Dołącz do czytelników
Brak wyników

Monitor prawny dyrektora

27 lutego 2018

NR 75 (Październik 2016)

Prawidłowe naliczanie opłat za przedszkolną stołówkę

0 258

W aktualnym stanie prawnym warunki korzystania ze stołówki przedszkolnej, w tym wysokość opłat za posiłki, ustala dyrektor przedszkola w porozumieniu z organem prowadzącym przedszkole. Wcześniej jednak do ustalania takich opłat był uprawniony organ prowadzący. Nie oznacza to, że upoważnione organy mogły i mogą dowolnie określać wysokość opłat wnoszonych przez rodziców przedszkolaków za korzystanie ze stołówki.

 

Najczęstsze błędy przy naliczaniu opłat

Za przykład kilku nieprawidłowości przy ustalaniu wysokości opłat za korzystanie ze stołówki może stanowić treść uchwały nr V/34/2003 podjętej przez Radę Gminy w Kiełczygłowie 29 marca 2003 r. w sprawie ustalenia stałej opłaty za przygotowywanie posiłków dla dzieci w publicznych przedszkolach i oddziałach przedszkolnych prowadzonych przez gminę. Ustalono w niej stałą opłatę za korzystanie ze stołówki w wysokości 30 złotych, płatną „z góry” za dany miesiąc w terminie ustalonym przez dyrektora przedszkola i nauczyciela oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej. Powyższą uchwałą zainteresował się prokurator rejonowy w Wieluniu, który wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę, zarzucając uchwale rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 14 ust. 6w zw. z art. 67a ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j.: Dz. U. z 2015 r. Nr 256, poz. 2156 z późn. zm.) polegające na przekroczeniu przez radę gminy ustawowego upoważnienia i ustanowienie w uchwale sztywnej opłaty za posiłki, podczas gdy upoważnionym do określenia wysokości opłat za posiłki jest dyrektor przedszkola w porozumieniu z organem prowadzącym przedszkole. Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności powyższej uchwały. W odpowiedzi na skargę Rada Gminy powołała się na okoliczność, że uchwała została podjęta zgodnie z przepisami obowiązującymi w dniu jej wydania, tj. na podstawie art. 14 ust. 5 UoSO w brzmieniu obowiązującym od 21 października 2001 r., który upoważniał organ prowadzący do ustalania opłat za świadczenia prowadzonych przez gminę przedszkoli publicznych. Dodatkowo gmina podniosła, że powołany przez prokuratora art. 67a ust. 3 UoSO obowiązuje dopiero od 1 stycznia 2008 r., a art. 14 ust. 6 UoSO od 1 września 2010 r. i dlatego uchwała nie powinna podlegać analizie pod kątem zgodności z tymi przepisami.

Stanowiska gminy nie podzielił WSA w Łodzi, który wyrokiem z 30 stycznia 2014 r. (III SA/Łd 1174/13, //orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził nieważność uchwały zaskarżonej przez prokuratora. W uzasadnieniu WSA podkreślił, że stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić tylko wtedy, gdy uchwała pozostaje w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym, co jest oczywiste i bezpośrednie oraz wynika wprost z treści tego przepisu. Przy tym z uwagi na datę uchwały (29 marca 2003 r.) sąd uznał za konieczne dokonanie jej oceny na podstawie przepisów UoSO w brzmieniu obowiązującym z dnia jej podjęcia. W tym zakresie WSA powołał art. 5 ust. 5 i art. 14 ust. 5 UoSO, zgodnie z którymi zakładanie i prowadzenie publicznych przedszkoli należy do zadań własnych gmin, zaś na dzień podjęcia zaskarżonej uchwały opłaty za świadczenia prowadzonych przez gminę przedszkoli publicznych ustalała rada gminy, z uwzględnieniem art. 6 pkt 1 UoSO. Zakres udzielonego radzie upoważnienia sprowadzał się do ustalenia opłaty za korzystanie przez uczniów z posiłków w stołówce przedszkolnej. Wówczas jeszcze nie obowiązywał art. 67a ust. 3 UoSO. Ponieważ akt UoSO nie zdefiniował pojęcia „opłaty”, w tym zakresie WSA uznał za zasadne odwołanie się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, który m.in. w uzasadnieniu wyroku z 17 stycznia 2006 r. (U 6/04, OTK-A 2006 r. Nr 1, poz. 3, Dz. U. z 2006 r. Nr 15, poz. 119) wskazał, że opłata charakteryzuje się cechami podobnymi do podatku, z tym że w przeciwieństwie do podatków jest świadczeniem ekwiwalentnym. WSA przytoczył również orzecznictwo sądów administracyjnych. W uzasadnieniu wyroku NSA z 26 lipca 2012 r. (I OSK 997/12, //orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdzono m.in. że opłata jest świadczeniem pieniężnym, ogólnym, bezzwrotnym, przymusowym i że w zamian za opłatę podmiot ją uiszczający ma prawo żądać usługi, towaru lub działania za strony organu publicznego oraz odznacza się pełną ekwiwalentnością. Na charakterystyczny dla opłat związek przyczynowy między świadczeniem pieniężnym dłużnika (opłatą) a świadczeniem wzajemnym administracji publicznej NSA wskazał także w wyroku z 3 kwietnia 2012 r. (I OSK 2315/11, //orzeczenia.nsa.gov.pl) i wyroku  z 26 lipca 2012 r. (I OSK 679/12, //orzeczenia.nsa.gov.pl).

 

Rodzice przedszkolaków powinni pokrywać jedynie część faktycznych kosztów wytworzenia posiłku, obejmującą koszty produktów żywnościowych zużytych do jego przyrządzenia  (tzw. wsad do kotła), natomiast różnica pomiędzy tymi kosztami a całkowitym kosztem posiłku pokrywana jest  przez organ prowadzący przedszkole w ramach wykonywania obowiązku wspierania prawidłowego  rozwoju uczniów.  

 

Również w literaturze na tle art. 14 ust. 5 UoSO podkreślono ekwiwalentny charakter opłaty (M. Pilich, Ustawa o systemie oświaty. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 2006, str. 157).

Podzielając powyższe poglądy, WSA podkreślił, że wprawdzie gmina mogła określić w uchwale wysokość opłat za przedszkolną stołówkę, nie mogła jednak w tym zakresie działać dowolnie. A na taki sposób ustalenia opłaty za stołówkę wskazuje brak przedstawienia w omawianej uchwale sposobu naliczania opłaty za posiłki. Ponadto uchwałą nie może określać stałej opłaty, pobieranej „z góry”, czyli oderwanej od tego, czy dziecko faktycznie skorzystało z posiłków, czy też nie. W szczególności w uchwale nie zastrzeżono, że w przypadku nieobecności dziecka powyżej jednego dnia opłata będzie uiszczona proporcjonalnie do czasu pobytu dziecka w przedszkolu. W uchwale jedynie przewidziano całkowite lub częściowe zwolnienie ze stałej opłaty rodziców i opiekunów dzieci znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, a nie ze względu na brak korzystania ze stołówki. WSA stwierdził naruszenie art. 15 ust. 5 UoSO poprzez nieprzestrzeganie zasady, że rodzice powinni ponosić opłaty za rzeczywiście udzielone świadczenia.

Dodatkowo sąd wytknął gminie, że ustalając stałą opłatę, nie dokonano kalkulacji z uwzględnieniem wartości surowców wykorzystywanych do przygotowania posiłków, co uniemożliwiło kontrolę, czy w opłacanych czynnościach nie mieszczą się koszty, które powinny obciążać organ prowadzący przedszkole. W tym zakresie ogólnikowe wskazanie w uchwale, że opłata jest ponoszona za czynności związane z prz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy