wysokość może być ustalona jedynie na podstawie już wykonanych prac, wypłacana jest miesięcznie lub jednorazowo z dołu w ostatnim dniu danego miesiąca. Jeżeli ostatni dzień miesiąca jest dniem ustawowo wolnym od pracy, wynagrodzenie wypłacane jest w dniu poprzedzającym ten dzień, a w wypadkach szczególnie uzasadnionych wynagrodzenie może być wypłacone w jednym z ostatnich pięciu dni miesiąca lub w dniu wypłaty wynagrodzenia, które nauczyciel otrzymuje z góry. Taki sposób wypłaty wynagrodzenia od lat  rodzi liczne problemy, w szczególności w sytuacjach, gdy nauczyciel nie świadczył pracy przez cały miesiąc. Wobec tego proponuje się zmianę terminu wypłaty wynagrodzenia nauczycieli na wypłatę z dołu. Jednak wprowadzenie takiego rozwiązania wymaga zastosowania dłuższego okresu vacatio legis, którego celem będzie zapewnienie możliwości przystosowania się do tej zmiany, a także rozłożenie wdrażania tej wyjątkowej zmiany w czasie. Proponuje się, aby ten okres wdrożeniowy został rozciągnięty na czas 1 roku.

Dlatego też od 1 stycznia 2019 r. do 30 listopada 2019 r. termin wypłaty składników wynagrodzenia, które przed dniem wejścia w życie ustawy były wypłacane nauczycielowi mie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy